Khác biệt giữa các bản “Phong trào Giám lý”

n
r2.7.3) (Bot: Thêm hi:मेथोडिज्म; sửa cách trình bày
n (r2.7.3) (Bot: Thêm hi:मेथोडिज्म; sửa cách trình bày)
 
Giáo nghi Giám Lý thường đơn giản và chú trọng đến sự thành tâm khi thờ phượng theo giáo huấn của [[Cuộc đời Chúa Giê-xu theo Tân Ước|Chúa Giê-xu]], "''Thiên Chúa là Thần, nên ai thờ lạy Ngài phải lấy tâm thần và lẽ thật mà thờ lạy''".<ref>Phúc âm Giăng 4: 24</ref> Đến năm [[2006]], có khoảng 75 triệu tín hữu Giám Lý trên khắp thế giới.
== Phục hưng ==
Cuộc phục hưng Giám Lý bắt đầu từ nước Anh, khởi phát bởi [[John Wesley]], em ông, [[Charles Wesley]], và [[George Whitefield]]. Ban đầu là một phong trào canh tân bên trong [[Giáo hội Anh]] vào [[thế kỷ 18]], tập chú vào việc nghiên cứu [[Kinh Thánh]] và chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp để học Kinh Thánh. “Methodist” là biệt danh dùng để chế giễu một hội đoàn được thành lập bởi một nhóm sinh viên [[Đại học Oxford]], họ nhóm lại với nhau từ năm [[1729]] đến năm [[1735]] vì mục đích bồi dưỡng tâm linh, dự tiệc thánh mỗi tuần, thường xuyên kiêng ăn để cầu nguyện, tránh xa nếp sống xa hoa và hầu hết các hình thức giải trí vui chơi. Họ tìm đến thăm viếng người nghèo, người bệnh và tù nhân trong lao xá.
 
[[John Wesley]] chịu ảnh hưởng của giáo phái Moravia và nhà thần học người [[Hà Lan]] [[Jacobus Arminius]], trong khi Whitefield chấp nhận quan điểm thần học của [[John Calvin]]. Do đó, những người theo họ bắt đầu phân rẽ, những người ủng hộ Whitefield thành lập các giáo hội Giám Lý theo tư tưởng Calvin, những người còn lại theo Wesley, chấp nhận quan điểm thần học của Arminius.
 
== Ly giáo ==
Dù Wesley không hề có ý định rời bỏ Giáo hội Anh nhưng sau cuộc [[Cách mạng Hoa Kỳ]], Giáo hội Anh từ khước những người Mỹ theo Anh giáo và từ chối phong chức mục sư cho họ. Wesley quyết định làm lễ phong chức cho những người này, và vì ông không phải là giám mục nên điều này đặt ông vào thế đối kháng với giáo hội. Năm [[1784]], Wesley và các nhà lãnh đạo khác thành lập Giáo hội Giám Lý như là một thực thể độc lập với Anh giáo. Dù vậy, Wesley vẫn tiếp tục thi hành mục vụ của một mục sư Anh giáo cho đến khi qua đời.
 
== Thần học và giáo nghi ==
[[Tập tin:Methodist church St Martin Jersey interior.jpg|180px|nhỏ|phải|Bên trong Nhà thờ Giám Lý St. Martin, Jersey]]
Tín hữu Giám Lý, theo thần học Arminius, tin vào ý chí tự do của con người, qua [[ân điển]] tiên kiến của [[Thiên Chúa]], vì vậy bất đồng với thuyết tiền định, là thuyết được chấp nhận rộng rãi trong các giáo phái theo thần học Calvin như [[Giáo hội Trưởng Lão (Cơ Đốc)|Trưởng Lão]]. Tuy nhiên, tại những vùng chịu ảnh hưởng của tư tưởng Calvin như xứ [[Wales]], vẫn tồn tại các giáo hội Giám Lý theo Calvin.
:... ''nay con không thuộc về mình, nhưng thuộc về Chúa. Xin đặt con vào nơi ngài muốn con sống, đem con đến với những người ngài muốn con chia sẻ; khiến con phải làm việc, cho con chịu đau khổ; có lúc dùng con theo thánh ý, có khi vì ngài mà ở rỗi; do ngài mà được tôn vinh, vì ngài mà chịu sỉ nhục; cho con chịu đói khát, cho con được no đủ; cho con có đủ mọi sự, khiến con thiếu thốn mọi bề; hầu cho con tự nguyện hiến dâng tất cả cho ngài, với cả tấm lòng, để ý ngài được nên, để nước Chúa được đến''.<ref>[[Wesley Covenant Prayer]]</ref>
 
== Giám Lý tại Anh Quốc ==
[[Tập tin:WesleyMemOxford20040124CopyrightKaihsuTai.jpg|nhỏ|170px|phải|Nhà thờ Tưởng niệm Wesley, [[Oxford]], Wesley từng theo học tại đây]]
Tại Anh, phong trào Giám lý luôn được biểu trưng với cơ cấu tập quyền, hội đoàn (''connexion''), tổ chức hội nghị hằng năm. Hội đoàn được chia thành nhiều hạt (''district''), đặt dưới quyền lãnh đạo của một chủ tọa (có thể là nam hay nữ). Hạt lại được chia thành các khu vực (''circuit'') đứng đầu là một mục sư chủ nhiệm (''superintendent minister''). Giám Lý ở nước Anh không thiết lập chức [[giám mục]].<ref>[http://www.methodist.org.uk/static/conf2005/co_60_whatsortofbishops_0805.doc What sorts of bishops?:Models of episcopacy and British Methodism]</ref> Các mục sư được bổ nhiệm vào những khu vực hơn là vào những nhà thờ riêng lẻ (mặc dù một số nhà thờ tại trung tâm các thành phố lớn, gọi là central hall, xem mình là ngang bằng một khu vực (nhà thờ Methodist Central Hall, đối diện [[Westminster Abbey]] tại trung tâm Luân đôn là một điển hình). Hầu hết các khu vực có số mục sư ít hơn số lượng nhà thờ, nên lễ thờ phụng thường được hướng dẫn bởi các truyền đạo địa phương (''local preacher''), hay bởi các mục sư hưu trí. Phong trào Giám Lý có ảnh hưởng lớn tại xứ Wales và [[Cornwall]], tại đây người dân không mấy thiện cảm với Giáo hội Anh.
Sau thất bại của những nỗ lực hiệp nhất với Giáo hội Anh, những cuộc đàm phán và hợp tác vẫn được duy trì, dẫn đến việc ký kết một giao ước giữa hai giáo hội vào năm [[2003]].<ref>[http://www.anglican-methodist.org.uk/ Anglican-Methodist Covenant]</ref> Từ những năm [[1970]], giáo hội Giám Lý tiến hành các đề án hợp tác với Giáo hội Anh và với Giáo hội Cải cách Hiệp nhất nhằm chia sẻ với nhau các cơ sở của nhà thờ, trường học, và trong một số trường hợp, các mục sư.
 
== Truyền giáo đến Hoa Kỳ ==
[[Tập tin:Asbury 8111.JPG|180px|trái|nhỏ|Tượng [[Francis Asbury]] , [[Wilmore, Kentucky]]]]
Từ cuối [[thập niên 1760]], đã có các người truyền đạo tình nguyện di cư đến Mỹ và thành lập những hội đoàn Giám Lý đầu tiên ở vùng đất mới. [[Philip Embury]] bắt đầu ở [[New York]]. Không lâu sau đó, Đại uý Webb thuộc quân đội Anh đến trợ giúp Embury, ông thành lập một hội đoàn ở [[Philadelphia]] đồng thời tìm đến các khu dân cư dọc bờ biển để thuyết giáo. Trong năm [[1770]], hai nhà truyền giáo, Richard Boardman và Joseph Pilmoor, được gởi đến từ Anh. Rồi [[Francis Asbury]] đặt chân đến nước Mỹ, ông bắt tay tái tổ chức các hoạt động của hội thánh thuộc khu vực trung [[Đại Tây Dương]] theo mô hình của Wesley, mặc dù nảy sinh một số bất đồng nội bộ. Việc những giáo sĩ đến thay thế các người truyền đạo địa phương đã gây bất bình cho một số nhà lãnh đạo hàng đầu trong cộng đồng tín hữu. Song, do bùng nổ chiến tranh và do yêu cầu của Wesley, tất cả giáo sĩ đều rời khỏi khu vực này. Khoảng năm [[1778]], khu vực trung Đại Tây Dương chỉ còn lại một giáo hạt. Nhưng Asbury từ chối ra đi, ông ở lại [[Delaware]] suốt trong thời kỳ khó khăn này.
Đến kỳ đại hội đồng Giáo hội Giám Lý tổ chức năm [[1792]], vấn đề chức danh [[giám mục]] lại được đem ra bàn cãi; cuối cùng các đại biểu đồng ý với quan điểm của Giám mục Asbury. Tuy nhiên, trong đầu [[thập niên 1790]], một số người tách khỏi giáo hội và thành lập Giáo hội Giám lý Tiên khởi và Giáo hội Giám lý Cộng hoà. Asbury tiếp tục được nhìn nhận là nhà lãnh đạo phong trào Giám Lý tại Mỹ trong khi Coke gặp nhiều bất đồng với các người truyền đạo địa phương và ông mất dần ảnh hưởng.
 
== Giám lý tại Hoa Kỳ ==
[[Tập tin:HighTownMethodistChurch.jpg|180px|nhỏ|trái|Nhà thờ Giám Lý High Town]]
[[Thập niên 1730]] và [[thập niên 1740|1740]], bùng nổ ở Mỹ trong những khu định cư phong trào phục hưng tôn giáo gọi là [[Đại Tỉnh thức]]. Nhà thuyết giáo người Anh George Whitefield là người thủ giữ vai trò quan trọng trong phong trào. Ông tìm đến các khu định cư trên khắp đất nước để rao giảng Phúc âm với sức thuyết phục mạnh mẽ và khơi dậy các tình cảm tôn giáo.
Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất hình thành từ sự kết hợp giữa Liên hữu Tin Lành (''Evangelical United Brethren'') và Giáo hội Giám Lý. Trước đó, Liên hữu Tin Lành cũng là thành quả từ sự hiệp nhất giữa các nhóm Giám Lý gốc Đức. Trong [[thập niên 1990]], Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất có khoảng 9 triệu thuộc viên.
 
== Các quốc gia khác ==
[[Tập tin:Sengkang Methodist Church, Nov 05.JPG|230px|nhỏ|phải|Nhà thờ Giám Lý Sengkang]]
Ước tính có khoảng 75 triệu tín hữu Giám Lý trên thế giới, mặc dù con số này đang trên đà sụt giảm nghiêm trọng, nhất là ở [[Bắc Mỹ]], khi nhiều thuộc viên Giám Lý ở đây có khuynh hướng gia nhập các giáo hội theo khuynh hướng truyền thống trong thần học.<ref>Cracknell and White (2005), [http://assets.cambridge.org/97805218/18490/frontmatter/9780521818490_frontmatter.pdf p. 'i' (frontmatter)]</ref> Phần lớn các giáo hội Giám Lý đều là thành viên của [[Hội đồng Giám Lý Thế giới]], trụ sở đặt ở [[Lake Junaluska, Bắc Carolina]], [[Hoa Kỳ]].
Hầu hết các giáo hội Giám Lý đều gia nhập một tổ chức có tính biểu trưng gọi là [[Hội đồng Giám lý Thế giới]], đặt trụ sở tại [[Lake Junaluska, Bắc Carolina]], Hoa Kỳ.
 
== Chú thích ==
{{reflist|2}}
 
== Xem thêm ==
{{Wikisource|Những bài Thuyết giáo của John Wesley}}
*[[Kitô giáo]]
*[[Đại Tỉnh thức]]
 
== Tham khảo ==
* Cracknell, Kenneth and Susan J. White. ''An Introduction to World Methodism''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. ISBN 05218184940-521-81849-4.
* Keim, Albert N. (1990). ''The CPS Story'', Good Books. ISBN 1-56148-002-9
* [http://www.swarthmore.edu/library/peace/ Swarthmore College Peace Collection]: [http://www.swarthmore.edu/library/peace/conscientiousobjection/CPScampsList.htm ''List of CPS Camps (by Camp Number)''], retrieved [[2006-01-25]].
 
== Đọc thêm ==
=== Thế giới ===
* Harmon, Nolan B., ed. ''The Encyclopedia of World Methodism''. Abingdon Press, 1974. ISBN 06871178440-687-11784-4
* Richard P. Heitzenrater. ''Wesley and the People Called Methodists'' (1994)
* David Hempton. ''Methodism: Empire of the Spirit'' (2005)
* Wellman J. Warner; ''The Wesleyan Movement in the Industrial Revolution'' 1930
 
=== Người Mỹ gốc Phi ===
* James T. Campbell; ''Songs of Zion: The African Methodist Episcopal Church in the United States and South Africa'' Oxford University Press, 1995
* Carol V. R. George, ''Segregated Sabbaths: Richard Allen and the Rise of Independent Black Churches, 1760-1840'' (1973)
* David W. Wills, and Richard Newman, eds., ''Black Apostles at Home and Abroad: Afro-American and the Christian Mission from the Revolution to Reconstruction'' (1982).
 
=== Hoa Kỳ ===
* Cameron, Richard M. ed. ''Methodism and Society in Historical Perspective'' 4 vol (1961)
* Cynthia Lynn Lyerly. ''Methodism and the Southern Mind, 1770-1810.'' Religion in America Series. Oxford University Press, 1998. Pp. x, 251. ISBN 0-19-511429-9
* Donald Meyer; ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' Wesleyan Univ. Press 1988.
* Jean Miller Schmidt. ''Grace Sufficient: A History of Women in American Methodism, 1760-1939'' (1996)
* Sweet, William Warren, ''Methodism in American History'' (1954) (ISBN 06872508110-687-25081-1)
* John H. Wigger; ''Taking Heaven by Storm: Methodism and the Rise of Popular Christianity in America'' Oxford University Press, 1998. Pp. ix, 269. focus on 1770-1910
 
=== Nguồn chính ===
* Russell E. Richey et al eds. ''The Methodist Experience in America: A Sourcebook'' (2000) 756pp of of original documents
* Sweet, William Warren, ed. ''Religion on the American Frontier: 1783-1840, Vol. IV. The Methodists: A Collection of Source Materials'' (1946) (ISBN 08154022520-8154-0225-2) 800 pp of documents regarding American frontier
 
== Liên kết ngoài ==
{{Commonscat|Methodism}}
* [http://www.freemethodistchurch.org/ Free Methodist Church of North America]
* [http://www.kymc.org.hk/ Kwong Yuen Methodist Church of Hong Kong (&#24490;&#36947;&#34907;&#29702;&#32879;&#21512;&#25945;&#26371;&#24291;&#28304;&#22530;) ]
{{Các chủ đề|Cơ Đốc giáo|Tin Lành}}
 
[[Thể loại:Phong trào Giám Lý| ]]
[[Thể loại:Tín hữu Giám Lý]]
[[hak:Sùn-tho-tsûng]]
[[ko:감리교]]
[[hi:मेथोडिज्म]]
[[hr:Metodisti]]
[[ia:Methodismo]]
165.579

lần sửa đổi