Khác biệt giữa các bản “Boléro”

Cập nhật chút thông tin và nguồn trích dẫn
Thẻ: Lùi lại thủ công
(Cập nhật chút thông tin và nguồn trích dẫn)
{{về|nhạc phẩm giao hưởng của Ravel|một vũ điệu cùng tên|Bolero|các bài khác có tên tương tự|Bolero (định hướng)}}
{{Thông tin bài hát|Type=Tác phẩm dành cho dàn nhạc giao hưởng|Name=Boléro|Released=1928|Published=|Composer=[[Maurice Ravel]]|image=Boléro thème manuscrit.png|chú thích hình=Năm nhịp đầu nhạc phẩm ở bản thảo có chữ kí tác giả|Thu âm=Lần đầu trên đĩa: 1930|type=Nhạc giao hưởng|Thời lượng=Khoảng 16 phút|chronology=Biên đạo ba lê: Bronislava Nijinska}}
'''Boléro''' (bô-lê-rô) của [[Maurice Ravel]] nguyên là vở nhạc vũ kịch thể [[Múa ba lê|balê]] với sự tham gia của dàn nhạc giao hưởng. Đây là tác phẩm mà tác giả cho là «''ballet de caractère espagnol''» (vở ba lê có nét Tây Ban Nha), phần nhạc của [[Maurice Ravel|Ravel]] sáng tác lấy cảm hứng từ điệu bolero Andalucia, phần múa được biên đạo bởi [[Bronislava Nijinska]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.classicfm.com/composers/ravel/guides/story-maurice-ravels-bolero/|tựa đề=The Story Of Ravel's Boléro}}</ref><ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k247262q/f4.item|tựa đề="Le Temps"-24 novembre 1928}}</ref> Tác phẩm được sáng tác trong khoảng tháng 7 đến tháng 10 năm 1928, được công diễn lần đầu vào ngày 22 tháng 11 cùng năm, tại [[Nhà hát Opéra Garnier]], [[Paris]] với vai chính do nữ nghệ sĩ ba lê người Nga là [[Ida Rubinstein]] đảm nhiệm,. Bà [[Ida Rubinstein]] chính là người đã yêu cầu tác giả đãsáng mờitác trước đó cho riêng mình biểu diễn.<ref name="orenstein_99">Orenstein (1991), [https://books.google.com/books?id=1b_JlAZLiZAC&pg=PA99 p. 99]</ref><ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://www.classicfm.com/composers/ravel/guides/story-maurice-ravels-bolero/|tựa đề=The Story Of Ravel's Boléro|url-status=live}}</ref>
 
Ngay sau vài lượt trình diễn, tác phẩm đã được khán giả và giới phê bình nghệ thuật Pháp đánh giá rất cao, rồi vài tháng sau đã lan truyền trên nhiều quốc gia trên thế giới.<ref name=":0" /><ref>{{Chú thích web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k295695s/f2.item|tựa đề=Figaro}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.bfmtv.com/people/musique/bolero-de-ravel-les-heritiers-veulent-empecher-qu-il-devienne-libre-de-droits_AN-201605020091.html|tựa đề=BOLÉRO DE RAVEL: LES HÉRITIERS VEULENT EMPÊCHER QU'IL DEVIENNE LIBRE DE DROITS|họ=Romain Iriarte}}</ref> Vai chính ở vở ba lê này là [[Ida Rubinstein]] nhanh chóng nổi tiếng và là nguồn cảm hứng cho khá nhiều họa sĩ. Phần nhạc của tác phẩm này được coi là một kiệt tác của Ravel và cũng là một trong những kiệt tác nhạc giao hưởng của thế giới và có sức sống mãnh liệt cho đến tận ngày nay, đã được nhiều dàn nhạc giao hưởng hiện đại nổi tiếng trên thế giới biểu diễn, được phổ biến trên nhiều trang mạng với tổng số lượt người đã xem lên tới hơn 100 triệu.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LwLABSm0yYc|tựa đề=Boléro (Ravel) - André Rieu}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8KsXPq3nedY|tựa đề=BOLERO Ravel Orquesta Joven de la Sinfónica de Galicia}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=r30D3SW4OVw|tựa đề=Bolero - Maurice Ravel}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GJVWEstu_lM|tựa đề=London Symphony Orchestra (Gergiev) - "Bolero"}}</ref> Hiện nay, khi nhắc tới "Bolero của Ravel", thì người ta thường nghĩ ngay tới bản nhạc này, mà ít nghĩ tới vở ba lê cùng tên có bản nhạc làm nền.
 
Mặc dù chính Ravel coi tác phẩm này là "kém quan trọng nhất" của mình,<ref name=":1" /> nhưng phần nhạc của tác phẩm này luôn được dư luận coi là một kiệt tác của Ravel và cũng là một trong những kiệt tác nhạc giao hưởng của thế giới, có sức sống mãnh liệt cho đến tận ngày nay, đã được nhiều dàn nhạc giao hưởng hiện đại nổi tiếng trên thế giới biểu diễn, được phổ biến trên nhiều trang mạng với tổng số lượt người đã xem lên tới hơn 100 triệu.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LwLABSm0yYc|tựa đề=Boléro (Ravel) - André Rieu}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8KsXPq3nedY|tựa đề=BOLERO Ravel Orquesta Joven de la Sinfónica de Galicia}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=r30D3SW4OVw|tựa đề=Bolero - Maurice Ravel}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GJVWEstu_lM|tựa đề=London Symphony Orchestra (Gergiev) - "Bolero"}}</ref> Hiện nay, khi nhắc tới "Bolero của Ravel", thì người ta thường nghĩ ngay tới bản nhạc này, mà ít nghĩ tới vở ba lê cùng tên có bản nhạc làm nền.
 
== Lược sử ==
[[Tập_tin:Ida_Rubinstein_1922c.jpg|nhỏ|Ida Rubinstein - người yêu"đặ cầuhàng" Ravel sáng tác Boléro.]]
* Trước vở Boléro này, Ravel đã sáng tác nhiều vở [[Múa ba lê|balê]] lớn hơn, nên được nhiều người biết, trong đó có [[Ida Rubinstein]] và bà nhờ ông sáng tác một vở balê có phần nhạc nền từ ''[[Iberia (Albéniz)|Iberia]]'' là [[tổ khúc]] cho [[dương cầm]] (gồm sáu bản nhạc piano) của [[Isaac Albéniz]], để có một "vở ba lê với nhân vật Tây Ban Nha" mà bà định sẽ định biểu diễn với đoàn múa của mình vào năm 1928. Trong khi chuyển soạn, Ravel được biết tác phẩm tương tự đã được dàn dựng bởi nhạc trưởng Tây Ban Nha là [[Enrique Fernández Arbós]], nên luật bản quyền không cho phép. Tuy nhiên, Arbós đã thông báo "sẽ vui vẻ từ bỏ bản quyền" và đồng ý để Ravel dàn dựng. Đến lúc này, Ravel lại thay đổi hẳn và quyết định tạo ra tác phẩm của riêng mình, viết một nhạc phẩm hoàn toàn mới dựa trên vũ điệu [[Bolero (vũ điệu)|bolero Tây Ban Nha]] và lấy tên là "Boléro".{{sfn|Orenstein|1991|p=98}} Vào thời gian nghỉ ở [[Saint-Jean-de-Luz|St Jean-de-Luz]], Ravel đã hoàn thành cơ bản nhạc phẩm này và chơi giai điệu chủ đề trên dương cầm bằng một ngón tay cho người bạn của mình là Gustave Samazeuilh nghe.<ref>{{Cite podcast|url=https://www.wnycstudios.org/story/unraveling-bolero|title=Unraveling Bolero|access-date=28 May 2018|website=Radiolab|publisher=[[WNYC]]|date=22 May 2018}}</ref>
* Trong khi chuyển soạn, Ravel được biết tác phẩm với chủ đề tương tự đã được dàn dựng bởi nhạc trưởng Tây Ban Nha là [[Enrique Fernández Arbós]], nên luật bản quyền không cho phép. Tuy nhiên, Arbós đã thông báo "sẽ vui vẻ từ bỏ bản quyền" và đồng ý để Ravel dàn dựng thoải mái.<ref name=":1" /> Đến lúc này, Ravel lại thay đổi hẳn và quyết định tạo ra tác phẩm của riêng mình, viết một nhạc phẩm hoàn toàn mới dựa trên vũ điệu [[Bolero (vũ điệu)|bolero Tây Ban Nha]] và lấy tên là "Boléro" (theo tiếng Pháp).{{sfn|Orenstein|1991|p=98}} Vào thời gian nghỉ ở [[Saint-Jean-de-Luz|St Jean-de-Luz]], Ravel đã hoàn thành cơ bản nhạc phẩm này và chơi giai điệu chủ đề trên dương cầm bằng một ngón tay cho người bạn của mình là Gustave Samazeuilh nghe.<ref>{{Cite podcast|url=https://www.wnycstudios.org/story/unraveling-bolero|title=Unraveling Bolero|access-date=28 May 2018|website=Radiolab|publisher=[[WNYC]]|date=22 May 2018}}</ref>
* Khi Boléro đã hoàn thành, vở ba lê được công diễn lần đầu vào ngày 22 tháng 11 năm 1928 tại Nhà hát Opera Quốc gia dưới sự chỉ đạo của Walther Straram, trong một buổi biểu diễn nhạc vũ kịch gồm ba vở khác nhau, mà Boléro là kết thúc buổi diễn.<ref>{{Chú thích web|url=http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.straram.fr%2Fconcerts.htm|tựa đề=Les Concerts}}</ref> Vũ đạo của vở balê Boléro là Bronislava Nijinska, thiết kế trang phục là Alexandre Benois, thực hiện nhờ 20 vũ công mà [[Ida Rubinstein|Ida]] đóng vai chính. Sau buổi biểu đầu tiên, Opéra Garnier đã bán hết vé cho hàng loạt các buổi tiếp theo. Vở ba lê nhanh chóng "lan rộng" sang [[Bruxelles|Brussels]], [[Monte Carlo|Monte-Carlo]], [[Viên]], [[Milano]], ...<ref>{{Chú thích web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5617320p/f13|tựa đề=Le Ménestrel: fournal de musique}}</ref> Năm sau, tác phẩm được biểu diễn ở Anh, Mỹ và nhiều nước khác.<ref>{{Chú thích web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k296129m/f5|tựa đề=Figaro}}</ref>
[[Tập_tin:Ravel_Londres_14_avril_1923.png|nhỏ|Ravel chỉ huy một dàn nhạc biểu diễn ở [[Luân Đôn]].]]
* Phần nhạc của Bolero được ra mắt độc lập, tách khỏi phần múa lần đầu tại Carnegie Hall ở [[New York (tiểu bang)|New York]] vào ngày 14 tháng 11 năm 1929, do dàn nhạc giao hưởng hiện đại [[New York Philharmonic]] trình diễn dưới sự chỉ huy của Arturo Toscanin. Tại Pháp, buổi biểu diễn đầu tiên phần nhạc của Boléro tại buổi hòa nhạc diễn ra tại Salle Gaveau vào ngày 11 tháng 1 năm 1930 bởi Concerts-Lamoureux, Albert Wolff do chính Ravel chỉ huy.<ref>{{Chú thích web|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k76481639/f2|tựa đề=Comoedia / rédacteur en chef : Gaston de Pawlowski}}</ref> Phần nhạc tách rời khỏi vở ba lê giúp cho nhạc phẩm được giải thoát khỏi các ràng buộc của hình thức biểu diễn ba lê, nhanh chóng đưa Ravel trở thành một trong những nhạc sĩ nổi tiếng nhất thế giới thời đó. Tháng 10 năm 1928, Ravel được trao danh hiệu Tiến sĩ Âm nhạc Honoris Causa tại Đại học Oxford. Bến cầu tàu ở Ciboure (Xi-bua-rơ) - nơi Ravel sinh ra - được đổi mang tên Ravel với sự chứng kiến của ông vào tháng 8 năm 1930.
 
Nhạc phẩm này hiện mang số M.81, trong danh mục các tác phẩm của Ravel do nhà âm nhạc học Marcel Marnat ấn định.
* {{cite web|url=https://www.francemusique.fr/musique-classique/le-bolero-au-cinema-535|title=Le Boléro au cinéma|last=Masselis|first=Juliette|date=6 October 2016|website=[[France Musique]]|language=fr|ref=none}}
* {{cite book|title=Electric Don Quixote: The Definitive Story Of Frank Zappa|last=Slaven|first=Neil|publisher=Omnibus Press|year=2009|isbn=978-0-857-12043-4|location=London|ref=none}}
 
== Vai trò văn hoá ==
Trong đời sống văn hoá, phần nhạc của tác phẩm này được xem là mô tả sự kiện rất to lớn, hệ trọng `xuất hiện từ xa rồi "lừ lừ" tiến đến, không gì ngăn cản nổi. Với cảm giác này của người nghe nhận được, nên phần nhạc của tác phẩm thường dùng trong các phim hay video để mô tả cảnh siêu động đất, sóng thần, hoặc sức mạnh của một đội quân quyết thắng.
 
Tác phẩm cũng đã được dùng làm nhạc nền, minh hoạ suốt lễ rước đuốc trong buổi khai mạc '''[[Thế vận hội Mùa hè 2020]]''' ở Tokyo được truyền hình trực tiếp ngày 23 tháng 7 năm 2021.
 
== Liên kết ngoài ==
 
* {{Commons category-inline|Boléro}}
* Nghe [[Dàn nhạc giao hưởng hiện đại|dàn nhạc giao hưởng]] [[Viên]] (Wiener Philharmoniker) trình diễn tác phẩm này, dưới sự chỉ huy của Regente Gustavo Dudamel ở https://www.youtube.com/watch?v=E9PiL5icwic&ab_channel=CharlesHenriquedaSilva
 
== Nguồn trích dẫn ==