Khác biệt giữa các bản “Hoắc Quang”

không có tóm lược sửa đổi
'''Hoắc Quang''' ([[chữ Hán]]: 霍光, [[bính âm]]: Zimeng, [[130 TCN]] (?) - [[21 tháng 4]], [[68 TCN]]), [[biểu tự]] '''Tử Mạnh''' (子孟), nguyên là người huyện Bình Dương, quận Hà Đông<ref>Nay thuộc địa phận Lâm Phần, tỉnh [[Sơn Tây]], [[Trung Quốc]]</ref>; là chính trị gia, đại thần phụ chính dưới thời [[nhà Hán]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].
 
Nhờ sự giúp đỡ của người anh khác mẹ là Phiêu Kỵ tướng quân [[Hoắc Khứ Bệnh]], danh tướng chống [[Hung Nô]] của [[nhà Hán]] nên từ thời [[Hán Vũ Đế]] Lưu Triệt, Hoắc Quang đã được phong các chức vụ Lâm Quan rồi Tào Quan, Thị trung, Phụng Xa đô úy, Quang Lộc đại phu. Về cuối đời, Hán Vũ Đế giao cho Hoắc Quang làm Phụ chính, giúp người con nhỏ của mình là [[Hán Chiêu Đế]] Lưu Phất Lăng còn rất trẻ. Sau khi Hán Vũ Đế mất, Chiêu Đế lên ngôi, Hoắc Quang được phong làm [[Đại tư mã]] kiêm Đại tướng quân, quyền '''Bỉnh chính'''; (秉政) và được phong làm '''Bác Lục hầu''' (博陆侯)<ref>{{chú thích web|author=Ban Cố|title=Hán thư, quyển 67 Ngoại thích truyện|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7097%E4%B8%8B|accessdate=2013-06-25}}</ref>. Sau khi Chiêu Đế mất, Hoắc Quang lập người trong tông thất là Xương Ấp vương [[Lưu Hạ]] làm Hoàng đế, nhưng phế truất ông ta chỉ 27 ngày sau và đưa cháu chắt của [[Hán Vũ Đế]] là Lưu Tuân lên ngôi, tức [[Hán Tuyên Đế]]. Dưới thời Tuyên Đế, Hoắc Quang vẫn tiếp tục phụ chính thêm 6 năm nữa. Trong thời gian này, ông gả con gái là [[Hoắc Thành Quân]] cho Tuyên Đế sau khi Hoàng hậu [[Hứa Bình Quân]] qua đời. Hoắc Quang lâm bệnh qua đời, không bao lâu sau, gia tộc họ Hoắc bị phát hiện mưu hại Hứa Hoàng hậu và Thái tử [[Hán Nguyên Đế|Lưu Thích]]. Cả gia tộc họ Hoắc bị tru di.
 
Dù gia tộc họ Hoắc về sau phạm vào đại tội, nhưng công lao nhiếp chính 20 năm của ông đối với nhà Hán vẫn rất được tán dương. Trong lịch sử Trung Hoa, Hoắc Quang cùng với [[Y Doãn]] thời [[nhà Thương]] được xưng tụng là hai đại thần nhiếp chính phế lập vua nhưng được ca ngợi, gọi là 「'''Y Hoắc chi sự'''; 伊霍之事」<ref>{{chú thích web|author=Phòng Huyền Linh|title=Tấn thư, Lưu Diệu|url=http://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%99%8B%E4%B9%A6|accessdate=2013-06-25}}</ref><ref>《晋书·载记第三 刘曜》:“司空执心忠烈,行伊霍之权,拯济涂炭,使朕及此,勋高古人,德格天地。”</ref>.
Năm [[91 TCN]], Hán Vũ đế nghe lời sàm tấu của [[Giang Sung]], hại con mình là Lệ Thái tử [[Lưu Cứ]] và lập người con út do Câu Dặc phu nhân sinh là [[Lưu Phất Lăng]] làm [[Thái tử]] và giao cho Hoắc Quang phụ tá. Sang năm [[89 TCN]], ông cùng với [[Kim Nhật Đê]] và [[Thượng Quan Kiệt]] tham gia lật đổ âm mưu tạo phản của Trung bộc xạ [[Hà La]] và người em là Trọng Hợp hầu, do đó ba người đều được phong hầu, trong đó Hoắc Quang được làm '''Bác Lục hầu''' (博陆侯).
 
Hai năm sau ([[87 TCN]]), Hán Vũ Đế lâm bệnh, bèn phong cho Hoắc Quang làm Tư Mã Đại tướng quân, cùng ba đại thần khác là [[Kim Nhật Đê]], [[Thượng Quan Kiệt]], [[Tang Hoằng Dương]] làm phụ chính giúp đỡ cho Phất Lăng khi đó chỉ mới 8 tuổi, trong đó Hoắc Quang nắm quyền lớn nhất, gọi là quyền ['''Bỉnh chính'''; (秉政])<ref>[https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7007 Hán thư, quyển 7] - ''Chiêu Đế bổn kỷ'': 大將軍光秉政,領尚書事,車騎將軍金日磾、左將軍上官桀副焉。</ref>. Sau khi Vũ đế qua đời, Phất Lăng lên nối ngôi, tức [[Hán Chiêu Đế]]<ref name="ReferenceB">{{chú thích web|author=Ban Cố|title=Hán thư, quyển 7: Chiêu Đế kỉ|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7007|accessdate=2013-06-25}}</ref>. Tuy nhiên, việc này bị sử gia [[Lã Tư]] đời sau nghi ngờ trong ''[[Trung Quốc thông sử]]'' vì Hoắc Quang vốn chỉ là thị vệ trong cung, không thể được tín nhiệm đến vậy, còn Kim Nhật Đê là người Hung Nô, mà Hán Vũ Đế theo lý lẽ không thể giao việc phụ chính cho người Hung Nô được.
 
== Đại thần nhiếp chính ==
Tháng 4 năm [[74 TCN]], Hán Chiêu Đế qua đời sau 13 năm cai trị, không có con nối dõi<ref name="ReferenceB"/>. Hoắc Quang lại chọn người cháu nội của [[Hán Vũ Đế]], con trai Xương Ấp Ai vương<ref>Đất Xương Ấp nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc</ref> là [[Lưu Hạ]] lên kế vị<ref name="ReferenceC">{{chú thích web|author=Ban Cố|title=Hán thư, quyển 63: Vũ Ngũ Tử truyện|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7063#.E7.87.95.E5.88.BA.E7.8E.8B.E6.97.A6|accessdate=2013-06-26}}</ref>, nhưng Lưu Hạ lại là người dâm loạn vô đạo, khi về Tràng An làm vua đã mang theo 200 thủ hạ, đến khi lên ngôi lại ăn chơi sa đọa, làm nhiều việc thất đức, không lo việc triều chính, quan hệ với các cung nữ của Chiêu Đế, lấy xe của hoàng thái hậu cho nô tỳ dùng, khiến các phép tắc trong triều bị đảo lộn. Chỉ trong 27 ngày, Lưu Hạ đã làm tất cả 1127 việc xấu. Hoắc Quang thấy vậy muốn phế đi, bèn tâu lên Thượng Quan hoàng thái hậu (cũng là cháu ngoại ông) phế Lưu Hạ và đuổi về nước Xương Ấp.
 
Sau khi bỏ Lưu Hạ, Hoắc Quang thương nghị với các đại thần và cuối cùng quyết định chọn người cháu chắt của Hán Vũ Đế, cháu nội thái tử Lưu Cứ là Lưu Bệnh Dĩ<ref>Sau khi lên ngôi Lưu Bệnh Dĩ đổi tên là Lưu Tuân</ref> lên làm vua, tức [[Hán Tuyên Đế]]<ref name="ReferenceC"/><ref>{{chú thích web|author=Ban Cố|title=Hán thư, quyển 8: Tuyên Đế kỉ|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7008|accessdate=2013-06-24}}</ref>. Tuyên Đế lên ngôi, Hoắc Quang được quyển [''"Bỉnh chính"''] như cũ<ref name="zh.wikisource.org"/><ref>{{chú thích web|author=Ban Cố|title=Hán thư, quyển 8: Tuyên Đế kỉ|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7008|accessdate=2013-06-25}}</ref>. Tuy nắm quyền hành trong tay, song mọi việc trong triều ông đều giữ đúng phận bề tôi, bẩm lại với Tuyên Đế, vì thế được Tuyên Đế trọng vọng.
 
Ông muốn gả con gái mình là [[Hoắc Thành Quân]] cho Tuyên Đế, để từ đó gia tộc họ Hoắc lớn mạnh, trở thành thế lực ngoại thích mới trong triều. Triều thần bàn nhau lập Hoắc Thành Quân làm Hoàng hậu. Nhưng trong lúc đang bàn bạc việc này thì [[Hán Tuyên Đế]] ra chiếu chỉ yêu cầu tìm lại thanh gươm đã dùng thời kỳ thất thế, triều thần hiểu ý Tuyên Đế không quên người vợ đã kết tóc khi còn khó khăn, bèn cùng nhau xin lập Tiệp dư [[Hứa Bình Quân]] <ref>Hứa Bình Quân là vợ Tuyên Đế lấy từ khi chưa lên ngôi, đã sinh hoàng tử Lưu Thích vào năm 76 TCN</ref> làm hoàng hậu và được chấp thuận<ref>{{chú thích web|author=Tư Mã Thiên|title=Sử ký Tư Mã Thiên, quyển 97:Ngoại thích truyện|url=http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7097%E4%B8%8A|accessdate=2013-06-25}}</ref>. Việc này đụng chạm đến quyền lợi nhà họ Hoắc nên họ muốn trả thù.
 
Năm [[71 TCN]], Hoàng hậu Hứa Bình Quân lại mang thai. Vợ Hoắc Quang là Thị Hiển<ref>Không rõ họ, chỉ biết tên Hiển. Hoắc Quang nguyên thành hôn với Đông Lư thị, còn Hiển thị là người hầu cho Đông Lư thị. Đông Lư thị chết, Hoắc Quang bèn cho Hiển Thị trông coi việc nhà</ref> tìm cách câu kết với nữ thầy thuốc trong cung là [[Thuần Vu Diễn]], xui Diễn cho độc vào thuốc để hại Hứa Hoàng hậu. Khi ấy Thuần Vu Diễn đang muốn cho chồng được Hoắc Quang thăng chức, nên nhận lời và dùng phụ tử cho hoàng hậu uống. Vì vậy Hứa Bình Quân bị trúng độc và mẹ con đều chết. Tuyên Đế không thể truy cứu chuyện này vì thế lực họ Hoắc còn lớn, đành ngậm bò hòn làm ngọt, lập Hoắc Thành Quân làm Hoàng hậu<ref name="ReferenceA"/>. Việc giết Hứa Hoàng hậu, cho dù có liên quan đến Hoắc Quang hay không thì cũng là một vết nhơ lớn trong cuộc đời của ông, dẫn đến kết cục bi thảm của họ Hoắc sau này.
481

lần sửa đổi