Khác biệt giữa các bản “Đèo Mã Pí Lèng”

không có tóm lược sửa đổi
(Đã cứu 1 nguồn và đánh dấu 0 nguồn là hỏng.) #IABot (v2.0.8)
'''Đèo Mã Pì Lèng''' hay '''đèo Mã Pì Lèng''' (theo âm [[tiếng H'Mông]] là '''Mả Pì Lèng''', còn đọc là '''Mã Pỉ Lèng'''), là [[đèo]] trên [[quốc lộ 4C]] ở vùng đất xã [[Pải Lủng]] và [[Pả Vi]] huyện [[Mèo Vạc]] tỉnh [[Hà Giang]], Việt Nam<ref name =BandoHc >Tập bản đồ hành chính Việt Nam. Nhà xuất bản Tài nguyên – Môi trường và Bản đồ Việt Nam. Hà Nội, 2013.</ref><ref name =Bd50-fa19 >Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ F-48-19-D. Cục Đo đạc và Bản đồ Việt Nam, 2013.</ref>.
 
[[Quốc lộ 4C]] là con đường mang tên '''Đường Hạnh Phúc''' nối liền [[Hà Giang (thành phố)|thành phố Hà Giang]] với thị trấn [[Đồng Văn]] {{coord| 23.278450| 105.360993| type:landmark| format= dms| name = DgVan}} và thị trấn [[Mèo Vạc]] {{coord| 23.163370| 105.410396| type:landmark| format= dms| name = MeoVac}} thuộc [[Cao nguyên Đồng Văn]]. Đèo Mã Pí Lèng là cung đường [[đèo]] hiểm trở dài khoảng 20&nbsp;km, vượt [[núi Mã Pí Lèng]] ở sườn phía đông với độ cao vùng đỉnh đèo khoảng 1.200 - 1.400 m <ref>[http://www.zing.vn/news/c hoi-vui/hung-vi-ma-pi-leng/a31493.html Hùng vĩ Mã Pì Lèng]</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://vietimes.com.vn/default.aspx?tabid=427&ID=5371&CateID=252 |ngày truy cập=2010-10-09 |tựa đề=Những con đèo tuyệt đẹp ở miền Bắc |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134438/http://vietimes.com.vn/default.aspx?tabid=427&ID=5371&CateID=252 }}</ref>. Đường Hạnh Phúc được hàng vạn [[thanh niên xung phong]] thuộc 16 dân tộc của 8 tỉnh miền Bắc [[Việt Nam]] làm trong 6 năm (1959-1965) với trên 2 triệu lượt ngày công lao động, trong đó riêng đoạn đèo vượt Mã Pì Lèng được các thanh niên trong đội cảm tử treo mình trên vách núi lấn từng centimet để làm trong 11 tháng.
 
Mã Pì Lèng được du khách xếp vào nhóm "tứ đại đỉnh đèo" của vùng núi phía Bắc Việt Nam, cùng với [[Đèo Ô Quy Hồ]], [[Đèo Khau Phạ]] và [[Đèo Pha Đin]]<ref name =dvn-lto >[https://lantoa.net/kham-pha/10-cung-duong-deo-nguy-hiem-nhat-viet-nam.html 10 cung đường đèo nguy hiểm nhất Việt Nam: Đèo Mã Pì Lèng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306042601/https://lantoa.net/kham-pha/10-cung-duong-deo-nguy-hiem-nhat-viet-nam.html |date=2019-03-06 }}. Lantoa Net, 2016. Truy cập 10/03/2019.</ref>.
''Mả Pí Lèng'' (馬鼻梁) là tên gọi theo [[tiếng H'Mông]], chỉ sống mũi con ngựa. Có ý kiến gán nghĩa bóng cho tên gọi này chỉ sự hiểm trở bậc nhất của đỉnh núi, nơi những con ngựa cái leo lên đến đỉnh trụy thai mà chết, nơi dốc cao đến mức con ngựa đi qua phải tắt thở, hoặc đỉnh núi dựng đứng như sống mũi con ngựa <ref name ="ngoaivuhagiang">{{Chú thích web |url=http://ngoaivuhagiang.gov.vn/home/nc51/tintuc-1849/May-dap-duoi-chan-troi-dung-tran.html |ngày truy cập=2010-10-09 |tựa đề=Mây đạp dưới chân, trời đụng trán |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203203209/http://ngoaivuhagiang.gov.vn/home/nc51/tintuc-1849/May-dap-duoi-chan-troi-dung-tran.html }}</ref>. Ngoài ra một số người giàu trí tưởng tượng thì thêu dệt tên đèo là "''Máo Pì Lèng''", nghĩa là "sống mũi con mèo" <ref name="MPL1">[http://dantri.com.vn/van-hoa/ma-pi-leng-hay-mao-pi-leng-692931.htm Mã Pí Lèng hay Máo Pì Lèng?] Báo điện tử Dân trí. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2013.</ref>. Những ý kiến này không có cơ sở, vì cung đường mới chính thức mở hồi năm 1960, và [[người H'Mông]] ''không nuôi mèo'' mà con vật thân thiết với họ là con ngựa, cũng như ở đây chưa có con ngựa nào chết vì leo cao cả.
 
Đỉnh Mã Pí Lèng thuộc ba xã [[Pải Lủng]], [[Pả Vi]] huyện [[Mèo Vạc]] và xã [[Tả Lủng]] huyện [[Đồng Văn]], trong cao nguyên đá Đồng Văn, độ cao khoảng 1.200 - 1.600 m so với mặt nước biển. Khối núi được tạo nên bởi một loạt trầm tích gồm [[đá vôi]], [[đá phiến]], đá vôi silic chứa các hóa thạch cách đây khoảng 426 triệu năm, bao gồm trong đó nhiều vết trượt và vết nứt do các hoạt động tạo núi gây ra. Cảnh quan khu vực này lởm chởm đá dựng, trong đó vực sâu [[sông Nho Quế]] như xẻ đôi một bên là đỉnh Mã Pí Lèng và một bên là [[Xín Cái]], nơi có cột mốc biên giới và [[cửa khẩu Săm Pun]] thông thương sang [[Điền Bồng]] bên [[Trung Quốc]]. Các học giả Pháp, từ cả trăm năm trước, đã gọi đỉnh Mã Pí Lèng nói riêng và Công viên địa chất toàn cầu [[Cao nguyên Đồng Văn|Cao nguyên đá Đồng Văn]] nói chung là một "Tượng đài Địa chất". Đi trên đèo Mã Pí Lèng nhìn xuống vực sâu, thì thấy [[sông Nho Quế]] chỉ bé như một sợi chỉ.
 
Người [[Pháp]] đến [[Hà Giang]] từ năm 1900, họ đã từng khảo sát, từng muốn mở đường lên vùng đất này, vậy mànhưng gần nửa thế kỷ chiếm đóng, họ vẫn không thay đổi được gì, việc tiếp tế cho các đội quân đồn trú của [[Pháp]] vẫn phải chuyển theo những con đường mòn cheo leo bằng sức người và ngựa. <ref name=":0" />
 
Trước những năm 1960 hơn 8 vạn người H'Mông thuộc 4 huyện ở phía sau các dãy núi hùng vĩ của cao nguyên Đồng Văn không có khái niệm con đường. Bao đời họ chỉ biết vượt Mã Pí Lèng bằng cách đóng cọc treo dây trên vách đá để bò qua chín khoanh đèo hun hút, lởm chởm đá tai mèo dựng đứng. Dốc Chín Khoanh leo tới đỉnh Mã Pí Lèng còn gọi là con dốc của Trời <ref>Không có từ ''Giàng'' theo nghĩa ''Trời'' ở vùng này để kêu là "''con dốc của Giàng (Trời)''".</ref>. Chính nơi đây từng là giang sơn nơi Vua Mèo treo người không phục mình lên cột cho đến chết và sau vua Mèo là [[thổ phỉ]] hoành hành, lấy cán bộ mở đường làm bia tập bắn. <ref>{{Chú thích web |url=http://ngoaivuhagiang.gov.vn/home/nc119/tintuc-1155/Vat-vay-hoa-tren-ma-pi-leng.html |ngày truy cập=2010-10-09 |tựa đề=Vạt váy hoa trên Mã Pí Lèng |archive-date=2009-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427114537/http://ngoaivuhagiang.gov.vn/home/nc119/tintuc-1155/Vat-vay-hoa-tren-ma-pi-leng.html }}</ref>
 
Nhằm mục đích giúp vùng núi tiến kịp vùng xuôi, ngày 29 tháng 03 năm 1959, sau 5 năm kể từ năm hòa bình lập lại ở miền Bắc Trung ương [[Đảng Lao động Việt Nam]], [[Khu ủy Việt Bắc]] quyết định mở đường [[Hà Giang]] - [[Đồng Văn]] - [[Mèo Vạc]].
 
Trước khi mở tuyến, tỉnh [[Hà Giang]] có mời hai chuyên gia giao thông từ [[Trung Quốc]] qua khảo sát, hi vọng với kinh nghiệm của họ sẽ có một tuyến đường ngắn hơn, dễ thi công hơn, không vướng nhiều đá nhưng tuyến này lại đi cặp sát biên giới Việt - Trung và phương án của ông [[Phạm Đình Di]] (trưởng [[Ty Giao thông Hà Giang]] và sau này là bí thư Tỉnh ủy [[Hà Giang]]) sẽ xây tuyến đường xương sống đi vào nội địa, đường phải có dân sống, đường cho dân đi chứ không thể đưa đường ra biên giới, xa cách với các vùng dân sinh. Mặt khác, nếu đường được mở sát biên giới thì gần như tuyến đường sẽ không đi qua huyện [[Yên Minh]]. Nếu làm được tuyến xuyên qua nền đá sẽ hạn chế được nạn sạt lở, nhất là trong mùa mưa bão, nền đường lại cứng hơn. Cuối cùng phương án tuyến đường đi sâu trong nội địa như hiện nay đã được chọn thay cho phương án đi cặp sát biên giới Việt - Trung.<ref>{{Chú thích web|url = http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20151113/giac-mo-hoa-tren-mien-phen-giau/1001878.html|tiêu đề = TAM GIÁC MẠCH - "THẦN CHÚ" CỦA CAO NGUYÊN ĐÁ - KỲ CUỐI: Giấc mơ hoa trên miền phên giậu...}}</ref> Con đường này, về sau mang tên '''Đường Hạnh Phúc''', được khởi công vào ngày 10 tháng 9 năm 1959 với sự tham gia của hơn 1300 thanh niên xung phong cùng hơn 1.000 dân công thuộc 16 dân tộc [[Người H'Mông|Mèo]], [[Người Tày|Tày]], [[Người Dao|Dao]], [[Người Pu Péo|Pu Péo]], [[Người Lô Lô|Lô Lô]] v.v. của 8 tỉnh Cao Bắc Lạng ([[Cao Bằng]], [[Bắc Kạn]], [[Lạng Sơn]]), Hà Tuyên Thái ([[Hà Giang]], [[Tuyên Quang]], [[Thái Nguyên]]), [[Hải Hưng]], [[Nam Định]]. Sau 6 năm xây dựng với 2.946.321 lượt ngày công đục khoét trên 2.899.638m<sup>3</sup> đá, hầu hết trong đó là lao động thủ công không có sự hỗ trợ của máy móc, con đường được hoàn thành hoàn thành vào 15 tháng 6 năm 1965.<ref name=":0">{{Chú thích web|url = http://www.baohagiang.vn/hoi-thao-lien-ket-vung-ha-giang-tay-bac-va-dong-bac/201503/ve-mot-con-duong-mang-ten-hanh-phuc-572689/|tiêu đề = Về một con đường mang tên "Hạnh phúc"}}</ref>
 
== Quá trình làm đường ==
Sau khi hoàn thành, Đèo Mã Pí Lèng tuy không phải là dài nhất nhưng là con đèo hiểm trở bậc nhất<ref name="ngoaivuhagiang" /> ở vùng núi biên viễn phía Bắc, được ví như "vua" của các con đèo Việt Nam<ref>[http://quehuongonline.vn/VietNam/Home/Dat-nuoc-Con-nguoi/Dat-nuoc-Viet-Nam/2010/08/3C151E34/ Lên điểm cực Bắc đất Việt]</ref>. Cung đường đèo ban đầu được mở chỉ đủ rộng chỗ cho người đi bộ và xe ngựa thồ, về sau được mở rộng hơn cho ô tô nhưng vẫn rất nguy hiểm vì những đoạn cua tay áo và mặt đường lổn nhổn đá hộc, hai ô tô rất khó tránh nhau. Những năm gần đây, với phương tiện máy móc hiện đại, con đường Hạnh Phúc nhiều lần được mở mang tu sửa ngày càng to rộng, dễ đi, con đèo hiểm trở Mã Pí Lèng không còn làm chết ngựa nữa mà đã trở thành di sản độc đáo về địa chất và cảnh quan<ref name=":0" />. Nằm giữa cao nguyên Đồng Văn trơ trọi đá, một bên là vách núi Mã Pí Lèng cao dựng đứng và một bên là vực sâu [[sông Nho Quế]], phía Bắc và Đông Bắc đèo trải dài trong tầm mắt là hàng ngàn quả núi đá trọc màu xám trùng trùng điệp điệp lơ thơ cây cối.
 
Cung đường Mã Pí Lèng nối liền [[Đồng Văn]] và [[Mèo Vạc]] trong đó có đoạn đèo 9 khoanh dài 20&nbsp;km về sau trở thành một kỳ tích của người H'Mông <ref>{{Chú thích web |url=http://doc.zerovn.net/2010/09/vuot-ma-pi-leng.html |ngày truy cập=2010-10-09 |tựa đề=Vượt Mã Pí Lèng |archive-date=2011-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502080647/http://doc.zerovn.net/2010/09/vuot-ma-pi-leng.html }}</ref>. Trên đỉnh đèo Mã Pí Lèng, cũng là nơi cao nhất của Đường Hạnh Phúc, hiện có một trạm dừng chân cho du khách ngoạn cảnh. Tại cung đường ở xã [[Pải Lủng]] có đặt "[[Bia (kiến trúc)|biaBia]] Tưởng niệm Thanh niên Xung phong", ghi lại những dấu ấn trong quá trình xây dựng đường đèo.
 
Cảm xúc trước cung đường huyền thoại, nhạc sĩ [[Nguyễn Trùng Thương]], đã sáng tác ca khúc “Cung đường mùa Xuân” với ca từ rất lãng mạn và hào hùng.<ref name=":0" />
 
==Thắng cảnh quốc gia==
Ngày 16 tháng 11 năm 2009, [[Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam) |Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam]] đã ra quyết định xếp hạng khu vực Mã Pí Lèng là diDi tích danh lam thắng cảnh quốc gia. Theo đó danh lam thắng cảnh Mã Pí Lèng bao gồm:<ref>[http://www.dulichvn.org.vn/index.php?category=1005&itemid=8368 Hà Giang đón nhận Bằng xếp hạng di tích Quốc gia danh lam thắng cảnh Mã Pì Lèng]</ref>
* Đèo Mã Pí Lèng được coi là khu vực di sản đặc sắc về địa chất và cảnh quan.
* Khu vực đỉnh đèo được đánh giá là một trong những điểm quan sát toàn cảnh vào loại đẹp nhất ở Việt Nam.
 
== Sự kiện nhà hàng Mã Pì Lèng Panorama năm 2019 ==
Đầu tháng 10 năm 2019, trên các báo và trang mạng xuất hiện các hình ảnh và tranh cãi sôi nổi về một nhà hàng biển hiệu là "Mã Pì Lèng Panorama", được coi là "''xây dựng không phép''" ở vùng đỉnh đèo và bước vào hoạt động phục vụ khách.<ref name =Mapipano-ldo >[https://laodong.vn/photo/buoi-sang-o-nha-hang-tren-deo-ma-pi-leng-758898.ldo Buổi sáng ở nhà hàng trên đèo Mã Pì Lèng]. Lao Động Online, 08/10/2019. Truy cập 10/10/2019.</ref> Những tranh cãi hướng đến việc bảo vệ cảnh quan thiên nhiên vùng di sản, và các công trình phục vụ phải bố trí ở mức hài hòa với cảnh quan đó.
 
Trong thực tế lực lượng quản lý nhà nước của huyện [[Mèo Vạc]] là mỏng, thiếu các đội thanh tra xây dựng như các quận huyện miền xuôi, và với mục tiêu chính phát triển kinh tế địa phương chống đói nghèo ở vùng đất có 140 người/km<sup>2</sup>, thì việc mọc lên những nhà hàng như Panorama trên đất tư nhân là điều có thể xảy ra. Những công trình như vậy nằm ở khu vực nông thôn, nơi chưa có quy hoạch xây dựng chi tiết, nên không phải có giấy phép xây dựng. Mặt khác dọc đèo hiện nay nhà hàng Mã Pì Lèng Panorama không phải là cơ sở duy nhất, nhưng vì ở vị trí ngắm cảnh tốt nhất nên được để ý nhiều.<ref>[https://laodong.vn/van-hoa-giai-tri/nha-hang-tren-deo-ma-pi-leng-noi-day-khong-can-phai-co-giay-phep-xay-dung-758896.ldo Nhà hàng trên đèo Mã Pí Lèng: Nơi đây không cần phải có giấy phép xây dựng]. Lao động Online, 08/10/2019. Truy cập 10/10/2019.</ref>
26.422

lần sửa đổi