Khác biệt giữa các bản “Deoxyribonucleotide”

Bổ sung thông tin và nguồn trích dẫn, hình, liên kết trang và thêm thể loại
(Bổ sung thông tin và nguồn trích dẫn, hình, liên kết trang và thêm thể loại)
[[Tập tin:Desoxyribonucleotides.png|nhỏ|Sơ đồ hình thành bốn loại đêôxyribônuclêôtit: A, T, G và C (hay X).]]
'''Deoxyribonucleotide''' (đêôxyribônuclêôtit) là tên [[nucleotide|nuclêôtit]] của phân tử [[ADN]]. Mỗi đêôxyribônuclêôtit là một đơn vị cấu tạo nên đại phân tử sinh học ADN, nên cũng gọi là '''đơn phân của ADN'''.<ref>Campbell và cộng sự: "Sinh học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2010.</ref><ref name=":0">Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 1998.</ref><ref>Đỗ Lê Thăng: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2005.</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.dictionary.com/browse/deoxyribonucleotide|title=deoxyribonucleotide|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url hỏng=|ngày truy cập=}}</ref> Đây là một thuật ngữ trong [[Hóa sinh|sinh hoá học]], thường được viết tắt là '''dNP''' dùng để chỉ đơn vị cơ bản hợp thành đại phân tử [[DNA|ADN]].
 
== Tổng quan ==
- một phân tử [[Axit phosphoric|axit phôtphoric]] (H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>).
 
* Bốn loại bazơ nitơ thông thường gặp là [[Adenine|ađênin]] (A), [[Thymine|timin]] (T), [[Guanine|guanin]] (G) hoặc [[Cytosine|xitôzin]] (X). Vị trí liên kết của bazơ nitơ là nguyên tử [[cacbon]] số 1 của đường 5C ([[deoxyribose|đêoxyribôza]]), còn vị trí liên kết của gốc [[Phosphat|phôtphat]] là nguyên tử [[cacbon]] số 5 của đường này.<ref>Đỗ Quý Hai và cộng sự: "Giáo trình Hoá sinh" - Nhà xuất bản Đại học Huế.</ref>
[[Tập tin:Deoxyinosine monophosphate Haworth.svg|nhỏ|Một đơn vị của ADN hay một dNP: ]]
 
* Trong mỗi dNP (đêôxyribônuclêôtit), thì đường và phôtphat chỉ có một loại, nhưng bazơ nitơ có thể là một trong bốn loại (A, T, G, X) là ít nhất, nên có ít nhất bốn loại dNP khác nhau, dựa vào đó mà tên gọi của mỗi loại khác nhau như sau:
 
- d'''A'''MP (deoxy'''a'''denosine monophosphate): bazơ nitơ là [[Adenine|A]],
- d'''C'''MP (deoxy'''c'''ytidine monophosphate) có bazơ nitơ là [[Cytosine|X]] (trong [[tiếng Anh]] viết tắt là C).
 
Ở trường hợp có nhiều hơn một gốc [[Phosphat|phôtphat]] liên kết với C<sub>5</sub> của đường 5C, thì từ "mono" (một) trong tên thay đổi thành "di" (nếu có hai) hoặc thành "trit'ri" (nếu có ba [[Phosphat|phôtphat]]) - như [[Adenosine triphosphat|ATP]] tức adenosine triphosphate.
 
=== Phân biệt với rNP ===
'''rNP''' (ribônuclêôtit) là đơn phân của [[RNA|ARN]], có thành phần cơ bản như dNP, chỉ khác ở hai điểm chính:
 
* Đường pentôza (đường 5C) ở ARN là [[Ribose|ribôza]] (C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub> nghĩa là thêm một [[proton]] (-H) ở nguyên tử Cacbon số 2 (C2'). trong hình bên.
* Bazơ nitơ không có [[Thymine|timin]] (T), mà thay bằng [[Uracil|uraxin]] (U).
 
== Cấu tạo chuỗi ==
[[Tập tin:Phosphodiester Bond Diagram.svg|nhỏ|Liên kết phôtphođieste giữa hai dNP. ]]
Trong phân tử axit nucleic, các đơn phân (là rNP hoặc dNP, gọi chung là [[Nucleotide|nuclêôtit]]) đều liên kết với nhau thành chuỗi polynuclêôtit. Sự liên kết này do phản ứng trùng ngưng giữa gốc phosphate của [[Nucleotide|nuclêôtit]] này với cacbon số 3 (C3') ở [[Nucleotide|nuclêôtit]] liền kề, tạo thành liên kết phôtphođieste (phosphodiester bond) theo chiều 5'P (nhóm [[Phosphat|phôtphat]] gắn với đường 5C ở C5') đến nhóm 3'OH (nhóm -OH tự do ở đường 5C vị trí C3') của [[Nucleotide|nuclêôtit]].
 
* Trong phân tử axit nucleic, các đơn phân (là rNP hoặc dNP, gọi chung là [[Nucleotide|nuclêôtit]]) đều liên kết với nhau thành chuỗi polynuclêôtitpôlynuclêôtit. Sự liên kết này do phản ứng trùng ngưng giữa gốc phosphate của [[Nucleotide|nuclêôtit]] này với cacbon số 3 (C3') ở [[Nucleotide|nuclêôtit]] liền kề, tạo thành liên kết phôtphođieste (phosphodiester bond) theo chiều 5'P (nhóm [[Phosphat|phôtphat]] gắn với đường 5C ở C5') đến nhóm 3'OH (nhóm -OH tự do ở đường 5C vị trí C3') của [[Nucleotide|nuclêôtit]].
* Tuy cả ADN và ARN đều có cấu trúc cơ bản như trên và là các phân tử ổn định, nhưng ADN ổn định cao hơn do thường có cấu trúc hai mạch, còn ARN dễ bị thuỷ phân hơn.<ref>Wang S; Kool E.T., Origins of the large differences in stability of DNA and RNA helices: C-5 methyl and 2'-hydroxyl effects. ''Biochemistry'' '''34'''(12):4125-32 (Marzo, 1995)[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=retrieve&db=pubmed&list_uids=7535100&dopt=Abstract PubMed]</ref> Theo giả thuyết này, thì việc loại bỏ nhóm hydroxyl của [[Ribose|ribôza]] trong quá trình tiến hoá là một sự kiện quan trọng giúp ADN là cơ sở vật chất di truyền chủ yễu thay cho ARN tự sao ([[Ribozyme|ribôzym]]).<ref name="Berg_dna">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=deoxy&rid=stryer.section.194#208 Berg's Biochemistry. Section 2.2.7 - DNA Is a Stable Storage Form for Genetic Information]</ref>
* Theo hiểu biết hiện nay, chuỗi dNP (của ADN) dài gấp bội chuỗi rNP (của ARN), do mỗi phân tử ADN có khả năng mã hóa nhiều phân tử ARN. Chuỗi rNP có chức năng ngắn nhất được biết là một loại tARN chỉ có 80 rNP, trong khi ADN có tới hàng triệu dNP.
 
==Nguồn trích dẫn==
* {{MeshName|Deoxyribonucleotides}}
{{Axit nucleic}}
 
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
[[Thể loại:DNA]]
[[Thể loại:Nucleotit]]
[[Thể loại:HoáHóa sinh học]]
[[Thể loại:Di truyền học]]