Khác biệt giữa các bản “Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland”

Add 5 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20210205)) #IABot (v2.0.8) (GreenC bot
n (Đã lùi lại sửa đổi của 118.69.176.19 (Thảo luận) quay về phiên bản cuối của Jamine.ntnl)
Thẻ: Lùi tất cả
(Add 5 books for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20210205)) #IABot (v2.0.8) (GreenC bot)
==Tên gọi==
===Tên tiếng Anh===
Các đạo luật liên hiệp trong năm 1707 tuyên bố rằng [[Vương quốc Anh|Anh]] (England) và [[Vương quốc Scotland|Scotland]] được "liên hiệp thành một vương quốc với tên gọi [[Vương quốc Anh (1707-1801)|Great Britain]]", song nhà nước mới cũng được đề cập đến trong các đạo luật là Vương quốc Anh (Kingdom of Great Britain), Vương quốc Liên hiệp Anh" (United Kingdom of Great Britain) và Vương quốc Liên hiệp (United Kingdom).<ref>{{Chú thích web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |tiêu đề=Treaty of Union, 1706 |nhà xuất bản=Scots History Online |ngày truy cập=23 August 2011}}</ref><ref>{{chú thích sách |url=https://books.google.com/?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |page=165 |author=Barnett, Hilaire |author2=Jago, Robert |edition=8th |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |publisher=Routledge |location=Abingdon }}</ref><ref group=nb>So sánh điều 1 của cả hai đạo liệu liên hiệp năm: ''Các vương quốc Great Britain và Ireland sẽ...được liên hiệp thành một vương quốc, với tên gọi "Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland"''</ref> Tuy nhiên, thuật ngữ Vương quốc Liên hiệp (United Kingdom) chỉ được sử dụng phi chính thức trong thế kỷ XVIII và quốc gia chỉ thỉnh thoảng được gọi là "Vương quốc Liên hiệp Anh (Great Britain)"—trong khi tên gọi chính thức từ năm 1707 đến năm 1800 chỉ là "Great Britain" và không có tên dạng dài.<ref>See [[s:Act of Union 1707#Article 1 (name of the new kingdom)|Article One]] of the Act of Union 1707.</ref><ref name=name>"After the political union of England and Scotland in 1707, the nation's official name became 'Great Britain'", ''The American Pageant, Volume 1'', Cengage Learning (2012)</ref><ref name=name2>"From 1707 until 1801 ''Great Britain'' was the official designation of the kingdoms of England and Scotland". ''The Standard Reference Work: For the Home, School and Library, Volume 3'', Harold Melvin Stanford (1921)</ref><ref name=name3>"In 1707, on the union with Scotland, 'Great Britain' became the official name of the British Kingdom, and so continued until the union with Ireland in 1801". ''United States Congressional serial set, Issue 10; Issue 3265'' (1895)</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |tiêu đề=History of Great Britain (from 1707) |lk tác giả 1=Bamber Gascoigne |tác giả 1=Gascoigne, Bamber |nhà xuất bản=History World |ngày truy cập=18 July 2011}}</ref> Các đạo luật liên hiệp vào năm 1800 thống nhất Vương quốc Anh (Great Britain) và [[Vương quốc Ireland]] vào năm 1801, hình thành [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland]]. Sau khi phân chia Ireland và Nhà nước Tự do Ireland độc lập vào năm 1922, [[Bắc Ireland]] là bộ phận duy nhất của đảo Ireland nằm trong Vương quốc Liên hiệp, nên tên gọi "Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland" ({{IPAc-en|juː|ˈ|n|aɪ|t|ɪ|d|_|ˈ|k|ɪ|ŋ|d|əm|_|ə|v|_|ɡ|r|eɪ|t|_|ˈ|b|r|ɪ|t|ə|n|_|ə|n|d|_|ˈ|n|ɔː|ð|ə|n|_|ˈ|aɪ|ə|l|ən|d|audio=United Kingdom pronunciation.ogg}}) được thông qua.<ref>{{chú thích sách |title=The Irish Civil War 1922–23 |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott |author=Cottrell, P. |year=2008 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott/page/n85 85] |isbn=1-84603-270-9}}</ref>
 
Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland có tư cách một quốc gia có chủ quyền, song Anh (England), Scotland, Wales và ở mức độ thấp hơn là Bắc Ireland cũng được xem như các quốc gia, nhưng không phải là nhà nước có chủ quyền.<ref name="alphabeticalNI1">{{chú thích |author1=S. Dunn |author2=H. Dawson|year=2000 |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |publisher=Edwin Mellen Press |location=Lampeter |quote=One specific problem—in both general and particular senses—is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state—although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change.}}</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |tiêu đề=Changes in the list of subdivision names and code elements |work=ISO 3166-2 |nhà xuất bản=International Organization for Standardization |ngày=ngày 15 tháng 12 năm 2011 |ngày truy cập=ngày 28 tháng 5 năm 2012}}</ref> Scotland, Wales và Bắc Ireland có chính phủ tự trị được phân quyền.<ref>[https://books.google.com/?id=gPkDAQAAIAAJ Population Trends, Issues 75–82, p.38], 1994, UK Office of Population Censuses and Surveys</ref><ref name="citizenship">[https://books.google.com/?id=2u8rD6F-yg0C&pg=PA7 Life in the United Kingdom: a journey to citizenship, p. 7], United Kingdom Home Office, 2007, {{ISBN|978-0-11-341313-3}}.</ref> Trang thông tin của Thủ tướng Anh Quốc sử dụng cách nói "các quốc gia trong một quốc gia" để mô tả Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland.<ref name="page823"/> Một số sơ lược thống kê, như về [[Vùng hành chính (Anh quốc)|12 vùng NUTS 1 của Anh Quốc]], thì nhắc đến Scotland, Wales và Bắc Ireland với tư cách là "các vùng".<ref>{{Chú thích web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |tiêu đề=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |ngày truy cập=ngày 5 tháng 3 năm 2014}}</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |tiêu đề=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |ngày truy cập=ngày 5 tháng 3 năm 2014}}</ref> Bắc Ireland còn được nhắc đến với tư cách là một "tỉnh".<ref name="alphabeticalNI2">{{chú thích sách |author1=Dunn, Seamus |author2=Dawson, Helen. |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |publisher=Edwin Mellen Press |place=Lampeter |isbn=978-0-7734-7711-7}}</ref><ref name="placeApart">{{chú thích sách |author=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |year=1979 |publisher=Penguin |place=Luân Đôn |isbn=978-0-14-005030-1}}</ref> Đối với Bắc Ireland, việc sử dụng tên gọi mô tả "có thể gây tranh luận, lựa chọn thường biểu lộ ưu tiên chính trị của một bên".<ref>{{chú thích sách |last1=Whyte |first1=John |authorlink1=John Henry Whyte |last2=FitzGerald |first2=Garret| authorlink2=Garret FitzGerald|year=1991 |title=Interpreting Northern Ireland |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-827380-6}}</ref>
===Trước 1771===
[[Tập tin:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|right|[[Stonehenge]] tại [[Wiltshire]] được dựng lên vào khoảng năm 2500 TCN.]]
[[Người Cro-Magnon|Người hiện đại sơ khởi tại châu Âu]] đến định cư tại khu vực nay là Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland trong các làn sóng bắt đầu từ khoảng 30.000 năm trước.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older']". ''BBC News''. ngày 30 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2011.</ref> Đến khi kết thúc thời kỳ tiền sử trong khu vực, cư dân được nhận định chủ yếu thuộc về một nền văn hóa được đặt tên là Celt Đảo, gồm [[Người Briton Celt|người Briton]] tại đảo Anh và người Gael tại Ireland.<ref>{{chú thích sách | title= Celtic culture: A historical encyclopedia | url= https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |page= [https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |author=Koch, John T. |isbn= 978-1-85109-440-0
|year=2006 |publisher= ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA}}</ref> [[Đế quốc La Mã|Người La Mã]] (Roma) bắt đầu [[Cuộc chinh phục Britannia của La Mã|chinh phục]] đảo Anh vào năm 43 CN, và [[Anh thuộc La Mã|cai trị miền nam đảo Anh]] trong 400 năm, tiếp theo là một cuộc xâm chiếm của những người định cư [[Anglo-Saxon]] thuộc chủng [[Các dân tộc German|Germain]], thu nhỏ khu vực của người Briton còn chủ yếu là Wales ngày nay và Vương quốc Strathclyde.<ref>{{cite encyclopedia |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor1-link=John Davies (historian) |editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins |editor2-link=Nigel Jenkins |editor3-first=Menna |editor3-last=Baines|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch
|editor4-link=Peredur Lynch|displayeditors=4 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Wales|The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales]] |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-1953-6 |page=915}}</ref> Hầu hết khu vực mà người Anglo-Saxon định cư thống nhất thành [[Vương quốc Anh]] (England) trong thế kỷ X.<ref name="Short Athelstan biography on the BBC History website">{{Chú thích web |url= http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |tiêu đề=Short Athelstan biography |nhà xuất bản=BBC History |ngày truy cập=ngày 9 tháng 4 năm 2013}}</ref> Trong khi đó, những người nói tiếng Gael tại tây bắc đảo Anh (có liên hệ với đông bắc của Ireland và theo truyền thuyết được cho là di cư từ đó vào thế kỷ V)<ref>{{chú thích sách |author= Mackie, J.D. |authorlink= J.D. Mackie |title=A History of Scotland |url= https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0 |location =Luân Đôn |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |pages=18–19[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18]–19}}</ref><ref>{{chú thích sách |author= Campbell, Ewan |title= Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |location=Edinburgh |year=1999 |isbn=0-86241-874-7 |pages=8–15}}</ref> hợp nhất với [[người Pict]] để hình thành [[Vương quốc Scotland]] trong thế kỷ IX.<ref>{{chú thích sách |last= Haigh |first= Christopher |title= The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year= 1990 |page= 30 |isbn= 978-0-521-39552-6}}</ref>
 
Năm 1066, người [[Norman]] từ Pháp xâm chiếm Anh và sau [[Cuộc xâm lược Anh của người Norman|cuộc chinh phục]] này, người Norman cũng chiếm phần lớn Wales, chinh phục hầu hết Ireland và được mời đến định cư tại Scotland, đem đến mỗi quốc gia chế độ phong kiến theo mô hình miền bắc Pháp và văn hóa Norman-Pháp.<ref>{{chú thích sách |title=Feudalism |author=Ganshof, F.L. |page=165 |isbn= 978-0-8020-7158-3 |publisher=University of Toronto |year=1996}}</ref> Tầng lớp quý tộc Norman có ảnh hưởng rất lớn, song cuối cùng bị đồng hóa vào mỗi văn hóa địa phương.<ref>{{chú thích sách |title= The debate on the Norman Conquest |pages=115–122 |author=Chibnall, Marjorie |year=1999 |publisher= Manchester University Press |isbn= 978-0-7190-4913-2}}</ref> Sau đó, các quốc vương Anh thời Trung Cổ hoàn thành chinh phục Wales và tiến hành một nỗ lực bất thành nhằm thôn tính Scotland. Sau đó, Scotland duy trì vị thế độc lập của bản thân, song xảy ra xung đột gần như liên tục với Anh. Các quân chủ Anh thừa kế các lãnh thổ tại Pháp và yêu sách vương vị Pháp, tham dự cao độ trong các xung đột tại Pháp, đáng chú ý nhất là [[Chiến tranh Trăm Năm]], trong khi các quốc vương của người Scot nằm trong một liên minh với Pháp trong thời kỳ này.<ref>Keen, Maurice. [http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "The Hundred Years War"]. BBC History.</ref>
 
[[Tập tin:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|250px|Sau hai lần bị Pháp phủ quyết vào năm 1961 và 1967, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland tham gia [[Liên minh châu Âu]] vào năm 1973.]]
Từ cuối thập niên 1960, Bắc Ireland trải qua náo loạn công cộng và bán vũ trang (đôi khi tác động đến các bộ phận khác của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland), tình trạng này thường được gọi trong tiếng Anh là [[Xung đột vũ trang tại Bắc Ireland|the Troubles]]. Nó thường được nhận định là kết thúc bằng Hiệp định "Thứ sáu tốt lành" Belfast năm 1998.<ref>{{chú thích sách |title= The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |url= https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |first=Arthur |last=Aughey |isbn= 978-0-415-32788-6 |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/7 7] |year=2005 |location =Luân Đôn |publisher=Routledge}}</ref><ref name = Hope>"The troubles were over, but the killing continued. Some of the heirs to Ireland's violent traditions refused to give up their inheritance." {{chú thích sách |author=Holland, Jack |title= Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl |publisher=Henry Holt |location =New York |year=1999 |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221] |isbn=978-0-8050-6087-4}}</ref><ref>Elliot, Marianne (2007). ''The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University.'' University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press. p. 2. ISBN 1-84631-065-2.</ref>
 
Sau một thời kỳ suy thoái kinh tế và xung đột công nghiệp lan rộng trong thập niên 1970, chính phủ Bảo thủ trong thập niên 1980 khởi xướng một chính sách cấp tiến về [[chủ nghĩa tiền tệ]], bãi bỏ các quy định đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính và thị trường lao động, bán các công ty quốc hữu (tư hữu hóa), và rút trợ cấp cho các lĩnh vực khác.<ref>{{chú thích sách |title= British politics since 1945 |first= Peter |last=Dorey |year=1995 |pages=164–223 |isbn=978-0-631-19075-2 |location =Oxford |publisher=Blackwell |series= Making contemporary Britain}}</ref> Điều này dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp cao và bất ổn xã hội, song cuối cùng cũng giúp kinh tế tăng trưởng, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ. Từ năm 1984, kinh tế được tiếp thêm sinh lực từ nguồn thu thập đáng kể đến từ dầu biển Bắc.<ref>{{chú thích sách |url= http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |publisher=Financial Times Press |year=2007 |edition=11th |accessdate=ngày 26 tháng 12 năm 2010 |page=6 |author1 =Griffiths, Alan |author2 =Wall, Stuart |location =Harlow |isbn=978-0-273-70822-3}}</ref>
147.980

lần sửa đổi