Mở trình đơn chính

Các thay đổi

n
r2.7.3) (Bot: Thêm ur:محرک راستہ; sửa cách trình bày
[[FileTập tin:US 131, M-6, 68th St interchange.jpg|thumb|400px|right|Quốc lộ Hoa Kỳ 131, Xa lộ Michigan 6 và Phố 68th tại Wyoming, Michigan bộc lộ nhiều điểm đặc trưng của đường cao tốc - lưu thông hai chiều được phân cách, không có giao lộ trên cùng mặt đường và cũng không có lối ra vào các bất động sản bên đường một cách trực tiếp.]]
'''Đường ô tô cao tốc''' )<!--bài này từng được liên kết sai đến bài "highway". Highway có nghĩa là "way" (đường) có lưu lượng "high" (đông đúc), chớ không có ý nghĩa đặc biệt là để chỉ riêng đường cao tốc--> là một loại dường ô tô được thiết kế và tổ chức giao thông đặc biệt cho xe cộ lưu thông chủ yếu để thực hiện hành trình đường dài, đạt được tốc độ cao, rút ngắn thời gian chạy xe với tất cả các chiều lưu thông, lối ra vào có điều khiển. Loại đường này được biết với nhiều tên gọi khác nhau khắp thế giới trong đó có '''''Autobahn''''' ([[Đức]]), '''''autopista''''' (các nước nói [[tiếng Tây Ban Nha]]), '''''autoroute''''' (các nước nói [[tiếng Pháp]]), '''''autostrada''''' ([[Ý]]), '''''autosnelweg''''' ([[Hà Lan]] và [[Bỉ]]), '''''freeway''''', '''''expressway''''' ([[Hoa Kỳ]]), '''''motorway''''' ([[Vương Quốc Anh]]),..Có thể thấy là các thuật ngữ này hầu hết không đưa yếu tố tốc độ cao để đặt tên cho loại đường này mà đều giống nhau ở chỗ phản ảnh công năng của đường là dành cho xe ô tô. Thế nhưng, các nước như Trung Quốc, Nhật Bản và cả Việt Nam lại đưa yếu tố tốc độ cao và đặt tên cho loại đường này. Trung Quốc gọi là cao tốc công lộ, Nhật Bản là cao tốc quốc đạo, còn Việt Nam gọi là đường ô tô cao tốc hay thông thường được dùng tắt là đường cao tốc.
 
Đường cao tốc cho phép dòng lưu thông không bị cản trở vì không có đường giao cắt cùng mức với các hệ thống đường bộ thông thường khác hoặc với đường sắt nên không có xung đột khi chạy xe, hay nói cách khác, xe luôn chạy theo đường một chiều. Các tuyến đường bộ hay đường sắt khi giao cắt với đường ô tô cao tốc phải đi khác mức, tức là chui xuống dưới hay vượt lên trên con đường này. Xe cộ ra vào đường cao tốc bằng các làn tách, nhập dòng xe dẫn đế các lối ra, vào (ramps) cho phép sự thay đổi tốc độ lái xe giữa đường cao tốc và đường thông thường. Trên đường cao tốc, hai chiều lưu thông được tách ra bằng dải phân cách ở giữa (thí dụ như một dải đất trồng cây cỏ hay dải tường bê tông...).
 
Đường có kiểm soát lối ra vào như chúng ta thấy ngày nay đã tiến hóa trong suốt nữa đầu thế kỷ 20. [[Long Island Motor Parkway]], được giới tư nhân đầu tư và khánh thành vào năm 1908, là đường có kiểm soát lối ra vào đầu tiên trên thế giới. [[Đức]] bắt đầu xây dựng hệ thống đường cao tốc nổi tiếng của họ là ''[[Reichsautobahn]]'' (lúc đó được gọi là ''xa lộ đôi'') sau [[Đệ nhất Thế chiến]]. Đức nhanh chóng lập ra hệ thống đường như thế trên toàn đất nước với tiên đoán rằng chúng sẽ được sử dụng trong [[Đệ nhị Thế chiến]]. Chẳng bao lâu sau đó, nước Ý làm theo và khánh thành ''[[Autostrada]]'' đầu tiên của họ vào năm 1925. Tỉnh bang [[Ontario]] và tiểu bang [[Pennsylvania]] khánh thành ''freeways'' đầu tiên tại [[Bắc Mỹ]] vào năm 1940. Nước Anh bị lệ thuộc nặng nề vào đường sắt nên không xây dựng ''motorway'' đầu tiên của họ cho đến giữa [[thập niên 1950]].
 
Phần lớn các quốc gia kỷ thuật tiên tiến đều có một hệ thống đường cao tốc rộng khắp. Đường cao tốc đã mang đến sự linh động cho giao thông đường bộ đến hầu hết các nơi trên thế giới, cải tiến sự hiệu quả nhiên liệu, góp phần cải thiện sự giao lưu văn hóa và kinh tế giữa các cộng đồng.
{{TOC limit|2}}
 
== Định nghĩa ==
Không có một định nghĩa chính thức nào trong các từ tiếng Anh như "motorway", "freeway" và "expressway" cũng như các từ tương ứng trong các ngôn ngữ khác được chấp nhận trên phạm vi toàn thế giới - trong đa số trường hợp, các từ dùng để chỉ đường cao tốc được định nghĩa theo luật địa phương hay theo các chuẩn mực thiết kế:
{|class=wikitable
 
== Lịch sử ==
[[FileTập tin:Mappa storica A8.svg|thumb|right|200px|Bản đồ lịch sử biểu thị xa lộ A8-A9 xưa kia tại Ý. Đây là đường cao tốc đầu tiên được xây dựng trên thế giới, ngày 21 tháng 9 năm 1924. ]]
Các xa lộ có giới hạn lối ra vào như ngày nay đã tiến hóa trong nữa đầu thế kỷ 20. [[Đường công viên Long Island]], do tư nhân đầu tư và khánh thành năm 1908 là đường lộ có giới hạn lối ra vào đầu tiên trên thế giới. Nó gồm có nhiều đặc điểm như ngày nay trong đó phải kể là các lối dành cho đổi chiều lưu thông, có hàng rào an toàn và mặt đường được gia cố bằng bê tông.<ref name="NYT_LIMP">Patton, Phil (October 9, 2008). "A 100-Year-Old Dream: A Road Just for Cars". The New York Times. Retrieved September 16, 2009.</ref> Đa số các xa lộ có giới hạn lối ra vào có nguồn gốc bắt đầu vào thập niên 1920 để đáp ứng với việc sử dụng xe hơi tăng nhanh, nhu cầu di chuyển nhanh hơn giữa các thành phố và cũng là kết quả của sự cải tiến trong qui trình làm mặt đường, kỷ thuật và vật liệu. Các xa lộ cao tốc ban đầu được gọi là "các xa lộ đôi". Mặc dù được phân cách, chúng vẫn mang ít nét giống như các xa lộ cao tốc ngày nay. Xa lộ đôi đầu tiên trên thế giới được khánh thành vào năm 1924 giữa thành phố [[Milan]] và [[Varese]] và hiện nay là một phần của các đường cao tốc A8 và A9 tại Ý. Xa lộ này mặc dù được phân cách nhưng chỉ có một làn xe mỗi chiều và không có [[nút giao thông lập thể]]. Ngay sau đó không lâu vào năm 1924, [[Đường công viên Bronx River]] được khánh thành thông xe. Đường công viên The Bronx River là con đường đầu tiên tại [[Bắc Mỹ]] có sử dụng một dải đất để phân cách các làn xe ngược chiều. Nó được xây dựng băng qua một công viên và tại đó các đường phố khác băng ngang nó bằng các cầu vượt.<ref>{{cite news | title = Built to Meander, Parkway Fights to Keep Measured Pace | work = [[The New York Times]] | date = June 6, 1995 | url = http://www.nytimes.com/1995/06/06/nyregion/built-to-meander-parkway-fights-to-keep-measured-pace.html
| accessdate = April 13, 2010}}</ref><ref>{{cite news | title = Bronx River Parkway On an Endangered List
* ''Về tốc độ thiết kế và mặt cắt ngang đường cao tốc'' PGS. TS. Bùi Xuân Cậy ''Bộ môn Đường bộ Khoa Công trình Trường Đại học Giao thông Vận tải''
* http://khcn.mt.gov.vn/?Param=category&catid=37&subcatid=48&ArticleId=267
<gallery>
Tập tin:Ví dụ.jpg|Chú thích 1
Tập tin:Ví dụ.jpg|Chú thích 2
</gallery>
 
[[Thể loại:Giao thông]]
 
[[Thể loại:Đường]]
 
[[ar:طريق سيار]]
[[az:Avtomagistral]]
[[id:Jalan bebas hambatan terkendali]]
[[ms:Lebuh raya]]
[[be:Аўтамагістраль]]
[[bg:Автомагистрала]]
[[bs:Autoput]]
[[bg:Автомагистрала]]
[[ca:Autopista]]
[[cv:Автомобиль çулĕ]]
[[da:Motorvej]]
[[de:Autobahn]]
[[en:Controlled-access highway]]
[[et:Maantee]]
[[el:Αυτοκινητόδρομος]]
[[eml:Autostrè]]
[[en:Controlled-access highway]]
[[es:Autopista]]
[[eo:Aŭtovojo]]
[[ko:고속도로]]
[[hr:Autocesta]]
[[id:Jalan bebas hambatan terkendali]]
[[it:Autostrada]]
[[he:כביש מהיר]]
[[lt:Automagistralė]]
[[hu:Autópálya]]
[[ms:Lebuh raya]]
[[nl:Autosnelweg]]
[[ja:高速道路]]
[[tr:Otoyol]]
[[uk:Автомагістраль]]
[[ur:محرک راستہ]]
[[wa:Otostråde]]
[[zh:高速公路]]
<gallery>
Tập tin:Ví dụ.jpg|Chú thích 1
Tập tin:Ví dụ.jpg|Chú thích 2
</gallery>
164.240

lần sửa đổi