Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Bát-nhã-ba-la-mật-đa”

n
n (interwiki)
Truyền thống [[Đại thừa]] Đông á thường dịch nghĩa ''prajñāpāramitā'' là '''Huệ đáo bỉ ngạn''' (zh. 慧到彼岸), '''Trí độ''' (zh. 智度), Trí huệ độ người sang bờ bên kia. Tuy có vấn đề về mặt ngữ nguyên - ví như chiết tự ''pāram-itā'' và cho ''pāram'' là ''bỉ ngạn'', là ''bờ bên kia'' và ''itā'' là đến, bước sang (động từ √'''i''', '''eti''') - nhưng cách dịch Huệ đáo bỉ ngạn hoặc Trí độ vẫn có nghĩa vì chúng chỉ đến một loại trí huệ độ người sang bờ bên kia, từ bể [[luân hồi]] đến bờ [[niết-bàn]]. Bát-nhã-ba-la-mật-đa cũng là tên của một số bộ kinh quan trọng, xuất hiện khoảng thế kỉ thứ nhất trước CN, với nội dung xoay quanh chính Bát-nhã-ba-la-mật-đa này. Bát-nhã-ba-la-mật-đa cũng là tên của một vị Bồ Tát.
==Ý nghĩa==
Các bộ kinh ''[[Bát-nhã-ba-la-mật-đa kinh|Bát-nhã-ba-la-mật-đa]]'' luôn nhấn mạnh rằng, thế giới hiện tượng không thật sự tồn tại. Nhìn chung thì sự nhận định này cũng không gì mới mẻ, bởi vì các luận sư trường phái [[A-tì-đạt-ma]] đã tuyên bố như thế. Tuy nhiên, họ đã phạm một lỗi là quá nhấn mạnh vai trò của các [[Pháp (Phật giáo)|pháp]] trong lúc chứng minh nguyên lí [[vô ngã]] của một cá nhân (nhân vô ngã, sa. ''pudgalanairātmya''), để các pháp gần như có một tự ngã, tự tính. Các bộ kinh ''[[Bát-nhã-ba-la-mật-đa kinh|Bát-nhã-ba-la-mật-đa]]'' tiến lên một bước nữa và quả quyết là ngay cả các pháp cũng không có một tự ngã (pháp vô ngã, sa. ''dharmanairātmya''). Như thế thì các bộ kinh này đã chuẩn bị một bước cực kì quan trọng để phá kiến chấp vào sự tồn tại của thế giới hiện tượng. Theo kinh Bát-nhã, nếu thế giới hiện tượng không thật tồn tại thì chư [[Phật]] và chư [[Bồ Tát]] cũng không thật sự tồn tại. Kinh ''[[Bát thiên tụng bát-nhã-ba-la-mật-đa]]'' (sa. ''aṣṭasāhasrikā prajñāpāramitā'') trình bày tư tưởng này như sau:
 
:अथ खल्वायुष्मान् सुभूतिर्बुद्धानुभावेन भगवन्तमेतदवोचत् — यद्भगवानेवमाह — प्रतिभातु ते सुभूते बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां प्रज्ञापारमितामारभ्य यथा बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः प्रज्ञापारमिताम् निर्यायुरिति। बोधिसत्त्वो बोधिसत्त्व इति यदिदं भगवन्नुच्यते, कतमस्यैतद्भगवन् धर्मस्याधिवचनं यदुत बोधिसत्त्व इति? नाहं भगवंस्तं धर्मं समनुपश्यामि यदुत बोधिसत्त्व इति। तमप्यहं भगवन् धर्मं न समनुपश्यामि यदुत प्रज्ञापारमिता नाम। सोऽहं भगवन् बोधिसत्त्वं वा बोधिसत्त्वधर्मं वा अविन्दन् अनुलभमानोऽसमनुपश्यन्, प्रज्ञापारमितामप्यविन्दन् अनुपलभमानोऽसमनुपश्यन् कतमं बोधिसत्त्वं कतमस्यां प्रज्ञापारमितायामवदिष्यामि अनुशासिष्यामि?
 
:Sau đó, qua thần lực của Phật, Tôn giả Tu-bồ-đề nói với Thế Tôn như sau: “Thế Tôn nói ‘Ông hãy tuỳ hỉ thuyết về Bát-nhã-ba-la-mật-đa cho Bồ Tát Ma-ha-tát, hãy nói những vị này thể nhập Bát-nhã-ba-la-mật-đa như thế nào.’ Bạch Thế Tôn, Bồ Tát được gọi là ‘Bồ Tát’ — vậy ‘Bồ Tát’ này là tên gọi của [[Pháp (Phật giáo)|pháp]] nào? Bạch Thế Tôn, Con chẳng thấy pháp nào có tên ‘Bồ Tát’, và cũng chẳng thấy pháp nào mang tên ‘Bát-nhã-ba-la-mật-đa’ cả. Thế Tôn! Vì không tìm ra, không nhận thức và cũng không thấy được một Bồ Tát hoặc pháp nào tên ‘Bồ Tát’, và cũng không tìm ra, không nhận thức và cũng không thấy được một Bát-nhã-ba-la-mật-đa hoặc [[Pháp (Phật giáo)|pháp]] nào tên ‘Bát-nhã-ba-la-mật-đa’ — thế thì Con nên giảng giải cho Bồ Tát nào thể nhập Bát-nhã-ba-la-mật-đa nào đây?”
 
Trong cuộc đàm luận kế tiếp tôn giả [[Tu-bồ-đề]] đi sâu vào mối quan hệ giữa tên gọi và pháp mang tên gọi. Người ta có thể nói về các pháp, các hiện tượng, nhưng nói về các pháp, gọi tên các pháp như vậy không có nghĩa là các [[Pháp (Phật giáo)|pháp]] sinh thành và tồn tại. Giáo lí [[duyên khởi]] (sa. ''pratītyasamutpāda'') nói rằng, tất cả các [[Pháp (Phật giáo)|pháp]] đều nương vào nhau mà phát sinh, có nghĩa là chúng không có một tự ngã (sa. ''anātman''), không có một bản chất hoặc tự tính (sa. ''asvabhāva'') và không trường tồn, là [[vô thường]] (sa. ''anitya''). Nhưng, nếu chúng vô thường thì chúng đã huỷ diệt ngay khi phát sinh. Chúng sinh thành và hoại diệt trong từng sát-na (sa. ''kṣāṇika'') và không tồn tại theo đúng nghĩa từ "tồn tại". Ta không thể nắm bắt bất cứ một pháp nào, không thể nương tựa vào bất cứ một pháp nào:
 
:बुद्ध इति भगवन्‌ नामधेयमात्रमेतत्‌। बोधिसत्त्व इति भगवन्‌ नामधेयमात्रमेतत्‌। प्रज्ञापारमितेति भगवन्‌ नामधेयमात्रमेतत्‌। तच्च नामधेयमनभिनिर्वृत्तम्‌। यथा आत्मा आत्मेति च भगवन्नुच्यते, अत्यन्ततया च भगवन्ननभिनिर्वृत्त आत्मा। एवमस्वभावानां सर्वधर्माणां कतमत्तद्रूपं यदग्राह्यमनभिनिर्वृत्तम्? कतमे ते वेदनासंज्ञासंस्काराः? कतमत्तद्विज्ञानं यदग्राह्यमनभिनिर्वृत्तम्? एवमेतेषां सर्वधर्माणां या अस्वभावता, सा अनभिनिर्वृत्तिः। या च सर्वधर्माणामनभिनिर्वृत्तिर्न ते धर्माः।
4.718

lần sửa đổi