Khác biệt giữa các bản “Côn Đảo”

Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động Sửa đổi di động nâng cao
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động Sửa đổi di động nâng cao
 
Năm [[1702]], tức năm thứ 12 đời [[Chúa Nguyễn|Chúa]] [[Nguyễn Phúc Chu]], đích thân giám đốc [[Công ty Đông Ấn Anh|Công ty Đông Ấn]] của Anh chỉ huy quân đổ bộ lên Côn Đảo, xây dựng pháo đài<ref name="nguyentr28" /> và cột cờ.
*Sau 3 năm, vào ngày [[3 tháng 2]] năm [[1705]] thì xảy ra cuộc nổi dậy của lính Macassar (lính người [[Sulawesi]]<ref name="nguyentr28">{{harv|Nguyễn|2012|p=28}}</ref>). Đoàn quân Anh phải rời bỏ Côn Đảo.
 
*Sau 3 năm, vào ngày [[3 tháng 2]] năm [[1705]] thì xảy ra cuộc nổi dậy của lính Macassar (lính người [[Sulawesi]]<ref name="nguyentr28">{{harv|Nguyễn|2012|p=28}}</ref>). Đoàn quân Anh phải rời bỏ Côn Đảo.
Ngày 28 tháng 11 năm 1783, trong chuyến đem vương tử Cảnh và vương ấn của Chúa [[Gia Long|Nguyễn Ánh]] về Pháp, [[Bá Đa Lộc|Pigneau de Béhaine]] (Bá Đa Lộc) tự đứng ra đại diện cho Nguyễn Ánh để ký với Bá tước De Mantmarin (đại diện cho vua [[Louis XVI của Pháp]]) một hiệp ước tên gọi là [[Hiệp ước Versailles (1783)|Hiệp ước Versailles]]. Đây là văn kiện đầu tiên nhượng cho Pháp chủ quyền cửa biển Touron<ref group="Ghi chú">Dường như Hiệp ước này có sự nhầm lẫn giữa Touron (Đà Nẵng) với [[Hội An]] (Lưu Anh Rô (2005), ''Đà Nẵng buổi đầu đánh Pháp (1858-1860)'', Đà Nẵng: Nhà xuất bản Đà Nẵng, tr. 59).</ref> và quần đảo Côn Lôn. Đổi lại, Pháp sẽ giúp Nguyễn Ánh 4 tàu chiến, 1.200 lính, 200 pháo thủ, 250 người lính [[Philippines|Phi]] để chống lại nhà [[Nhà Tây Sơn|Tây Sơn]]. [[Cách mạng Pháp]] nổ ra khiến nước này không thực hiện được cam kết trên.<ref name="nguyentr3031">{{harv|Nguyễn|2012|pp=30-31}}</ref>
 
Ngày [[28 tháng 11]] năm [[1783]], trong chuyến đem vương tử Cảnh và vương ấn của Chúa [[Gia Long|Nguyễn Ánh]] về Pháp, [[Bá Đa Lộc|Pigneau de Béhaine]] (Bá Đa Lộc) tự đứng ra đại diện cho Nguyễn Ánh để ký với Bá tước De Mantmarin (đại diện cho vua [[Louis XVI của Pháp]]) một hiệp ước tên gọi là [[Hiệp ước Versailles (1783)|Hiệp ước Versailles]]. Đây là văn kiện đầu tiên nhượng cho Pháp chủ quyền cửa biển Touron<ref group="Ghi chú">Dường như Hiệp ước này có sự nhầm lẫn giữa Touron (Đà Nẵng) với [[Hội An]] (Lưu Anh Rô (2005), ''Đà Nẵng buổi đầu đánh Pháp (1858-1860)'', Đà Nẵng: Nhà xuất bản Đà Nẵng, tr. 59).</ref> và quần đảo Côn Lôn. Đổi lại, Pháp sẽ giúp Nguyễn Ánh 4 tàu chiến, 1.200 lính, 200 pháo thủ, 250 người lính [[Philippines|Phi]] để chống lại nhà [[Nhà Tây Sơn|Tây Sơn]]. [[Cách mạng Pháp]] nổ ra khiến nước này không thực hiện được cam kết trên.<ref name="nguyentr3031">{{harv|Nguyễn|2012|pp=30-31}}</ref>
 
Tương truyền trong đợt thứ 3 bị Tây Sơn truy sát thì Nguyễn Ánh và thuộc hạ đã trốn ra Côn Lôn. Ông sống ẩn dật mấy tháng trời ở đây. Vì thế, hiện nay ở đảo Côn Sơn có một ngọn núi cao gọi là núi Chúa; ở làng An Hải có đền thờ thứ phi của Nguyễn Ánh là Hoàng Phi Yến và ở làng Cỏ Ống có Miếu Cậu thờ Hoàng tử Cải con của thứ phi Hoàng Phi Yến.
Đến năm [[Minh Mạng]] 20 ([[1839]]) thì Côn Đảo được chuyển sang thuộc tỉnh [[Vĩnh Long]] của [[Nam Kỳ Lục tỉnh]].<ref>[http://www.songhuong.com.vn/fullsize.php?id=66&page=1.jpg ''Đại Nam nhất thống chí'' (bản dịch của Tu Trai Nguyễn Tạo), Nam Kỳ lục tỉnh, quyển hạ, tỉnh Vĩnh Long, trang 10.]</ref>
 
Năm [[1822]], đại sứ [[nước Anh]] [[John Crawfurd]] trên hành trình đi sứ [[Xiêm]] và Cochin China <nowiki/>[[Nhà Nguyễn|Việt Nam]] đã ghé thăm và khám phá Côn Đảo.<ref name=":1">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library’s John M. Echols Collection. Chapter 3.</ref>
Năm [[1822]], đại sứ [[nước Anh]] [[John Crawfurd]] trên hành trình đi sứ [[Xiêm]] và Cochin China [<nowiki/>[[Nhà Nguyễn|Việt Nam]]] đã ghé thăm và khám phá Côn Đảo.<ref name=":1">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library’s John M. Echols Collection. Chapter 3.</ref><blockquote>Ngày [[22 tháng 8]] năm [[1822]], sau khi đi ngang hai đảo tí hon, The Brothers [<nowiki/>[[Côn Đảo#Danh sách đảo|hòn Trứng Lớn - Nhỏ]]], tàu của Crawfurd tới đảo Pulo Condore. Ông cho rằng người dân Cochin China dễ gần và đáng tin tưởng hơn người Xiêm. Khi lên bờ, ông đã thấy tàn tích nhà máy cũ của [[người Anh]] xây trước đây trên đảo: "''cách đó khoảng 118 năm, tức năm [[1702]] - [[1704]], người Anh đã thiết lập đồn lính và nhà máy trên đảo này. Trước đó họ đã bị đuổi khỏi Chusan ([[Trung Quốc]]), Thống đốc Ketchpoole khuyến khích người Celebes làm lính thuê trong 3 năm. Ông ta không trả đúng tiền lương và những người lính đã nổi loạn, thảm sát người Anh trên đảo. Những người còn sống sót chạy sang [[Johor]].''"<ref name=":2">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library’s John M. Echols Collection. Chapter 8.</ref> Ngay khi đặt chân lên đảo, người dân chào đón đoàn của Crawfurd một cách tự tin và thẳng thắn mặc dù có lẽ họ hiếm khi gặp người châu Âu. Một nhóm thanh niên đang chơi [[bóng đá]] trên bãi biển vội ngừng cuộc vui, dẫn đoàn của Crawfurd đi gặp thôn trưởng. Vị thôn trưởng đáng kính này khoảng 45 tuổi, mời đoàn người châu Âu đi thăm quan. Một số người dân và quan chức lên thăm tàu, họ mang theo hàng hóa để trao đổi với hàng hóa Châu Âu. Theo Crawfurd, người dân ở đây [Côn Đảo] thanh bần và đáng mến hơn so với người [Xiêm] tham lam, giảo trá, bất kể tầng lớp mà ông đã gặp ở Xiêm. Vị quan tốt bụng, đứng đầu trên đảo, tên là Cham-Kwan-Luong<ref>Trầm Văn Lượng hoặc Lương Văn Chăm?</ref>.<ref name=":2" /> Quần đảo Pulo Condore gồm 12 đảo, đủ kích cỡ. Đảo lớn nhất [<nowiki/>[[Côn Sơn (đảo)|Côn Sơn]]], dài 12 dặm, rộng cỡ 4 dặm. Tên gọi theo tiếng [[Tiếng Mã Lai|Mã Lai]] của Pulo Condore có nghĩ là đảo [[Bí đao]]; người An Nam không biết tên này, họ gọi nó là Koh-naong [<nowiki/>[[Côn Sơn (đảo)|Côn Nôn]]]. Ngôi làng trong vịnh lớn nhất có khoảng 300 dân. Còn hai làng khác trên đảo, tổng cộng dân trên đảo khoảng 800 người. Toàn bộ người dân ở đây là người Cochin China [<nowiki/>[[Người Việt|Việt Nam]]], không có [[Người Hoa tại Việt Nam|người Hoa]] hay [[Người Khmer|Campuchia]] ở đây. Người dân Pulo Condore mua gạo chủ yếu từ Saigun [<nowiki/>[[Thành phố Hồ Chí Minh|Sài Gòn]]], đổi lại họ bán rùa, hải sản... Họ cũng cống nạp rùa sống [<nowiki/>[[đồi mồi]]?] cho vua Cochin China. Crawfurd sau đó được biết rằng vua nước Cochin China hiện đang ở [[Huế]], còn Chao-Kun [<nowiki/>[[Lê Văn Duyệt|Tả Quân]]?]<ref>Có lẽ Crawfurd nhớ lẫn lộn danh hiệu [[Danh xưng hoàng gia và quý tộc Thái Lan|Chao]], chỉ các quan ở Xiêm, nên ghi Ta-Kun thành Chao-Kun?</ref>, vị [[Tổng trấn thành Gia Định|Thống đốc Lower Cochin China]] [<nowiki/>[[Nam Kỳ Lục tỉnh|Nam Kỳ]]], thì đang ở Saigun. Crawfurd nóng lòng được gặp vị quan ở Saigun đó, bởi ngoại trừ Kachao [<nowiki/>[[Hà Nội|Kẻ Chợ]]] ở Tonquin [<nowiki/>[[Miền Bắc (Việt Nam)|Đông Kinh]]], thì [Sài Gòn] là nơi giàu có nhất vương quốc này. Tàu của Crawfurd rời Pulo Condore đi Cape St. James [<nowiki/>[[Vũng Tàu]]].<ref name=":2" /></blockquote>
 
Năm [[1822]], đại sứ [[nước Anh]] [[John Crawfurd]] trên hành trình đi sứ [[Xiêm]] và Cochin China [<nowiki/>[[Nhà Nguyễn|Việt Nam]]] đã ghé thăm và khám phá Côn Đảo.<ref name=":1">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library’s John M. Echols Collection. Chapter 3.</ref><blockquote>Ngày [[22 tháng 8]] năm [[1822]], sau khi đi ngang hai đảo tí hon, The Brothers [<nowiki/>[[Côn Đảo#Danh sách đảo|hòn Trứng Lớn - Nhỏ]]], tàu của Crawfurd tới đảo Pulo Condore. Ông cho rằng người dân Cochin China dễ gần và đáng tin tưởng hơn người Xiêm. Khi lên bờ, ông đã thấy tàn tích nhà máy cũ của [[người Anh]] xây trước đây trên đảo: "''cách đó khoảng 118 năm, tức năm [[1702]] - [[1704]], người Anh đã thiết lập đồn lính và nhà máy trên đảo này. Trước đó họ đã bị đuổi khỏi Chusan ([[Trung Quốc]]), Thống đốc Ketchpoole khuyến khích người Celebes làm lính thuê trong 3 năm. Ông ta không trả đúng tiền lương và những người lính đã nổi loạn, thảm sát người Anh trên đảo. Những người còn sống sót chạy sang [[Johor]].''"<ref name=":2">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library’s John M. Echols Collection. Chapter 8.</ref> Ngay khi đặt chân lên đảo, người dân chào đón đoàn của Crawfurd một cách tự tin và thẳng thắn mặc dù có lẽ họ hiếm khi gặp người châu Âu. Một nhóm thanh niên đang chơi [[bóng đá]] trên bãi biển vội ngừng cuộc vui, dẫn đoàn của Crawfurd đi gặp thôn trưởng. Vị thôn trưởng đáng kính này khoảng 45 tuổi, mời đoàn người châu Âu đi thăm quan. Một số người dân và quan chức lên thăm tàu, họ mang theo hàng hóa để trao đổi với hàng hóa Châu Âu. Theo Crawfurd, người dân ở đây [Côn Đảo] thanh bần và đáng mến hơn so với người [[Xiêm]] tham lam, giảo trá, bất kể tầng lớp mà ông đã gặp ở Xiêm. Vị quan tốt bụng, đứng đầu trên đảo, tên là Cham-Kwan-Luong<ref>Trầm Văn Lượng hoặc Lương Văn Chăm?</ref>.<ref name=":2" /> Quần đảo Pulo Condore gồm 12 đảo, đủ kích cỡ. Đảo lớn nhất [<nowiki/>[[Côn Sơn (đảo)|Côn Sơn]]], dài 12 dặm, rộng cỡ 4 dặm. Tên gọi theo tiếng [[Tiếng Mã Lai|Mã Lai]] của Pulo Condore có nghĩ là đảo [[Bí đao]]; người An Nam không biết tên này, họ gọi nó là Koh-naong [<nowiki/>[[Côn Sơn (đảo)|Côn Nôn]]]. Ngôi làng trong vịnh lớn nhất có khoảng 300 dân. Còn hai làng khác trên đảo, tổng cộng dân trên đảo khoảng 800 người. Toàn bộ người dân ở đây là người Cochin China [<nowiki/>[[Người Việt|Việt Nam]]], không có [[Người Hoa tại Việt Nam|người Hoa]] hay [[Người Khmer|Campuchia]] ở đây. Người dân Pulo Condore mua gạo chủ yếu từ Saigun [<nowiki/>[[Thành phố Hồ Chí Minh|Sài Gòn]]], đổi lại họ bán rùa, hải sản... Họ cũng cống nạp rùa sống [<nowiki/>[[đồi mồi]]?] cho vua Cochin China. Crawfurd sau đó được biết rằng vua nước Cochin China hiện đang ở [[Huế]], còn Chao-Kun [<nowiki/>[[Lê Văn Duyệt|Tả Quân]]?]<ref>Có lẽ Crawfurd nhớ lẫn lộn danh hiệu [[Danh xưng hoàng gia và quý tộc Thái Lan|Chao]], chỉ các quan ở Xiêm, nên ghi Ta-Kun thành Chao-Kun?</ref>, vị [[Tổng trấn thành Gia Định|Thống đốc Lower Cochin China]] [<nowiki/>[[Nam Kỳ Lục tỉnh|Nam Kỳ]]], thì đang ở Saigun. Crawfurd nóng lòng được gặp vị quan ở Saigun đó, bởi ngoại trừ Kachao [<nowiki/>[[Hà Nội|Kẻ Chợ]]] ở Tonquin [<nowiki/>[[Miền Bắc (Việt Nam)|Đông Kinh]]], thì [Sài Gòn] là nơi giàu có nhất vương quốc này. Tàu của Crawfurd rời Pulo Condore đi Cape St. James [<nowiki/>[[Vũng Tàu]]].<ref name=":2" /></blockquote>
 
===Thời Pháp thuộc===
[[Tháng 4]] năm [[1861]], [[Pháp]] đánh chiếm [[Định Tường]]. Chính trong thời gian này, Pháp khẩn cấp đặt vấn đề chiếm đóng Côn Đảo vì sợ Anh chiếm mất vị trí chiến lược quan trọng này
 
Vào lúc 10 giờ sáng, ngày [[28 tháng 11]] năm [[1861]], Thủy sư đô đốc [[Hải quân Pháp]] là [[Louis Adolphe Bonard]] hạ lệnh cho [[tàu thông báo]] ''Norzagaray'' đến chiếm Côn Đảo, thượng [[quốc kỳ Pháp|cờ Pháp]].
 
Trung úy Hải quân Pháp Lespès Sebastien Nicolas Joachim lập biên bản "Tuyên cáo chủ quyền" của Pháp tại Côn Đảo.