Khác biệt giữa các bản “Fluor”

n
không có tóm lược sửa đổi
n
n
=== Khí quyển ===
{{Xem thêm|Suy giảm ôzôn|Ấm lên toàn cầu}}
[[Tập tin:Future ozone layer concentrations.gif|nhỏ|Dự báo của [[Cơ quan Hàng không Vũ trụ Hoa Kỳ]] (NASA) về mật độ ôzônozone ở tầng bình lưu Bắc Mỹ nếu không có nghị định thư Montreal<ref>{{Harvnb|Beck|Newman|Schindler|Perkins|2011}}.</ref>]]
[[Nghị định thư Montréal|Nghị định thư Montreal]] ký vào năm 1987 đặt ra các quy định nghiêm ngặt về các chất chlorofluorocarbon (CFC) và [[bromofluorocarbon]] dựa trên mức độ nguy cơ gây suy giảm [[Lớp ôzôn|tầng ozone]] (đo bằng chỉ số [[Tiềm năng suy giảm tầng ozon|ODP]]). Tính trơ mạnh về mặt hóa học vốn đã giúp chúng từng được sử dụng rộng rãi cũng đồng nghĩa với việc chúng không thể bị phân hủy đến khi đi đến độ cao cao hơn, tại đó các nguyên tử chlor và brom tự do phản ứng với các phân tử ôzônozone làm phá hủy tầng ôzônozone theo cơ chế gốc.<ref name="UNEP FAQ Ozone">{{Harvnb|Aucamp|Björn|2010|pp=4–6, 41, 46–47}}.</ref> Kể cả sau lệnh cấm và những dấu hiệu ban đầu cho thấy tính hiệu quả của nó, các nhà khoa học cảnh báo rằng có thể sẽ phải mất nhiều thế hệ trước khi tầng ôzônozone được phục hồi hoàn toàn.<ref>{{harvnb|Crow|2011}}.</ref><ref>{{Harvnb|Barry|Phillips|2006}}.</ref> Với ODP bằng một phần mười so với CFC, hydrochlorofluorocarbon (HCFC) là các chất thay thế ở thời điểm hiện tại,<ref name="EPA OLP Science">{{Harvnb|EPA|2013a}}.</ref> và theo dự kiến đến năm 2030–2040 sẽ được thay bằng hydrofluorocarbon (HFC) không chứa chlor và có ODP bằng 0.<ref name="HCFC0">{{Harvnb|EPA|2013b}}.</ref> Năm 2007, thời hạn này được lùi lại sớm hơn sang năm 2020 tại các quốc gia phát triển;<ref name="HCFC Elim speedup">{{harvnb|McCoy|2007}}.</ref> [[Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ]] đã cấm sản xuất một loại HCFC và hạn chế sản xuất hai loại khác vào năm 2003.<ref name="HCFC0" /> Khí fluorocarbon thường là loại [[khí nhà kính]] với mức độ nguy cơ gây ấm lên toàn cầu (đo bằng chỉ số [[Khả năng làm ấm Trái Đất|GWP]]) khoảng từ 100 đến 10.000; riêng [[lưu huỳnh hexafluoride]] là khoảng 20.000.{{sfn|Forster và đồng nghiệp|2007|pp=212–213}} Một ngoại lệ là [[2,3,3,3-Tetrafluoropropen|HFO-1234yf]], thuộc một dạng chất làm lạnh mới có tên là [[hydrofluoroolefin]] (HFO) và đã thu hút sự quan tâm trên toàn cầu do có GWP chỉ bằng 4 so với con số 1.430 của chất làm lạnh phổ biến hiện nay [[1,1,1,2-Tetrafluoroethan|HFC-134a]].<ref name="HFO" />
 
=== Tồn tại sinh học ===
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
:{{Chú thích sách|last1=Agricola|first1=Georgius|last2=Hoover|first2=Herbert Clark|last3=Hoover|first3=Lou Henry|date=1912|title=De Re Metallica|url=https://archive.org/stream/georgiusagricola00agririch#page/n5/mode/2up|location=London|publisher=The Mining Magazine|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Aigueperse và đồng nghiệp|2000}}" class="citation">{{Chú thích sách | last1 = Aigueperse | first1 = J.| last2 = Mollard | first2 = P.| last3 = Devilliers | first3 = D.| last4 = Chemla | first4 = M.| last5 = Faron | first5 = R.| last6 = Romano | first6 = R. E.| last7 = Cue | first7 = J. P.| chapter = Fluorine Compounds, Inorganic| title = Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry | editor-first = Franz| editor-last = Ullmann| doi = 10.1002/14356007| publisher = Wiley-VCH| location = Weinheim| year = 2000 | pages = 397–441| volume = 15| isbn = 3527306730 | pmid = | pmc = }}</span>
:{{Chú thích web |author=Air Products and Chemicals |date=2004 |title=Safetygram #39 Chlorine Trifluoride |url=http://www.airproducts.com/nr/rdonlyres/8479ed55-2170-4651-a3d4-223b2957a9f3/0/safetygram39.pdf |access-date = ngày 10 tháng 2 năm 2021 |publisher=Air Products and Chemicals |ref=harv |url hỏng=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060318221608/http://www.airproducts.com/nr/rdonlyres/8479ed55-2170-4651-a3d4-223b2957a9f3/0/safetygram39.pdf |archivedate=ngày 18 tháng 3 năm 2006 }}
:{{Chú thích sách|last1=Alavi|first1=Abbas|last2=Huang|first2=Steve S.|date=2007|chapter=Positron Emission Tomography in Medicine: An Overview|title=Cancer Imaging, Volume 1: Lung and Breast Carcinomas|editor-first=M. A.|editor-last=Hayat|pages=39–44|location=Burlington|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-370468-9|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Cameron|1973}}" class="citation">{{Chú thích tạp chí |last1=Cameron |first1=A. G. W. |year=1973 |title=Abundance of the Elements in the Solar System |url=http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1973/1973_Cameron_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021030549/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1973/1973_Cameron_1.pdf |url hỏng=yes |archive-date = ngày 21 tháng 10 năm 2011 |journal=Space Science Review |volume=15 |pages=121–146 |doi=10.1007/BF00172440 |bibcode=1973SSRv...15..121C }}</span>
:{{Chú thích sách|last=Carey|first=Charles W.|date=2008|title=African Americans in Science|location=Santa Barbara|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-998-6|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Carlson|Schmiegel|2000}}" class="citation">{{Chú thích sách | last1 = Carlson | first1 = D. P. | title = Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry | last2 = Schmiegel | first2 = W. | doi = 10.1002/14356007.a11_393 | editor-first = Franz| editor-last = Ullmann| year = 2000 | isbn = 3527306730 | volume = 15| pages = 495–533| publisher = Wiley-VCH| location = Weinheim| chapter = Fluoropolymers, Organic }}</span>
:{{Chú thích sách|last1=Chambers|first1=C.|last2=Holliday|first2=A. K.|date=1975|title=Modern Inorganic Chemistry: An Intermediate Text|url=http://files.rushim.ru/books/neorganika/Chambers.pdf|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018232717/http://files.rushim.ru/books/neorganika/Chambers.pdf|archivedate = ngày 18 tháng 10 năm 2007 |publisher=Butterworth & Co.|isbn=978-0-408-70663-6|ref=harv|access-date = ngày 11 tháng 2 năm 2021 |url hỏng=yes}}
:{{Chú thích sách|last1=Chang|first1=Raymond|last2=Goldsby|first2=Kenneth A.|date=2013|title=Chemistry|edition=11th|location=New York|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-131787-0|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Hultén và đồng nghiệp|2004}}" class="citation">{{Chú thích tạp chí | last1 = Hultén | first1 = P. | last2 = Höjer | first2 = J. | last3 = Ludwigs | first3 = U. | last4 = Janson | first4 = A. | title = Hexafluorine vs. Standard Decontamination to Reduce Systemic Toxicity After Dermal Exposure to Hydrofluoric Acid | doi = 10.1081/CLT-120039541 | journal = Clinical Toxicology | volume = 42 | issue = 4 | pages = 355–361 | year = 2004 | pmid = 15461243| pmc = }}</span>
:{{Chú thích web|author=ICIS|date=ngày 2 tháng 10 năm 2006|title=Fluorine's Treasure Trove|url=http://www.icis.com/Articles/2006/09/30/2016413/fluorines-treasure-trove.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226100836/http://www.icis.com/Articles/2006/09/30/2016413/fluorines-treasure-trove.html|archivedate = ngày 26 tháng 2 năm 2009 |access-date = ngày 10 tháng 2 năm 2021 |publisher=Reed Business Information|ref=harv|url hỏng=no}}
:<span id="{{SfnRef|Jaccaud và đồng nghiệp|2000}}" class="citation">{{Chú thích sách | last1 = Jaccaud | first1 = M. | title = Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry | last2 = Faron | first2 = R. | last3 = Devilliers | first3 = D. | last4 = Romano | first4 = R. | doi = 10.1002/14356007.a11_293 | editor-first = Franz| editor-last = Ullmann| pages = 381–395| volume= 15| publisher = Wiley-VCH| location = Weinheim| year = 2000 | isbn = 3527306730 | chapter = Fluorine }}</span>
:{{Chú thích báo|last=Johnson|first=Linda A.|date=ngày 28 tháng 12 năm 2011|title=Against Odds, Lipitor Became World's Top Seller|url=http://archive.boston.com/business/articles/2011/12/28/against_odds_lipitor_became_worlds_top_seller/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825174903/http://archive.boston.com/business/articles/2011/12/28/against_odds_lipitor_became_worlds_top_seller/|archivedate = ngày 25 tháng 8 năm 2016 |access-date = ngày 10 tháng 2 năm 2021 |newspaper=The Boston Globe|ref=harv|url hỏng=no}}
:<span id="{{SfnRef|Kacmarek và đồng nghiệp|2006}}" class="citation">{{Chú thích tạp chí|doi=10.1164/rccm.200508-1196OC|pmid=16254269|title=Partial Liquid Ventilation in Adult Patients with Acute Respiratory Distress Syndrome|journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine|volume=173|issue=8|pages=882|year=2006|last1=Kacmarek|first1=Robert M.|last2=Wiedemann|first2=Herbert P.|last3=Lavin|first3=Philip T.|last4=Wedel|first4=Mark K.|last5=Tütüncü|first5=Ahmet S.|last6=Slutsky|first6=Arthur S.}}</span>
:{{Chú thích sách|last=Macomber|first=Roger|date=1996|title=Organic chemistry|volume=1|location=Sausalito|publisher=University Science Books|isbn=978-0-935702-90-3|ref=harv}}
:{{Chú thích tạp chí|last=Marggraf|first=Andreas Sigismun|authorlink=Andreas Sigismund Marggraf|date=1770|volume=XXIV|title=Observation concernant une volatilisation remarquable d'une partie de l'espece de pierre, à laquelle on donne les noms de fluorsse, flüsse, flus-spaht, et aussi celui d'hesperos; laquelle volatilisation a été effectuée au moyen des acides|trans-title=Observation of a remarkable volatilization of part of a type of stone to which one gives the name fluorsse, flüsse, flus-spaht, as well as that of hesperos; which volatilization was effected by means of acids|url=https://books.google.com/books?id=f28pAXS5SGIC&pg=PA3|journal=Mémoires de l'Académie royale des sciences et belles-lettres|pages=3–11|language=fr|ref=harv}}
:{{Chú thích sách|editor-last=Martin|editor-first=John W.|date=2007|title=Concise EncychlorpediaEncyclopedia of the Structure of Materials|location=Oxford and Amsterdam|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-045127-5|ref=harv}}
:{{Chú thích sách|last=Marya|first=C. M.|date=2011|title=A Textbook of Public Health Dentistry|location=New Delhi|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|isbn=978-93-5025-216-1|ref=harv}}
:{{Chú thích sách|last1=Matsui|first1=M.|date=2006|chapter=Fluorine-containing Dyes|title=Functional dyes|editor-first=Sung-Hoon|editor-last=Kim|pages=257–266|location=Orlando|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-412490-5|ref=harv}}
:{{Chú thích tạp chí|last1=Meija|first1=Juris|last2=Coplen|first2=Tyler B.|last3=Berglund|first3=Michael|last4=Brand|first4=Willi A.|last5=De Bièvre|first5=Paul|last6=Gröning|first6=Manfred|last7=Holden|first7=Norman E.|last8=Irrgeher|first8=Johanna|last9=Loss|first9=Robert D.|last10=Walczyk|first10=Thomas|last11=Prohaska|first11=Thomas|display-authors=1|year=2016|title=Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=88|issue=3|pages=265–291|doi=10.1515/pac-2015-0305| ref={{SfnRef|Meija và đồng nghiệp|2016}}}}
:{{Chú thích sách|doi=10.1002/14356007.b05_471|editor-last=Ullmann|editor-first=Franz|title=Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry|date=2012|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|volume=24|pages=609–660|first1=Reinhard|last1=Meusinger|first2=A. Margaret|last2=Chippendale|first3=Shirley A.|last3=Fairhurst|chapter=Nuclear Magnetic Resonance and Electron Spin Resonance Spectroscopy|ref={{SfnRef|Meusinger|Chippendale|Fairhurst|2012}}}}
:{{Chú thích sách|last=Meyer|first=Eugene|date=1977|title=Chemistry of Hazardous Materials|url=https://archive.org/details/chemistryofhazar00meye|publisher=Prentice Hall|isbn=978-0-13-129239-0|location=Englewood Cliffs|ref=harv}}
:{{Chú thích sách|last=Miller|first=M. Michael|year=2003|chapter=Fluorspar|chapterurl=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/fluorspar/fluormyb03.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041101104211/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/fluorspar/fluormyb03.pdf|archivedate = ngày 1 tháng 11 năm 2004 |title=U.S. Geological Survey Minerals Yearbook|publisher=U.S. Geological Survey|pages=27.1–27.12|ref={{SfnRef|Miller|2003a}}|access-date = ngày 11 tháng 2 năm 2021 |url hỏng=no}}
:{{Chú thích sách|last1=Shriver|first1=Duward|last2=Atkins|first2=Peter|date=2010|title=Solutions Manual for Inorganic Chemistry|location=New York|publisher=W. H. Freeman|isbn=978-1-4292-5255-3|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Shulman|Wells|1997}}" class="citation">{{Chú thích tạp chí | last1 = Shulman | first1 = J. D. | last2 = Wells | first2 = L. M. | year = 1997 | title = Acute Fluoride Toxicity from Ingesting Home-use Dental Products in Children, Birth to 6 Years of Age | journal = Journal of Public Health Dentistry | volume = 57 | issue = 3 | pages = 150–158 | publisher = | jstor = | doi = 10.1111/j.1752-7325.1997.tb02966.x | pmid = 9383753 | url = | format = | access-date = }}</span>
:<span id="{{SfnRef|Siegemund và đồng nghiệp|2005}}" class="citation">{{Chú thích sách | last1 = Siegemund | first1 = G. N. | title = Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry | last2 = Schwertfeger | first2 = W. | last3 = Feiring | first3 = A. | last4 = Smart | first4 = B. | last5 = Behr | first5 = F. | last6 = Vogel | first6 = H. | last7 = McKusick | first7 = B. | doi = 10.1002/14356007.a11_349 | editor-last = Ullmann| editor-first = Franz| year = 2000 | isbn = 3527306730 | volume = 15| pages = 443–494| publisher = Wiley-VCH| location = Weinheim| chapter = Fluorine Compounds, Organic }}</span>
:{{Chú thích sách|doi=10.1002/14356007.a11_113.pub2|editor-last=Ullmann|editor-first=Franz|title=Ullmann's EncychlorpediaEncyclopedia of Industrial Chemistry|date=2012|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|volume=15|pages=1–11|first=Orville M.|last=Slye|chapter=Fire Extinguishing Agents|ref={{SfnRef|Slye|2012}}}}
:{{Chú thích sách|last1=Smith|first1=Robert M.|last2=Martell|first2=Arthur E.|date=1976|title=Critical Stability Constants Volume 4: Inorganic Complexes|location=New York|publisher=Springer Science+Business Media|isbn=978-1-4757-5508-4|ref=harv}}
:<span id="{{SfnRef|Steenland|Fletcher|Savitz|2010}}" class="citation">{{Chú thích tạp chí | last1 = Steenland | first1 = K. | last2 = Fletcher | first2 = T. | last3 = Savitz | first3 = D. A. | year = 2010 | title = Epidemiologic Evidence on the Health Effects of Perfluorooctanoic Acid (PFOA) | journal = Environmental Health Perspectives | volume = 118 | issue = 8 | pages = 1100–1108 | doi = 10.1289/ehp.0901827 | pmid = 20423814 | pmc = 2920088 }}</span>