Khác biệt giữa các bản “Kryptos”

n (→‎Các thông điệp được mã hóa: tạo trang thảo luận, replaced:   → (2) using AWB)
|coordinates={{Coord|38.95227|-77.14573|type:landmark_region:US-VA|format=dms|display=inline,title}}}}
 
'''''Kryptos''''' là mộtquần thể [[Điêu khắc|tác phẩm điêu khắc]] do nghệ sĩ [[Hoa Kỳ|người Mỹ]] [[Jim Sanborn]] chế tác, nằmtọa tronglạc tại khuôn viên của [[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|Cơ quan Tình báo Trung ương]] (CIA) ở [[Langley, Virginia]]. Kể từ khi được côngkhai bốtrương vào ngày 3 tháng 11 năm 1990 thì đã có nhiều suy đoán về ý nghĩa của bốn thông điệp [[Mật mã học|được mã hóa]] ẩn chứa mangbên theotrong nó. Trong số bốn thông điệp này thì ba thông điệp đầu tiên đã được giải, còn thông điệp thứ tư thì vẫn là một trong những [[Lịch sử mật mã học|mật mã chưa được giải mã]] nổi tiếng nhất trên thế giới. Tác phẩm điêu khắc này liên tục lôi cuốn sự quan tâm của các [[Phân tích mật mã|nhà phân tích mật mã]], cả nghiệp dư lẫn chuyên nghiệp, vào việc nỗ lực giải mã đoạn thông điệp thứ tư này. Nghệ sĩ Sanborn cho đến nay đã đưa ra bốn manh mối cho đoạn thông điệp đấy.
 
== Miêu tả ==
Phần chính của tácquần phẩmthể điêu khắc này nằmtọa lạc ở góc tây bắc của sân Tòa nhà Trụ sở Mới (New Headquarters Building), bên ngoài khu nhà ăn của CIA. Tác phẩm điêu khắc này bao gồm bốn tấm [[đồng]] lớn cùng các yếu tố khác bao gồm nước, gỗ, thực vật, [[Đá hoa cương|đá granite]] màu đỏ và xanh lá cây, [[thạch anh]] trắng, và [[gỗ hóa thạch]]. Điểm nổi bật nhất trong quần thể này là một bức bình phong lớn bằng đồng hình chữ S dựng thẳng đứng trông giống như một cuộn giấy hoặc một mảnh giấy chạytrồi ra từ máy in vi tính, một nửa của nó có khắc văn bản được mã hóa, nửa còn lại thì có khắc văn bản chìa khóa giải mã. Tất cả các ký tự trên nó đều thuộc 26 chữ cái của [[Bảng chữ cái tiếng Latin|bảng chữ cái Latin]] cùng với các dấu chấm hỏi, và đều được đụckhoét thủng trên các tấm đồng. Tác phẩm điêu khắc chính này có chứa bốn thông điệp bí ẩn riêng biệt, ba trong số đó đã được giải mã.<ref name="secrets">''Secrets of the Lost Symbol'', pp.319–326</ref><ref name="nytimes">{{chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/01/29/climate/kryptos-sculpture-final-clue.html|title=This Sculpture Holds a Decades-Old C.I.A. Mystery. And Now, Another Clue.|author=John Schwartz và Jonathan Corum|date = ngày 29 tháng 1 năm 2020 |accessdate = ngày 8 tháng 11 năm 2020 |periodical=The New York Times}}</ref>
 
Ngoài phần chính này của quần thể thì [[Jim Sanborn]] cũngcòn đặt các tác phẩm nghệ thuật khác tại khuôn viên CIA, chẳng hạn như vài phiến đá granite lớn với các tấm đồng kẹp giữa ở bên ngoài lối vào Tòa nhà Trụ sở Mới. Có vài thông điệp [[mã Morse]] hiện diện trên những tấm đồng này, và một trong những phiến đá đấy có khắc hình [[hoa hồng la bàn]] (compass rose) trỏ vào một viên [[đá từ tính thiên nhiên]] (lodestone). Các yếu tố khác trong sắp đặt của Sanborn thì gồm một khu vườn cảnh, một ao cá với những chiếc ghế dài bằng gỗ đặt đối nhau, một cái [[hồ phản chiếu]], và những phiến đá khác trong đó có một phiến đá đen hình tam giác.
 
Tên gọi ''Kryptos'' đấy xuất phát từ [[Tiếng Hy Lạp cổ đại|tiếng Hy Lạp]] cổ đại có nghĩa là "bị ẩn giấu", và chủ đề của tác phẩm điêu khắc này là "Thu thập Tình báo" ("Intelligence Gathering").
Chi phí của tác phẩm điêu khắc này vào năm 1988 là 250.000 đô la Mỹ (tương đương 501.000 đô la Mỹ vào năm 2016).<ref name="FAQ">{{Chú thích web|url=http://elonka.com/kryptos/faq.html|tựa đề=FAQ About Kryptos|ngày=|nhà xuất bản=Elonka.com|ngày truy cập=2011-11-12}}</ref>
 
== Các thôngThông điệp được mã hóa ==
BảnVăn bản mật mã ở phía bên trái của bức bình phong điêu khắc đấy (khi nhìn từ giữa sân trong) củatại tácquần phẩm điêuthể khắcchính chínhthì có tổng cộng 869 ký tự: 865 chữ cái cùng với 4 dấu hỏi.
 
Tuy nhiên, vào tháng 4 năm 2006, Sanborn công bốtung ra thông tin nóiphát biểu rằng một kí tự đã đượcbị lược bỏ qua từkhỏi phía nàybên trái của ''Kryptos'' "vì lý do thẩm mỹ, để giữ cho tác phẩm điêu khắc mang tính cân bằng về mặt thị giác".<ref>Zetter, Kim. [https://www.wired.com/science/discoveries/news/2006/04/70701?currentPage=2 "Typo Confounds Kryptos Sleuths" ''Wired'' ngày 20 tháng 4 năm 2006]</ref>
 
Ngoài ra còn có ba từ sai chính tả trong văn bản thuần túy (có thể hiểu đượcplaintext) của ba đoạn thông điệp đầu tiên được giải mã, thì còn có ba từ bị sai chính tả mà Sanborn đã nói là do cố ý{{Mơ hồ|date=May 2017}}, và ba chữ cái (YARY, A và R) ở gần phần mở đầu của nửatấm đồng phía dưới bên trái thì là những ký tự duy nhất trênđược tác phẩm điêu khắckhoét ở dạng [[Chỉsuperscript]] sốtrên dướitác phẩm chỉđiêu sốkhắc trên|chỉ số trên]]này.
 
Phía bên tay phải của tác phẩm điêu khắc baonày gồmthì mộtchứa hoạtmột cảnhbảng mã hóa [[Mật mã Vigenère|Vigenère]] có khóa, gồm 867 chữ cái.
 
Một trong nhữngcác dòng của hoạt cảnhbảng Vigenère đấy có thêm một ký tự (L) bổdôi sungra ở cuối so với các dòng khác. Bauer, Link và Molle<ref>Bauer, Link and Molle, 2016, p. 548.</ref> cho rằng đây có thể là một tham chiếu đến [[mật mã Hill]] nhưvới mộtvai trò là phương pháp mã hóa cho đoạn thứ tư của tác phẩm điêu khắc này. Tuy nhiên, Sanborn đã lược bỏ ký tự dôi này trong các mô hình Kryptos nhỏ mà ông có bán, cho nên hẳn là không cần phải coi nói có tầm quan trọng gì.
{|
|<pre>EMUFPHZLRFAXYUSDJKZLDKRNSHGNFIVJ
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZABCD</pre>
|}
Sanborn đã làm việc với một nhân viên CIA đã nghỉ hưu tên là [[Ed Scheidt]], Chủ tịch Văn phòng TruyềnLiên thônglạc CIA, để đưa ra các hệ thống mật mã học được sử dụng trên tác phẩm điêu khắc này.<ref name="usat1">{{Chú thích web|url=https://www.cnn.com/2020/07/25/us/kryptos-secret-message-code-trnd/index.html|tựa đề=This sculpture at CIA headquarters holds one of the world's most famous unsolved mysteries|tác giả=Champagne|tên=Christine|tác giả 2=Beebe|tên 2=Drew|ngày=ngày 25 tháng 7 năm 2020|nhà xuất bản=CNN|ngày truy cập=ngày 25 tháng 7 năm 2020}}</ref>
 
Sanborn đã tiết lộ rằng tác phẩm điêu khắc này chứa một câu đố lồng trong một câu đố, chỉ có thểphải giải được sau khi bốn đoạn thông điệp bịhoáhóa đượckia rồi thì mới có thể giải được câu đố đó.<ref name="usat1"/>
 
Sanborn đã đưa ra những thông tin tráiđối ngượclập nhau về câu trả lời củagiải cho tác phẩm điêu khắc này, có lần nói rằng ông đã đưa lời giải hoàn chỉnh cho giám đốc CIA lúc bấy giờ là [[William H. Webster|William Webster]] trong buổi lễ traokhai tặngtrương; nhưng sau đó, Sanborn cũnglại nói tiếp rằng ông đã không cunghề cấp cho Websterđưa toàn bộ lời giải cho Webster. Tuy nhiên, Sanborn đã xác nhận rằng một đoạn văn bản thuần túy của thông điệp thứ hai thì nộiđọc dung "''Who knows the exact location? Only WW.''" ("Ai biết vị trí chính xác? Chỉ có WW mà thôi." ("Who knows the exact location? Only WW.")
 
Sanborn cũng xác nhận rằng nếunhỡ ông qua đời trước khi toàn bộ tác phẩm điêu khắc này được giải mã, thì sẽ có ai đóngười có thể xác nhận lời giải.<ref>Zetter, Kim. [https://www.wired.com/techbiz/media/news/2005/01/66333 "Questions for Kryptos' Creator,"] ''Wired'' (ngày 20 tháng 1 năm 2005).</ref> Vào năm 2020, Sanborn nóicó phát biểu rằng ông dự định đưa bí mật lời giải đấy lên bán đấu giá khi ông qua đời.<ref name="nytimes"/>
 
== Những người giải mã thành công ==