Khác biệt giữa các bản “Antiochos XI Epiphanes”

không có tóm lược sửa đổi
n
Tên gọi trong tiếng Hy Lạp của Antiochos có nghĩa là "kiên cường đấu tranh".{{sfn|Ross|1968|p=47}} Kinh đô của Syria lúc bấy giờ là [[Antiochia]] cũng được đặt theo tên của Antiochos, thân sinh của người sáng lập thành phố, vua [[Seleukos I Nikator]] (trị vì 305–281 TCN).{{sfn|Downey|2015|p= [https://books.google.com/books?id=gTTWCgAAQBAJ&pg=PA68 68]}} Cái tên này sau đó được nhiều vị vua nhà Seleukos sử dụng.{{sfn|Hallo|1996|p= [https://books.google.com/books?id=SbsEtMon-dEC&pg=PA142 142]}}{{sfn|Taylor|2013|p= [https://books.google.com/books?id=hodsBAAAQBAJ&pg=PA163 163]}} Vào khoảng năm 124 TCN, Antiochos VIII kết hôn với công chúa của [[vương triều Ptolemaios]] Ai Cập, Tryphaena, người về sau đã qua đời năm 109 TCN.{{sfn|Otto|Bengtson|1938|pp= 103, 104}}{{sfn|Wright|2012|p= 11}} Hai vợ chồng đã có với nhau nhiều con, trong đó [[Seleukos VI Epiphanes|Seleukos VI]] là con cả, tiếp đến là cặp song sinh Antiochos XI và [[Philippos I Philadelphos|Philippos I]],{{sfn|Houghton|1987|p= 79}} rồi [[Demetrios III Eukairos|Demetrios III]] và cuối cùng trẻ nhất là [[Antiochos XII Dionysos|Antiochos XII]] .{{sfn|Lorber|Iossif|2009|p= 103}} Tryphaena được nhà sử học thế kỷ IV Eusebius chỉ đích danh là mẹ của Philippos I nhưng không ghi rõ liệu bà có phải là mẹ của Antiochos XI hay không. Tuy nhiên, Eusebius cũng đề cập rằng Antiochos XI và Philippos I là hai anh em sinh đôi (''"didymoi"''),{{sfn|Eusebius|1875|p= [https://books.google.com/books?id=1iNSAQAAMAAJ&pg=PA261 261]}} vì thế ta có thể khẳng định Antiochos XI chính là con của Tryphaena. Không rõ Antiochos XI sinh ra vào tháng nào năm nào, nhưng vào thời điểm lên nắm quyền thì ông đã ít nhất ở tuổi đôi mươi.{{sfn|Sievers|1986|p=134}}
 
Vào năm 113 TCN, [[Antiochos IX Cyzicenos|Antiochos IX]] tự lập mình làm vua và khởi binh chống lại người anh em cùng cha khác mẹ Antiochos VIII. Cuộc xung đột giữa hai người anh em kéo dài một thập kỷ rưỡi{{sfn|Kosmin|2014|p= [https://books.google.com/books?id=9UWdAwAAQBAJ&pg=PA23 23]}} và nó đã cướp đi sinh mạng của Tryphaena. Cuộc nội chiến chỉ kết thúc bằng vụ ám sát Antiochos VIII dưới tay của một viên quan dưới trướng mình tên là [[Herakleon xứ Beroia]] vào năm 96 TCN.{{sfn|Dumitru|2016|pp= 260, 261}} Sau khi Antiochos VIII chết, Antiochos IX tấn công chiếm kinh đô Antiochia và lấy thứ phi của Antiochos VIII là [[Cleopatra Selene của Syria|Cleopatra Selene]] làm vợ mình.{{sfn|Dumitru|2016|pp= 260, 261}} Những người con của Antiochos VIII không chịu bỏ qua cho cái chết của cha mình và bắt đầu tuyên bố ly khai. Demetrios III chiếm được thành [[Damascus]] và tự lập làm vua ở đó.{{sfn|Houghton|Müseler|1990|p= 61}} Con trưởng Seleukos VI lúc đấy đang nắm binh quyền ở phía tây Cilicia, đã đưa quân tấn công kinh thành, giết chết Antiochos IX và chiếm được Antiochia vào năm 95 TCN.{{sfn|Hoover|2007|p= 285}} Tuy nhiên, Seleukos VI cũng không ngồi yên được lâu thì bị con trai của Antiochos IX là [[Antiochos X Eusebes|Antiochos X]] (cai trị 95–92/88 TCN) đánh bại và phải bỏ thành mà chạy.{{sfn|Dumitru|2016|p= 263}} Seleukos VI phải tẩu thoát đến [[Mopsuestia]] ở [[Cilicia]] nhưng không may bị phiến quân tại đây giết chết vào năm 94 TCN.{{sfn|Houghton|1998|p= 66}}
 
==Cai trị ==
Triều đại của các vị vua nhà Seleukos thời hậu kỳ chỉ được các tư liệu cổ đại thuật lại một cách ít ỏi thông qua các đoạn văn và tóm tắt ngắn. Các nguồn khác nhau thường bị mâu thuẫn lẫn nhau, tức là nguồn này ghi thế này, nguồn kia lại ghi thế kia.{{sfn|Hoover|2007|p=280}} Do vậy mà các cách tính dựa trên các nghiên cứu khảo cổ về tiền cổ mới là nguồn tư liệu chính để các học giả ngày nay có thể tái dựng lại triều đại của các vua nhà Seleukos thời hậu kỳ.{{sfn|Hoover|2007|p=281}} Khi anh trai mình là Seleukos VI đang còn tại vị, Antiochos XI và người anh em song sinh của ông có lẽ đã cư ngụ tại Cilicia.{{sfn|Bevan|1902|p= 260}} Sau khi Seleukos VI bị sát hại, Antiochos XI và Philippos I đã tự lập mình lên làm vua vào năm 94 TCN. Sử gia Alfred Bellinger suy đoán rằng căn cứ của họ là một thành phố ven biển nằm ở phía bắc Antiochia,{{sfn|Bellinger|1949|p= 93}} trong khi Arthur Houghton lại cho rằng nó là Beroea (tức [[Aleppo]] ngày nay) vì những người đứng đầu thành phố này là đồng minh của Philippos I.{{sfn|Houghton|1987|p= 82}}{{sfn|Houghton|1998|p= 67}}
 
Tuy nhiên, thành phố [[Tarsus (thành phố)|Tarsus]] ở xứ Cilicia nhiều khả năng mới là căn cứ hoạt động chính của họ.{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|p=573}} Chân dung của cả Antiochos XI lẫn Philippos I đều xuất hiện trên loạt tiền xu kép đã được phát hiện{{sfn|Houghton|1987|p= 79}} và tất cả đều được đúc ở Cilicia. Có tổng cộng ba loạt tiền đã được hai người phát hành và tính đến năm 2008,{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|p= 573}} một loạt gồm sáu mẫu vật còn sót lại đã được tìm thấy và chúng đều khắc hình hai vị vua đang để râu.{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|pp= 573, 575, 576}} Đường nét khắc cực kỳ khéo léo của những bức chân dung được chạm khắc trên những đồng tiền của loạt tiền gồm sáu mẫu vật cho thấy rằng cơ sở đúc tiền phải được đặt tại một thành phố là trung tâm văn hóa. Suy luận này khiến Tarsus có khả năng nhất là địa điểm đúc tiền nhất và nhiều khả năng cũng là đại bản doanh của anh em Antiochos X.{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|p=573}}
 
Hai loạt tiền còn lại kia nay chỉ còn ít mẫu vật còn sót lại và chúng miêu tả Antiochos XI với tóc mai dài.{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|pp= 573, 575, 576}} Những đồng tiền đó không được đúc ở Tarsus và hình ảnh nhà vua với tóc mai dài cho thấy rằng chúng được sản xuất ở phía tây của căn cứ vì ông đã cho phát hành nó trên đường đến Tarsus. Vào thời điểm Antiochos XI đến đại bản doanh mình, ông phát hành tiền khắc họa bản thân đang để râu dài. Trên tất cả các đồng xu kép có hình của hai anh em, chân dung Antiochos XI được khắc ở phía trước và tên của ông cũng được ưu tiên đứng trước.{{sfn|Houghton|Lorber|Hoover|2008|p= 573}} Điều này cho thấy ông là "đại vương", còn Philippos I là "tiểu vương" đồng cai trị với nhau. Theo [[Iosephus]] thì Antiochos XI tự lập mình làm vua trước rồi Philippos I mới theo sau, nhưng những bằng chứng khảo cổ lại cho thấy điều trái ngược vì những đồng tiền có niên đại sớm nhất được phát hiện đều cho thấy là hai anh em đều cùng nhau cai trị.{{sfn|Bellinger|1949|p= 74}}