Khác biệt giữa các bản “Vĩ tuyến”

ABKJXBJAbCJHZBCPO
n (Đã lùi lại sửa đổi của 2001:EE0:4CA4:8A60:C591:4BB:5579:901 (Thảo luận) quay về phiên bản cuối của 2402:800:610D:A55D:598B:2CE0:38A5:417F)
Thẻ: Lùi tất cả
(ABKJXBJAbCJHZBCPO)
Thẻ: Soạn thảo trực quan Đã được lùi sửa Bắt đầu một dòng mới bằng chữ cái thường Xóa từ 50% đến 90% nội dung
yuyyu[kojiiaauxy9OI
[[Tập tin:World map with major latitude circles.svg|nhỏ|450px|Năm đường vĩ tuyến đặc biệt]]
[[Tập tin:5vituyendacbiet.jpg|nhỏ|250px|Năm đường vĩ tuyến đặc biệt của Địa Cầu]]
Trên [[Trái Đất]] hay các [[hành tinh]] hoặc thiên thể [[quả cầu|hình cầu]], '''vĩ tuyến''' là một đường tròn nối tất cả các điểm có cùng [[vĩ độ]]. Trên Trái Đất, đường tròn này có hướng từ [[đông]] sang [[tây]]. Vị trí trên vĩ tuyến đc xác định bằng kinh độ. Một vĩ tuyến luôn vuông góc với một [[kinh tuyến]] tại giao điểm giữa chúng. Các vĩ tuyến ở gần cực Trái Đất có [[đường kính]] nhỏ hơn.
 
\
Có 5 vĩ tuyến đặc biệt trên [[Trái Đất]]. Bốn vĩ tuyến được định nghĩa dựa vào mối liên hệ giữa góc nghiêng của Trái Đất so với mặt phẳng quỹ đạo của nó quanh [[Mặt Trời]]. Vĩ tuyến thứ năm, [[xích đạo]], nằm giữa hai cực. Chúng là:
* [[Vòng Bắc Cực|Vòng Bắc cực]] (66° 33' 38" vĩ bắc)
* [[Chí tuyến Bắc|Hạ chí tuyến]] (23° 26' 22" vĩ bắc)
* [[Xích đạo]] (0° vĩ bắc)
* [[Chí tuyến Nam|Đông chí tuyến]] (23° 26' 22" vĩ nam)
* [[Vòng Nam Cực]] (66° 33' 38" vĩ nam)
 
GYYcau89ucayucda9uadc89u7ct78tzyc9ya&C&&GGg7g7gzdc0uahiyxa7ydh
Hạ chí tuyến và đông chí tuyến là các ranh giới phía bắc và phía nam của vùng đất trên Trái Đất có thể thấy được Mặt Trời đi qua đỉnh đầu trong ít nhất một thời điểm trong năm. Vòng cực bắc và vòng cực nam là ranh giới của vùng xung quanh cực Trái Đất, nơi có thể nhìn thấy Mặt Trời trong suốt ít nhất một ngày giữa mùa hè trong năm.
 
== vXem them9jjviopjvjvoiv ==
Các vĩ tuyến là các [[đường tà hành]], nhưng ngoại trừ xích đạo, chúng không phải là [[vòng tròn lớn]], và do đó không chứa các cung là quãng đường ngắn nhất giữa các điểm, ngược với những gì nhìn thấy trên một số bản đồ nơi chúng được vẽ bằng các đường thẳng. Các chuyến bay trên bắc bán cầu giữa các điểm có cùng vĩ độ sẽ đi theo đường ngắn nhất trông giống một đường cong lệch về phía bắc trên các bản đồ như trên.
 
Các cung trên vĩ tuyến trên Trái Đất đôi khi được dùng làm biên giới giữa các [[quốc gia]] và vùng lãnh thổ. Một vài vĩ tuyến được dùng như biên giới:
* Biên giới giữa [[Canada]] và [[Hoa Kỳ]] hầu như hoàn toàn nằm trên [[vĩ tuyến 49°]] bắc, ngoại trừ phần giữa [[Québec]] và [[Vermont]] nằm trên [[vĩ tuyến 45°]] bắc.
* [[Vĩ tuyến 38°]] bắc được dùng để phân chia [[Triều Tiên]] và [[Hàn Quốc]].
* [[Vĩ tuyến 17°]] bắc được dùng để phân chia [[Việt Nam]] theo [[hiệp định Genève, 1954|hiệp ước Genève]].
* [[Vĩ tuyến 60°]] nam được dùng để phân định biên giới cho [[châu Nam Cực]]
 
Trái Đất hiện tại có 181 đường vĩ tuyến (tính cả xích đạo là vĩ tuyến đặc biệt).
 
== Xem thêm ==
* [[Hệ tọa độ địa lý]]
* [[Kinh tuyến|Kinh tuyOHAI0DU9AUDUAến]]
* [[Vĩ tuyến 17 Bắc|Vĩ tuyến 17]]
* [[Vĩ tuyến 38]]