Khác biệt giữa các bản “Nam Đại Dương”

không có tóm lược sửa đổi
(Cập nhật danh pháp theo TCVN, GF, replaced: ADN → DNA using AWB)
[[Tập tin:Antarctica-Region.png|thumb|250px|right|[[Đới hội tụ Nam Cực]] (đường màu vàng xanh) đôi khi được các nhà khoa học sử dụng làm ranh giới phân định Nam Đại Dương.]]
{{Năm đại dương}}
'''Nam Đại Dương''' (chữ Hán: 南大洋) còn gọi là '''Nam Băng Dương''' (南冰洋)<ref>{{Chú thích web|url=https://laodong.vn/the-gioi/kham-pha-moi-ve-nhung-diem-sau-nhat-cua-5-dai-duong-908442.ldo|tựa đề=Khám phá mới về những điểm sâu nhất của 5 đại dương|ngày=2021-05-12|website=Báo Lao Động|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=}}</ref> là đại dương nhỏ nằm xa nhất về phía nam của [[đại dương thế giới]], nhìn chung nó nằm ở phía nam vĩ tuyến 60°S và bao quanh [[châu Nam Cực]].<ref name=CIAgeo>{{Chú thích web |tiêu đề=Geography - Southern Ocean |work=CIA Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/oo.html |ngày truy cập=ngày 16 tháng 7 năm 2012 |trích dẫn=... the Southern Ocean has the unique distinction of being a large circumpolar body of water totally encircling the continent of Antarctica; this ring of water lies between 60 degrees south latitude and the coast of Antarctica and encompasses 360 degrees of longitude.}}</ref> Đây là đại dương lớn thứ tư trong số năm đại dương trên [[Trái Đất]], lớn hơn [[Bắc Băng Dương]] và nhỏ hơn [[Thái Bình Dương]], [[Đại Tây Dương]], [[Ấn Độ Dương]].<ref name=CIAintro>{{Chú thích web |tiêu đề=Introduction - Southern Ocean|work=CIA Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/oo.html |ngày truy cập=ngày 16 tháng 7 năm 2012 }}</ref> [[Đới đại dương]] nơi đây có sự pha trộn của dòng chảy lạnh về phía bắc từ [[vùng Nam Cực]] và dòng chảy ấm hơn của vùng [[cận Nam Cực]]. Các nhà lập bản đồ của [[Hội Địa lý Quốc gia (Hoa Kỳ)|Hiệp hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ]] chính thức công nhận đại dương này kể từ ngày 8/6/2021.
 
Thuyền trưởng [[James Cook]] bằng chuyến hành trình của mình vào thập niên 1770 đã chứng minh vùng cực Nam của địa cầu có nước bao quanh. Kể từ đó, các nhà địa lý đã không chấp nhận ranh giới phía bắc của Nam Đại Dương hoặc thậm chí là sự tồn tại của đại dương này; thay vào đó họ nhận định nó là một phần của [[Thái Bình Dương]], Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Cách nhìn nhận này vẫn là chính sách chính thức hiện tại của [[Tổ chức Thủy văn Quốc tế]] (IHO) bởi đợt sửa đổi năm 2000 về những định nghĩa bao gồm Nam Đại Dương là vùng nước nằm phía nam vĩ tuyến 60°N vẫn chưa được thông qua. Một số ý kiến khác cho rằng [[đới hội tụ Nam Cực]] biến động theo mùa là ranh giới tự nhiên của Nam Đại Dương.<ref>Pyne, Stephen J.; ''The Ice: A Journey to Antarctica''. University of Washington Press, 1986. (A study of Antarctica's exploration, earth-sciences, icescape, esthetics, literature, and geopolitics)</ref>
 
=== Các định nghĩa trước thế kỷ 20 ===
"Nam Đại Dương" hay "Nam Băng Dương" (Đại dương băng phía Nam) là một cái tên lỗi thời của phía Nam Thái Bình Dương. [[Vasco Núñez de Balboa]], người châu Âu đầu tiên quan sát Thái Bình Dương, là tác giả tên gọi do ông tiếp cận đại dương này từ phía Bắc.<ref>{{cite journal|title=Balboa, or Pan-Pacific Day|journal=The Mid-Pacific Magazine|publisher=Pan-Pacific Union|volume=20|number=10|page=16|quote=He named it the Southern Ocean, but in 1520 Magellan sailed into the Southern Ocean and named it Pacific}}</ref> "Biển phía Nam" (hay biển phương Nam) là một tên đồng nghĩa ít cổ xưa hơn. Một đạo luật của Quốc hội Anh năm 1745 đã lập ra một giải thưởng cho chuyến khám phá từ [[Hành lang Tây Bắc]] tới "Đại dương phía Tây và Nam của ''châu Mỹ''".<ref name="BritainTomlins1811">{{chú thích sách|last1=Tomlins|first1=Sir Thomas Edlyne|last2=Raithby|first2=John|title=The statutes at large, of England and of Great-Britain: from Magna Carta to the union of the kingdoms of Great Britain and Ireland|chapterurl=https://books.google.com/books?id=n49KAAAAYAAJ&pg=PA153|access-date =ngày 1 tháng 11 năm 2015|year=1811|publisher=Printed by G. Eyre and A. Strahan|page=153|chapter=18 George II c.17}}</ref>
 
Các tác giả sử dụng thuật ngữ "Nam Đại Dương" để đặt tên cho vùng nước bao quanh vùng cực Nam còn bí ẩn áp dụng những giới hạn khác nhau. Những tường thuật về [[Cuộc hành trình thứ hai của James Cook|cuộc hành trình thứ hai]] của James Cook ngụ ý [[New Caledonia]] tiếp giáp với đại dương này.<ref name="Cook1821">{{chú thích sách|last=Cook|first=James|title=Three Voyages of Captain James Cook Round the World|url=https://books.google.com/books?id=irYBAAAAYAAJ&pg=PA244|access-date =ngày 1 tháng 11 năm 2015|year=1821|publisher=Longman|page=244|chapter=March 1775|quote=These voyages of the French, though undertaken by private adventurers, have contributed something towards exploring the Southern Ocean. That of Captain Surville, clears up a mistake, which I was led into, in imagining the shoals off the west end of New Caledonia to extend to the west, as far as New Holland.}}</ref> ''Từ điển Địa lý'' của Peacock năm 1795 thì mô tả nó nằm "về phía Nam châu Mỹ và châu Phi".<ref>{{chú thích sách|title=A Compendious Geographical Dictionary, Containing, a Concise Description of the Most Remarkable Places, Ancient and Modern, in Europe, Asia, Africa, & America,...|url=https://books.google.com/books?id=8a9bAAAAQAAJ&pg=PA29|edition=2nd|year=1795|publisher=W. Peacock|location=London|page=29}}</ref> Vào năm 1796 John Payne đã lấy vĩ tuyến 40 làm giới hạn phía Bắc;<ref name="Payne1796">{{chú thích sách|last=Payne|first=John|title=Geographical extracts, forming a general view of earth and nature... illustrated with maps|url=https://books.google.com/books?id=63tZAAAAYAAJ&pg=PA80|access-date =ngày 1 tháng 11 năm 2015|year=1796|publisher=G. G. and J. Robinson|location=London|page=80}}</ref> còn cuốn ''Edinburgh Gazeteer'' năm 1927 thì dùng vĩ tuyến 50.<ref>{{chú thích sách|title=The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &c. &c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...|url=https://books.google.com/books?id=YhIyAQAAMAAJ&pg=PR59|volume=1|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|location=London|page=LIX}}</ref> Trong tác phẩm ''Family Magazine'' năm 1835, "Đại dương phía Nam Lớn" được phân thành "Đại dương phía Nam" (Nam Đại Dương) và "Đại Dương Antarctick [''sic'']" dọc theo vòng Nam Cực với giới hạn phía Bắc của Nam Đại Dương là đường nối liền [[mũi Sừng]], [[mũi Hảo Vọng]], [[vùng đất Van Diemen]] ([[Tasmania]] ngày nay) và miền Nam New Zealand.<ref>{{cite journal |journal=Family Magazine: Or Monthly Abstract of General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=sGpMAAAAMAAJ&pg=PA16|volume=3|date=June 1835|publisher=Redfield & Lindsay|location=New York|page=16|title=Physical Geography|number=1}}</ref>