Khác biệt giữa các bản “Lê Đức Anh”

không có tóm lược sửa đổi
(→‎Đầu đời: clean up, general fixes, replaced: “ → " (2), ” → " (2) using AWB)
}}
 
'''Lê Đức Anh''' ([[1 tháng 12]] năm [[1920]] – [[22 tháng 4]] năm [[2019]]), tên khai sinh là '''Lê Văn Giác''', bí danh là '''Nguyễn Phú HoàHòa''', '''Sáu Nam''', là nguyên [[Chủ tịch nước Việt Nam|Chủ tịch nước thứ tư]] nước [[Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam]] nhiệm kỳ [[1992]]–[[1997]]. Trước đó ông từng là một tướng lĩnh [[Quân đội nhân dân Việt Nam]], quân hàm [[Đại tướng Quân đội nhân dân Việt Nam|Đại tướng]], từng là [[Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam]] ([[1987]]–[[1991]]), [[Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam]] ([[1986]]–[[1987]]).
 
==Đầu đời==
Ông nội Lê Đức Anh là Lê Thảng (6 tháng 11 năm 1861 – 11 tháng 5 năm 1939), quê quán tại xứ Truồi, làng Bàn Môn, xã [[Lộc An (định hướng)|Lộc An]], huyện [[Phú Lộc]], tỉnh [[Thừa Thiên Huế|Thừa Thiên – Huế]].<ref name="cand20190427"/> Cụ Lê Thảng là nông dân, từng tham gia [[Phong trào Cần Vương]]. Cụ Lê Thảng kết hôn với bà Cung Thị Quyến sinh ra sáu người con, hai trai và bốn gái, trong đó có Lê Quang Túy (sinh ngày 25 tháng 11 năm 1885), con trai cả, là thân phụ Lê Đức Anh.<ref name="cand20190427"/> Lê Quang Túy kết hôn với bà Lê Thị Thoa (sinh năm 1886) sinh ra Lê Văn Giác, chính là tên khai sinh của Lê Đức Anhông, vào ngày 1 tháng 12 năm 1920 tại một căn nhà tranh của cha mẹ nuôi cụ Lê Quang Túy ở làng Trường Hà, huyện [[Phú Vang]], tỉnh [[Thừa Thiên Huế|Thừa Thiên – Huế]].<ref <ref name="cand20190427">Hồi ký "Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Lê Đức Anh", {{chú thích web|author1=PV|title=Tuổi thơ và những ngày đầu tham gia cách mạng của Đại tướng Lê Đức Anh|url=http://cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-thoi-su/Tuoi-tho-va-nhung-ngay-dau-tham-gia-cach-mang-cua-Dai-tuong-Le-Duc-Anh-542803/|website=Báo Công an nhân dân|publisher=2019-04-27|access-date =ngày 2 tháng 5 năm 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502100518/http://cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-thoi-su/Tuoi-tho-va-nhung-ngay-dau-tham-gia-cach-mang-cua-Dai-tuong-Le-Duc-Anh-542803/|archivedate = ngày 2 tháng 5 năm 2019 |url hỏng=no}}</ref><ref name="chinhphu2013">[http://baodientu.chinhphu.vn/Hoat-dong-cua-lanh-dao-Dang-Nha-nuoc/Trao-tang-Huy-hieu-75-nam-tuoi-Dang-cho-dong-chi-Le-Duc-Anh/177726.vgp Trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng cho đồng chí Lê Đức Anh], Báo điện tử Chính phủ</ref> Lê Quang Túy và bà Lê Thị Thoa có với nhau 13 người con, tất cả đều sinh ở làng Trường Hà, huyện Phú Vang, Huế, 4 người mất từ lúc còn nhỏ, còn 9 người, 2 trai và 7 gái<ref name="cand20190427"/><ref>Hồi ký Đại tướng Lê Đức Anh - Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng, chương 1, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội</ref>. Lê Văn Giác là con thứ bảy trong chín người con.<ref name="giaoducthoidai20190426">{{chú thích web|author1=Lê Đăng (Lược trích hồi ký "Đại tướng Lê Đức Anh - Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng")|title=Đại tướng Lê Đức Anh với ký ức thời đi học|url=https://giaoducthoidai.vn/van-hoa/dai-tuong-le-duc-anh-voi-ky-uc-thoi-di-hoc-3998458-b.html|website=Báo Giáo dục và Thời đại|publisher=2019-04-26|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190503052439/https://giaoducthoidai.vn/van-hoa/dai-tuong-le-duc-anh-voi-ky-uc-thoi-di-hoc-3998458-b.html|archivedate = ngày 3 tháng 5 năm 2019}}</ref> Lê Hữu Độ, anh trai Lê Văn Giác, sau này là cán bộ phụ trách trại chăn nuôi của Bộ Công an Việt Nam.<ref name="dantrits">{{chú thích web|author1=Công Quang - Nguyễn Quang|title=Đại tướng Lê Đức Anh từng bị anh trai giận suốt 4 năm vì không "lo lót" việc cho cháu|url=https://dantri.com.vn/xa-hoi/dai-tuong-le-duc-anh-tung-bi-anh-trai-gian-suot-4-nam-vi-khong-lo-lot-viec-cho-chau-20190502123045143.htm|website=Báo Dân Trí|publisher=2019-05-02|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502224348/https://dantri.com.vn/xa-hoi/dai-tuong-le-duc-anh-tung-bi-anh-trai-gian-suot-4-nam-vi-khong-lo-lot-viec-cho-chau-20190502123045143.htm|archivedate = ngày 2 tháng 5 năm 2019}}</ref><ref name="huongquynhvnn">{{chú thích web|author1=Hương Quỳnh|title=Hạnh phúc đời thường của Đại tướng Lê Đức Anh bên gia đình|url=https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/hanh-phuc-doi-thuong-cua-dai-tuong-le-duc-anh-ben-gia-dinh-502199.html|website=VietNamNet|publisher=2019-04-24|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190425073930/https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/hanh-phuc-doi-thuong-cua-dai-tuong-le-duc-anh-ben-gia-dinh-502199.html|archivedate = ngày 25 tháng 4 năm 2019}}</ref> Lê Văn Giác có ba người chị gái đã mất là Lê Thị Ngọc Tỷ (đã mất), Lê Thị Kha (đã mất) và, Lê Thị Hiệp (đã mất),<ref name="cand20190427"/><ref name="giaoducthoidai20190426"/> và hai em gái là bà Lê Thị Thể (làm nghề buôn bán ở thành phố [[Đà Nẵng]]) và bà Lê Thị Xoan (công tác tại Trường Trung cấp Y tế Huế, đã nghỉ hưu và hiện đang sống tại [[Huế]]).<ref name="cand20190427"/><ref name="giaoducthoidai20190426" />
 
Ông Lê Thảng và ông Lê Quang Túy có thêm nghề thầy thuốc nên cuộc sống gia đình ông đỡ vất vả hơn người dân trong làng, vốn rất nghèo.<ref name="cand20190427"/> Tuy vậy, ông bà Lê Quang Túy gia đình đông con nên phải vừa làm ruộng, vừa chữa bệnh, vừa đi làm thuê để kiếm sống.<ref name="cand20190427"/>
Lê Văn Giác thông minh nên được ưu tiên ăn học. Lên 5 tuổi, cậu được học [[chữ Nho]] tại nhà. Từ 6 tuổi đến 10 tuổi, Lê Văn Giác học [[chữ Quốc ngữ]] ở làng Dưỡng Mong và Trường An Lương Đông, huyện Phú Lộc.<ref name="cand20190427"/> Sau một trận dịch bệnh [[đậu mùa]], mắt trái Lê Văn Giác bị hỏng, chân yếu không thể đi lại. Cậu phải tập luyện một năm mới trở lại bình thường.<ref name="cand20190427"/> Vào năm đầu tiên đi học, cha mẹ Lê Văn Giác đổi tên cho cậu thành Lê Đức Anh theo lời khuyên của thầy giáo để cậu được ngồi bàn đầu tiên để nhìn cho rõ vì mắt kém.<ref name="cand20190427"/>
 
Vào năm 11 tuổi, Lê Đức Anhông được cho ra học tiểu học ở thành [[Vinh]], [[Nghệ An]] dưới sự nuôi dạy của chị gái Lê Thị Hiệp (tức Nở) và anh rể Trần Quát, người cùng làng, làm nghề dạy học ở thành Vinh.<ref name="cand20190427"/> Lê Đức AnhÔng học chương trình tiểu học bằng [[tiếng Pháp]]. Sau khi xong tiểu học, cậu trở về [[Phú Vang]], [[Huế]] làm nông giúp cha mẹ.<ref name="cand20190427"/>
 
Năm 15 tuổi, Lê Đức Anhông làm gia sư dạy [[chữ Quốc ngữ]] cho một số trẻ em làng Dưỡng Mong, huyện [[Phú Lộc]], tỉnh [[Thừa Thiên Huế|Thừa Thiên – Huế]].<ref>{{chú thích web|author1=Hồng Phúc|title=Tuổi thơ bên ruộng đồng của cố Chủ tịch nước Lê Đức Anh|url=https://nongnghiep.vn/tuoi-tho-ben-ruong-dong-cua-co-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-post240589.html|website=Báo Nông nghiệp Việt Nam|publisher=2019-04-24|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019}}</ref>
 
Nhận xét về tính cách của Lê Đức Anhông, theo lời thượng tướng [[Nguyễn Chí Vịnh]], Lê Đức Anh là người rất khắt khe, nguyên tắc trong công việc; ít nói, lắng nghe cấp dưới một cách tập trung, chăm chú; ghét tính dối trá, cẩu thả, thiếu trách nhiệm.<ref>{{chú thích web|author1=Nguyễn Chí Vịnh|title='Khí chất Lê Đức Anh': Những điều tôi biết|url=https://thanhnien.vn/thoi-su/khi-chat-le-duc-anh-nhung-dieu-toi-biet-1077300.html|website=Báo Thanh niên|publisher=2019-05-02|access-date =ngày 2 tháng 5 năm 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502024807/https://thanhnien.vn/thoi-su/khi-chat-le-duc-anh-nhung-dieu-toi-biet-1077300.html|archivedate = ngày 2 tháng 5 năm 2019 |url hỏng=no}}</ref> Theo ôngLuật sư [[Cù Huy Hà Vũ]], Lê Đức Anh là người tiết kiệm và chân thành.<ref name="voachhv">{{chú thích web|author1=Ngọc Lễ|title=Lê Đức Anh: làm tướng giỏi, làm chính trị tồi?|url=https://www.voatiengviet.com/a/l%C3%AA-%C4%91%E1%BB%A9c-anh-l%C3%A0m-t%C6%B0%E1%BB%9Bng-gi%E1%BB%8Fi-l%C3%A0m-ch%C3%ADnh-tr%E1%BB%8B-t%E1%BB%93i-/4886896.html|website=VOA Tiếng Việt|publisher=2019-04-23|access-date = ngày 7 tháng 5 năm 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190423050626/https://www.voatiengviet.com/a/l%C3%AA-%C4%91%E1%BB%A9c-anh-l%C3%A0m-t%C6%B0%E1%BB%9Bng-gi%E1%BB%8Fi-l%C3%A0m-ch%C3%ADnh-tr%E1%BB%8B-t%E1%BB%93i-/4886896.html|archivedate = ngày 23 tháng 4 năm 2019}}</ref>
 
==Kháng chiến chống Pháp==
Năm 1937, 17 tuổi, Lê Đức Anh bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng chống [[thực dân Pháp]].<ref>{{chú thích web|title=Quốc tang nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh trong 2 ngày|url=https://thanhnien.vn/thoi-su/quoc-tang-nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-trong-2-ngay-1076179.html|website=Báo Thanh niên|publisher=2019-04-28|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019}}</ref> Tháng 5 năm 1938, ông gia nhập [[Đảng Cộng sản Việt Nam]].<ref name="chinhphu2013"/>
 
Năm [[1944]], Lê Đức Anh tổ chức và Phụ trách các nghiệp đoàn cao su ở [[Lộc Ninh]]. Khi [[Cách mạng Tháng Tám]] năm 1945 nổ ra, Lê Đức Anhông tổ chức lực lượng gồm 300 người, trang bị vũ khí vừa thu được và giáo mác, tầm vông... dần qua với thị xã Thủ Dầu Một tham gia tổng khởi nghĩa.
 
Tháng 8 năm [[1945]], ông Đứcnhập Anh tham gia quân độingũ, giữ các chức vụ từ Trung đội trưởng đến Chính trị viên [[Tiểu đoàn]], chi đội 1 và [[Trung đoàn]] 301. Từ tháng 10 năm 1948 đến năm 1950, ông là tham mưu trưởng các [[Quân khu 7, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân khu 7]], [[Quân khu 8]] và đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn. Từ năm 1951 đến 1954, giữ chức tham mưu phó, quyền tham mưu trưởng bộ tư lệnh [[Nam Bộ Việt Nam|Nam Bộ]].
 
==Kháng chiến chống Mỹ==
Từ ngày [[16 tháng 2]] năm [[1987]]<ref>Nghị quyết 782/ NQ/HĐNN7 năm 1987.</ref> đến [[10 tháng 8]] năm 1991, ông là [[Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam|Bộ trưởng Bộ Quốc phòng]], Phó Bí thư thứ nhất [[Quân ủy Trung ương (Việt Nam)|Đảng ủy Quân sự Trung ương]]. Khi [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Bộ Chính trị]] họp đã thông qua kế hoạch điều chỉnh chiến lược và giảm quân số quân đội của ông, từ 1,5 triệu quân thường trực xuống còn 45 vạn (từ 9 quân đoàn giảm xuống còn 4 quân đoàn), gánh nặng ngân sách quốc phòng được giải tỏa<ref>https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/dai-tuong-le-duc-anh-va-ke-hoach-giam-quan-so-quan-doi-525391.html</ref>.
 
Cuối tháng 2 năm 1987, trong cuộc họp Bộ Chính trị ở Nhà conCon rồngRồng – Sở Chỉ huy của Bộ Quốc phòng tại Hoàng thành Thăng Long, Đại tướng Lê Đức Anh, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã đề xuất thực hiện "phá thế bao vây cấm vận của [[Mỹ]] và bình thường hóa quan hệ với [[Trung Quốc]], tìm cách gia nhập [[ASEAN]]".<ref name="tuoitre2019mega"/>
 
Năm 1988, trong chuyến thị sát tại quần đảo Trường Sa, Lê Đức Anh trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng đã dự lễ kỷ niệm 33 năm ngày truyền thống của [[Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam]] (7/5/1955–7/5/1988). Chuyến thăm diễn ra ngay sau khi Trung Quốc nổ súng vào tàu vận tải của Việt Nam tại đảo Gạc Ma rạng sáng 14/3 làm 64 chiến sĩ trên tàu HQ-604 hy sinh. Ông phát biểu: ''"...chúng ta xin thề trước hương hồn của tổ tiên ta, trước hương hồn của cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, xin hứa với đồng bào cả nước, xin nhắn nhủ với các thế hệ mai sau "Quyết tâm bảo vệ bằng được Tổ quốc thân yêu của chúng ta, bảo vệ bằng được quần đảo Trường Sa – một phần lãnh thổ và lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc thân yêu của chúng ta"''<ref name="vietnamnet.vn">https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/dai-tuong-le-duc-anh-tran-tro-loi-the-o-truong-sa-209535.html</ref>.
 
Ông là một trong số ít những cán bộ quân đội đã trải qua cả bốn chiến trường trong suốt 40 năm: Tham gia 9 năm kháng chiến chống Pháp, tham gia chỉ huy tại chiến trường miền Nam chống Mỹ trong 11 năm (1964 – 1975), chỉ huy chiến trường Campuchia trong 7 năm (1979 – 1986), tham gia chỉ huy chiến trường biên giới phía Bắc trong 3 năm (1986 – 1989).
:''"Ngần ấy thời gian biết anh Sáu Nam – Lê Đức Anh, có lúc cùng chiến trường, có lúc cùng ở cấp lãnh đạo đất nước, anh là một cán bộ tham mưu tầm cỡ, một vị chỉ huy cương nghị, bản lĩnh và dám chịu trách nhiệm, một Bộ trưởng Quốc phòng trong thời bình xây dựng có nhiều đổi mới trong tổ chức và bố trí lực lượng quân đội, lực lượng vũ trang nhân dân, một trong những người lãnh đạo quốc gia tầm cỡ trong thời kỳ đổi mới đất nước,... Công bằng mà đánh giá, không có nhiều tướng lĩnh như anh Lê Đức Anh..."''<ref name="vietnamnet.vn"/>
 
Trong nhiệm kỳ [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]] của Lê Đức Anh, [[Việt Nam]] đã thành công trong việc bình thường hóa [[Quanquan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam|quan hệ với Hoa Kỳ]] vào năm [[1995]]. Cũng trong năm này, Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã sang [[Hoa Kỳ]] để tham dự lễ kỉ niệm 50 năm thành lập [[Liên Hợp Quốc]]. Ông là [[Nguyên thủ quốc gia|nguyên thủ]] đầu tiên của nước [[Việt Nam|Cộng hòa hội chủ nghĩa Việt Nam]] đặt chân lên [[Hoa Kỳ|lãnh thổ Hoa Kỳ]] kể từ khi kết thúc [[Chiến tranh Việt Nam]] năm [[1975]].<ref name="voachhv"/>
 
== [[Hưu trí|Nghỉ hưu]] tới trước khi qua đời ==
=== Nghỉ hưu ===
Vào giữaGiữa tháng 11 năm 1996, Lê Đức Anhông phải nhập viện sau một lần đột quỵ lớn.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/1996/12/20/world/domino-effect-at-the-top-is-looming-for-vietnam.html|title=Domino Effect at the Top Is Looming for Vietnam|last=Mydans|first=Seth|date=ngày 20 tháng 12 năm 1996|work=[[The New York Times]]|access-date =ngày 24 tháng 6 năm 2010}}</ref> Năm 1997, Chủ tịch nước Lê Đức Anh bị [[xuất huyết não]].<ref name="tuoitre2019mega"/> Điều này xảy ra vào thời điểm nhóm cải cách mà ông phản đối đang suy tàn và trong một thời gian, bệnh của ông dường như thay đổi động lực trong giới lãnh đạo chính trị, làm khôi phục lại xu hướng cải cách.<ref name="Bolton 1999, 187" /> Tuy nhiên, Tổng Bí thư [[Đỗ Mười]] đã lãnh đạo một cuộc phản công chống lại xu hướng cải cách khi cảnh báo về những mặt trái của nền kinh tế thị trường đang ngày cảng nảy nở như [[tham nhũng]], [[tệ nạn xã hội]], suy thoái đạo đức... Điều này được tăng thêm động lực khi Lê Đức Anh bất ngờ hồi phục vào tháng 4 năm 1997.<ref name="Bolton 1999, 187" />
 
Vào cuối tháng 9 năm 1997, Lê Đức Anh từ giã chức vụ [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]] kiêm [[Chủ tịch Hội đồng quốc phòng và an ninh Việt Nam|Chủ tịch Hội đồng quốc phòng và an ninh]], thay vào đó là [[Trần Đức Lương]].<ref name="vtc20190423">{{chú thích web|author1=Thái Bình|title=Con trai nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh: 'Lúc ba tôi còn đương chức thì ông không có tiền'|url=https://vtc.vn/con-trai-nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-luc-ba-toi-con-duong-chuc-thi-ong-khong-co-tien-d470746.html|website=VTC|publisher=2019-04-23|access-date = ngày 3 tháng 5 năm 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190429021023/https://vtc.vn/con-trai-nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-luc-ba-toi-con-duong-chuc-thi-ong-khong-co-tien-d470746.html}}</ref>
 
=== Qua đời và quốc tang ===
[[Đại tướng]] Lê Đức Anh đã qua đời vào hồi 20 giờ 10 phút, ngày 22 tháng 4 năm 2019 ở tuổi 99, hưởng thọ 100 tuổi tại [[Nhànhà công vụ|nhà Công vụ]], số 5A, phố Hoàng Diệu, [[thành phố Hà Nội]] - nơi ông và phu nhân gắn bó với nhau từ cuối năm [[1986]]<ref>{{chú thích web|url=https://nld.com.vn/thoi-su/nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-qua-doi-o-tuoi-99-20190422215324187.htm|tiêu đề=Nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh qua đời ở tuổi 99|ngày truy cập=2019-04-22|website=nld.com.vn}}</ref>.
 
[[Văn phòng]] [[Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam]] đã công bố về việc sẽ tổ chức lễ tang dành cho ông được tổ chức theo nghi thức [[Quốc tang tại Việt Nam|quốc tang]]. Lễ viếng từ 7h-11h ngày [[3 tháng 5]] năm [[2019]] tại Nhà tang lễ Quốc gia, [[Hà Nội]] (nơi đặt linh cữu của ông), [[Hội trường Thống Nhất]] và trụ sở Ủy ban nhân dân tỉnh [[Thừa Thiên Huế]] (quê hương ông)<ref>{{chú thích web|url=https://nld.com.vn/thoi-su/quoc-tang-nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-trong-2-ngay-3-va-4-5-20190423121554324.htm|tiêu đề=Quốc tang nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh trong 2 ngày 3 và 4-5|ngày truy cập=2019-04-27|website=nld.com.vn}}</ref>. Lễ truy điệu từ 10h45 ngày [[3 tháng 5]] năm [[2019]], 11h15 cùng ngày linh cữu được đưa ra [[sân bay Nội Bài]] để đưa về [[TP.HCM]] theo nguyện vọng của gia đình.<ref>{{chú thích web|url=https://saostar.vn/xa-hoi/dua-linh-cuu-nguyen-chu-tich-nuoc-le-duc-anh-vao-tp-hcm-an-tang-5095903.html|tiêu đề=Đưa linh cữu nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh vào TP.HCM an táng|ngày truy cập=2019-05-03|website=saostar.vn}}</ref>
Người dùng vô danh