Khác biệt giữa các bản “Platon”

không có tóm lược sửa đổi
Thẻ: Trình soạn thảo mã nguồn 2017
}}
 
'''Platon''' ({{lang-el|Πλάτων}}, ''Platōn'', "Vai Rộng"), hay còn được Anh hóa là Plato, khoảng [[428/427 TCN|427]]hay 424/423 -[[ 348/347 TCN]],) một nhà [[nhà triết học]] [[Athens cổ đạiđiển|người Athen]] trong [[Hy Lạp]] đượccổ xemđiển|thời kỳ thiênCổ tàiđiển]] trên nhiều[[Hy lĩnhLạp vựccổ đại]], có nhiều người coisáng ônglập trường triếtphái gia tưởng đại[[Chủ nhấtnghĩa mọiPlaton|Platon]], và [[thờiHọc đạiviện Platon|Học viện]], cùng vớisở giáo dục đại học đầu tiên ở [[Socrates]]thế giới thầyphương Tây]] ông.
 
Ông được coi là nhân vật quan trọng trong [[Triết học|lịch sử]] [[triết học phương Tây]] và [[Triết học Hy Lạp cổ đại|Hy Lạp cổ đại]], cùng với người thầy của ông, [[Sokrates|Socrates]], và học trò nổi tiếng nhất của ông, [[Aristoteles|Aristotle]] . {{Efn|"...the subject of philosophy, as it is often conceived—a rigorous and systematic examination of [[ethical]], political, [[metaphysics|metaphysical]], and [[epistemology|epistemological]] issues, armed with a distinctive method—can be called his invention."<ref name="SEP">{{harvnb|Kraut|2013}}</ref>}} Plato cũng thường được coi là một trong những người sáng lập ra [[Tôn giáo phương Tây|tôn giáo]] và [[tâm linh]] [[Tôn giáo phương Tây|phương Tây]] . <ref>[[Michel Foucault]], ''The Hermeneutics of the Subject'', Palgrave Macmillan, 2005, p. 17.</ref> Những cái gọi là [[Chủ nghĩa tân sinh|chủ nghĩa Tân Platon]] của nhà triết học như [[Plotinus]] và [[Porphyry (triết gia)|Porphyry]] ảnh hưởng rất lớn [[Chủ nghĩa tân sinh và Cơ đốc giáo|Kitô giáo]] qua [[Giáo Phụ|Giáo Hội Phụ]] như [[Augustinô thành Hippo|Augustine]] . [[Alfred North Whitehead]] từng lưu ý: "đặc điểm chung an toàn nhất của truyền thống triết học Châu Âu là nó bao gồm một loạt các [[Cước chú|chú thích]] của Plato." {{Sfn|Whitehead|1978|p=39}}
Sinh ra ở [[Athena|Athen]], ông được hấp thụ một nền giáo dục tuyệt vời từ gia đình, ông tỏ ra nổi bật trên mọi lĩnh vực nghệ thuật và đặc biệt là [[triết học]], ngành học mà ông chuyên tâm theo đuổi từ khi gặp Socrates.
 
Plato là người phát minh ra thể loại [[Đối thoại (thể loại văn học)|đối thoại]] bằng văn bản và các hình thức [[biện chứng]] trong triết học. Plato cũng được coi là người sáng lập ra [[triết học chính trị]] phương Tây. Đóng góp nổi tiếng nhất của ông là [[lý thuyết về hình thức]] được biết đến bởi [[Lý do thuần túy|lý trí thuần túy]], trong đó Plato trình bày một giải pháp cho [[vấn đề phổ quát]] được gọi là chủ nghĩa Platon (còn được gọi một cách mơ hồ là [[Chủ nghĩa hiện thực Platon|chủ nghĩa hiện thực]] [[Chủ nghĩa duy tâm Platon|Platon]] hay [[chủ nghĩa duy tâm Platon]] ). Ông cũng là tên gọi của [[Tình yêu Platon|tình yêu platonic]] và [[khối đa diện đều Platon]] .
Ông đã từng bị bán làm nô lệ và được giải thoát bởi một người bạn, sau đó, ông đã trở về Athena khoảng năm [[387 TCN]] và sáng lập ra ''[[Akademia]]'' (tên lấy theo khu vườn nơi ông ở). Đây có thể được coi là trường đại học đầu tiên trong lịch sử nhân loại, nơi dành cho nghiên cứu, giảng dạy khoa học và triết học. [[Aristoteles]] đã theo học tại đây khi 20 tuổi và sau này lập ra một trường khác là [[Lyceum]].
 
Những ảnh hưởng về triết học lớn nhất của chính ông thường được cho là cùng với Socrates, [[Pythagoras]] [[Triết học tiền Socrates|tiền Socra]], [[Heraclitus]] và [[Parmenides]], mặc dù một số tác phẩm của những người đi trước ông vẫn còn tồn tại và phần lớn những gì chúng ta biết về những nhân vật này ngày nay bắt nguồn từ chính Plato. {{Efn|"Though influenced primarily by Socrates, to the extent that Socrates is usually the main character in many of Plato's writings, he was also influenced by Heraclitus, Parmenides, and the Pythagoreans"<ref name="auto">[[#{{harvid|Brickhouse|Smith}}|Brickhouse & Smith]].</ref>}} Không giống như tác phẩm của gần như tất cả những người cùng thời với ông, toàn bộ tác phẩm của Plato được cho là vẫn tồn tại nguyên vẹn trong hơn 2.400 năm. <ref>Cooper, John M.; Hutchinson, D.S., eds. (1997): "Introduction".</ref> Mặc dù mức độ nổi tiếng của chúng dao động trong những năm qua, các tác phẩm của Plato chưa bao giờ thiếu độc giả kể từ khi chúng được viết ra. {{Sfn|Cooper|1997|p=vii}}
Khi Socrates chết vào năm [[399 TCN]] thì Platon mới khoảng 31 tuổi. Trong suốt phiên tòa xử thầy mình, ông ngồi dự ở phòng xử án. Toàn bộ chuỗi biến cố đó dường như đã ăn sâu vào tâm hồn ông thành một kinh nghiệm chấn động, vì ông đánh giá Socrates là người giỏi nhất, minh triết nhất và chính trực nhất trong tất cả mọi người.
 
Từ đó Platon bắt đầu cho phổ biến một loạt các đối thoại triết học trong đó nhân vật chính luôn luôn là Socrates, căn vặn những kẻ đối thoại của ông về những khái niệm căn bản về [[đạo đức]] và [[chính trị]], làm cho họ mắc [[mâu thuẫn]] trước những câu hỏi của ông.
 
Có lẽ Platon có hai động cơ chính để làm việc này. Một là để thách thức và tái khẳng định những lời giáo huấn của Socrates bất chấp chúng đã bị kết án một cách công khai; hai là để phục hồi danh dự người thầy yêu quý của mình, cho mọi người thấy ông không phải là một kẻ hủy hoại giới trẻ mà là một bậc thầy danh giá nhất của họ.
 
==Tiểu sử==
88

lần sửa đổi