Khác biệt giữa các bản “Cao Hoan”

không có tóm lược sửa đổi
'''Cao Hoan''' ([[chữ Hán]]: ''高歡''; 496 - 547) là một quân phiệt thời [[Nam -Bắc triều (Trung Quốc)]]. Ông từng làm đến là Thượng trụ quốc nhà [[Đông Ngụy]], đối thủ của [[Vũ Văn Thái]] nhà [[Tây Ngụy]]. Sau con ông là Cao Dương soán ngôi [[Đông Ngụy]], lập nhà [[Bắc Tề]], truy tặng ông là '''Cao Tổ Thần Vũ Hoàng Đế'''.
 
==Thân thế==
Theo [[Bắc Tề thư]], tổ tịch Cao Hoan ở huyện Điệu, quận Bột Hải (nay thuộc [[Cảnh (huyện)|huyện Cảnh]], [[Hà Bắc (Trung Quốc)|Hà Bắc]], [[Trung Quốc]]): ''"Tổ 6 đời tên Ẩn, từng làm Thái thú Huyền Thố đời [[Nhà Tấn|Tấn]]. Ẩn sinh Khánh, Khánh sinh Thái, Thái sinh Hồ, 3 đời làm quan cho nhà [[Tiên Ti|Mộ Dung]]"''<ref name="bactethu">[[Bắc Tề thư]], ''Thần Vũ đế, quyển Thượng''.</ref>. Tổ phụ là Cao Mật bị lưu đày đến trấn [[Hoài Sóc]], từ đó định cư tại đây. Hoài Sóc là một trong sáu binh trấn nhà Bắc Ngụy thành lập để phòng bị người [[Nhu Nhiên]] ở phía bắc, hợp xưng là [[Lục trấn]]. Gia tộc Cao Hoan đến đời của ông đã bị [[Tiên Ti]] hóa. Bản thân Cao Hoan cũng có tên Tiên Ti là '''Heliuhun''' (''賀六渾'',Hạ Lục Hồn)
 
Cha Hoan là Cao Thụ, mẹ Hàn thị. Mẹ mất sớm, Hoan phải ở với người chị và anh rể là Úy Cảnh. Nhà nghèo, Hoan đi làm thuê ở Bình Thành, Đại Quận, được con gái gia đình giàu có trong thành là Lâu Chiêu Quân phải lòng, nhất quyết lấy, dù gia đình ngăn cản. Nhờ tiền vợ, Hoan mua được ngựa, chuyển nghề sang chạy dịch trạm chuyển văn thư giữa Bình Thành và Lạc Dương.
 
==Khởi nghiệp dưới trướng Nhĩ Chu Vinh==
Năm 528, [[Ngụy Hiếu Minh Đếđế]] bị Hồ Thái hậu đầu độc, mất. Hoan đề xuất với Nhĩ Chu  Vinh thảo phạt trừ thân tín của Hồ thái hậu là Trịnh Nghiễm, Từ Hột, làm thành phương châm bá nghiệp<ref name="bactethu"/>. Nhĩ Chu Vinh nghe theo, cùng Nguyên Thiên Mục khởi quân tiến về [[Lạc Dương]], tôn Trường Lạc vương Nguyên Tử Du lên ngôi, tức [[Ngụy Hiếu Trang Đế]].
 
Hồ Thái hậu phái quân chống cự. Họ đều hàng Nhĩ Chu Vinh. Hồ Thái Hậu sợ, bèn chấp nhận Hiếu Trang Đếđế là vua Bắc Ngụy, mong Nhĩ Chu Vinh rút quân. Song Vinh chưa vừa lòng, bắt hết triều thần và hoàng thân đến tạ tội ở Hà Âm, rồi nhân đấy tàn sát mấy ngàn người - trong số đó gồm cả chú bác, anh em ruột của Hiếu Trang Đếđế.
 
Vinh lại bắt Hồ Thái Hậu và [[Nguyên Chiêu|Thiếu Đếđế]] (được lập để nối ngôi Minh Đếđế trước khi Hiếu Trang Đếđế được công nhận) bỏ rọ và nhận chết dưới sông [[Hoàng Hà]]. Hiếu Trang Đế vì thế hoảng sợ, xin nhường ngôi cho Vinh. Hoan xúi Vinh nhận, song Vinh từ chối. Cận tướng của Vinh là Hạ Bạt Nhạc khuyên Vinh giết Hoan để tỏ lòng thành, Vinh cũng không nghe.
 
Hoan tiếp tục theo Nhĩ Chu Vinh đánh bại Cát Vinh ở Phủ Khẩu, rồi theo Nguyên Thiên Mục diệt Hình Cảo ở [[Sơn Đông]]. Dương Khản phản Ngụy hàng [[Nhà Lương|Lương]], ông làm Hành đài đem quân đến đánh. Nhờ có công, ông được Nhĩ Chu Vinh phong làm Thứ sử Tấn Châu. Nhân đó ông tích lũy của cải để dùng về sau.
 
==Xung đột với họ Nhĩ Chu==
Năm 530, Hiếu Trang Đếđế phục kích giết Nhĩ Chu Vinh và Nguyên Thiên Mục ở Lạc Dương. Em họ Vinh là [[Nhĩ Chu Trọng Viễn]], [[Nhĩ Chu Độ Luật]], cháu Vinh là [[Nhĩ Chu Triệu]], [[Nhĩ Chu Thế Long]] kéo đến Lạc Dương báo thù. Nhĩ Chu Triệu làm chủ [[Thái Nguyên (Trung Quốc)|Thái Nguyên]], vốn là sào huyệt của Nhĩ Chu Vinh, cho người gọi Hoan, nhưng Hoan từ chối.
 
Hiếu Trang Đếđế một mặt xuống chiếu Cần vương, triệu binh mã các lộ về cứu giá, một mặt tìm cách chống lại quân gia tộc Nhĩ Chu. Lúc bấy giờ mùa Hạhạ, Hiếu Trang Đếđế cho người đốt Hà Kiều (cầu bắt ngang sông Hoàng Hà), cho rằng kỵ binh của Nhĩ Chu Triệu không thể sang sông. Không ngờ Triệu kiếm được nơi nước thấp, vượt sông, tập kích Lạc Dương, bắt sống Hiếu Trang Đếđế, giải về [[Thái Nguyên, Sơn Tây|Tấn Dương]]. Cao Hoan gửi thư khuyên Triệu không nên giết vua, song Triệu không nghe, giết Hiếu Trang Đếđế, lập [[Nguyên Diệp]] lên ngôi.
 
Lấy cớ Cần vương của Hiếu Trang Đếđế, [[Hột Đậu Lăng Bột Phán]] từ phía bắc đánh Thái Nguyên. Nhĩ Chu Triệu không đối phó nổi, nhân đó, Hoan thuyết phục Triệu giao cho Hoan thống lĩnh hàng quân của Cát Vinh khi trước giúp mình chống Bột Phán. Bột Phán cuối cùng bị giết. Với quân mã trong tay, Hoan dẫn quân vượt núi Thái Hàng kéo sang phía đông lên [[Hà Bắc (Trung Quốc)|Hà Bắc]], tách mình khỏi vòng ảnh hưởng của họ Nhĩ Chu.<ref name="bacsu">[[Bắc sử]], Quyển 6: Tề bản kỷ Thượng đệ lục.</ref>
 
SauLúc khiấy, giếtnội bộ họ Nhĩ Chu Vinh nhiều Nguyênbất Thiênhòa. Mục,Cao HiếuHoan Trangbấy Đếgiờ kêusinh gọilòng cầnmuốn vươngthảo giúp mình đối phó với tàn dưphạt họ Nhĩ Chu. TrongHoan sốthu người hưởng ứng cóphục anh em Cao Cán, Cao Ngang, vốn là tướng cướp ở [[Sơn Đông]], sau cát cứ khu vực Tín Đô, rất có thanh thế., Caonhằm Hoanphát thươngtriển lượngthế vớilực anhquân emphiệt. họĐể Cao.tăng Ôngthêm chínhvây thứccánh, tuyênNhĩ bốChu muốnTriệu tiêukhông diệtnghe họtheo Nhĩlời Chu[[Mộ báoDung thùThiệu choTông]], Hiếukết Trangnghĩa Đế.huynh Caođệ Cán,với Cao NgangHoan. dẫnHoan thuộccũng hạvờ theovịt vềnhận vớilời, ôngnhằm làm Triệu lơ là phòng bị.<ref name="bactethu"/>
Lúc ấy, nội bộ họ Nhĩ Chu Độ nhiềuLuật bất hòacùng với Nhĩ Chu Thế Long, [[Nhĩ Chu Ngạn Bá]], Nhĩ Chu Trọng Viễn, Nhĩ Chu Độ Luật ở Lạc Dương cùng hợp nhau phế ngôi Nguyên Diệp, lập Quảng Lăng Vươngvương Nguyên Cung(元恭), tức Bắc [[Ngụy Tiết Mẫn Đếđế]], hoặc Tiền Phế Đếđế. NhĩĐể Chulấy Triệulòng nổiCao giậnHoan, dẫnĐộ quânLuật đánhphong Lạc Dương. Nhĩ Chu Ngạn Bá tự mình đến trại Nhĩ Chu Triệu giải thích, hòa giải. Nhĩ ChuHoan Triệulàm chịuBột rútHải quânvương, songnhưng vẫnHoan nghicự ngờtuyệt.
 
Nhĩ Chu Triệu nổi giận, dẫn quân đánh Lạc Dương. Nhĩ Chu Ngạn Bá tự mình đến trại Nhĩ Chu Triệu giải thích, hòa giải. Nhĩ Chu Triệu chịu rút quân, song vẫn nghi ngờ.
Năm 531, mùa Thu, Cao Hoan tôn An Định Vương Nguyên Lãng (朗) lên ngôi, tức Bắc Ngụy Hậu Phế Đế, công nhiên khiêu khích họ Nhĩ-chu. Nhĩ Chu Triệu bèn dẫn quân đến đóng ở Quảng A, Nhĩ Chu Trọng Viễn dẫn quân từ Lạc Dương, Nhĩ Chu Độ Luật dẫn quân từ Đông Quận đến muốn cùng hợp sức đánh Cao Hoan, thế rất lớn. Cao Hoan nhân họ Nhĩ Chu sẵn bất hòa, tung mưu phản gián. Nhĩ Chu Triệu vì thế nghi ngờ các đạo quân từ Lạc Dương, Đông Quận. Cựu thần của Nhĩ Chu Vinh là Hộc-tư Xuân, Hạ-bạt Thắng lúc ấy theo trong quân Nhĩ Chu Trọng Viễn bèn tới trại Nhĩ Chu Triệu giảng hòa. Triệu cố chấp không nghe. Nhĩ Chu Trọng Viễn và Độ Luật bèn rút quân. Vì thế Cao Hoan chỉ phải đối phó với Nhĩ Chu Triệu. Ông đánh Triệu thua to. Nhĩ Chu Triệu rút quân về Thái Nguyên.
 
Năm 532531, ôngmùa chiếmthu, NghiệpHoan Thành,khởi thanhbinh thếtại rấtTín lớn.Đô, Cáctôn thếAn lựcĐịnh Nhĩvương Chu[[Nguyên phảiLãng giảng(Bắc hòaNgụy)|Nguyên vớiLãng]] nhaulên đểngôi, đốitức phóHậu vớiPhế ôngđế, lầncông nàynhiên khiêu cảkhích họ Nhĩ Chu. ThiênNhĩ QuangChu từ QuanTriệu Tâybèn dẫn quân về.đến Songđóng tổ chứcQuảng họA, Nhĩ Chu bấtTrọng nhất,Viễn chỉdẫn huyquân lủngtừ củngLạc Dương, đốiNhĩ trậnChu tạiĐộ HànLuật Lăngdẫn bịquân từ Đông Quận đến muốn cùng hợp sức đánh Cao Hoan, đánhthế đạirất bạilớn. Cao Hoan nhân họ Nhĩ Chu bạosẵn ngượcbất hòa, bịtung triềumưu thầnphản gián. LạcNhĩ DươngChu chánTriệu ghét. Nhữngthế ngườinghi nhưngờ Hộc-tưcác Xuân,đạo Hạ-bạtquân Thắng,từ Trưởng-tônLạc TrĩDương, TrươngĐông Hoan,Quận. GiảCựu Hiểnthần Trícủa cùngNhĩ âmChu mưuVinh là Hộc Tư Xuân, nhânHạ dịpBạt họThắng Nhĩlúc Chuấy bạitheo trận,trong chặn,quân đuổi,Nhĩ bắtChu sốngTrọng đượcViễn Độbèn Luậttới trại ThiênNhĩ Quang,Chu chémTriệu đầugiảng Thếhòa. LongTriệu cố Ngạnchấp Bá,không duynghe. Nhĩ Chu Trọng Viễn thoát chếtĐộ chạyLuật vềbèn Giangrút Namquân. hàng [[Lương]].thế ÔngCao lạiHoan đuổichỉ đánhphải đối phó với Nhĩ Chu Triệu. Ông Tinh Châu.đánh Triệu cùngthua thế, tự sátto. Họ Nhĩ Chu bịTriệu rút quân về xóaThái sổNguyên.
 
Năm 532, ông chiếm [[Nghiệp (thành)|Nghiệp Thành]], thanh thế rất lớn. Các thế lực Nhĩ Chu phải giảng hòa với nhau để đối phó với ông, lần này có cả Nhĩ Chu Thiên Quang từ Quan Tây dẫn quân về. Song tổ chức họ Nhĩ Chu bất nhất, chỉ huy lủng củng, đối trận tại Hàn Lăng bị Cao Hoan đánh đại bại. Vì họ Nhĩ Chu bạo ngược, bị triều thần ở Lạc Dương chán ghét. Những người như Hộc Tư Xuân, Hạ Bạt Thắng, Trưởng Tôn Trĩ, Trương Hoan, Giả Hiển Trí cùng âm mưu, nhân dịp họ Nhĩ Chu bại trận, chặn, đuổi, bắt sống được Độ Luật và Thiên Quang, chém đầu Thế Long và Ngạn Bá, duy có Trọng Viễn thoát chết chạy về Giang Nam hàng [[Lương]]. Ông lại đuổi đánh Nhĩ Chu Triệu ở Tinh Châu. Triệu cùng thế, tự sát. Họ Nhĩ Chu bị xóa sổ.
 
==Xung đột Lạc Dương - Tấn Dương==
 
Cao Hoan kéo quân đến Lạc Dương. Vì Nguyên Lãng không phải dòng đích, ông bèn phế cả Tiền lẫn Hậu Phế Đế, lập Bình Dương Vươngvương Nguyên Tu (元修), tức [[Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đếđế|Hiếu Vũ đế]]. ĐếNgụy Hiếu Vũ đế phong ông làm Thượng Trụtrụ Quốcquốc, Bột Hải Vươngvương, cưới con gái ông làm Hoàng Hậuhậu.
 
Thành Tấn Dương, thủ phủ quận Thái Nguyên là trung tâm quân sự của Bắc Ngụy từ thời Nhĩ Chu Vinh, nên ông đặt căn cứ chính ở Tấn Dương. Ông để Cao Cán làm tai mắt cho mình ở Lạc Dương. Song Cán gốc gác thấp, không kiềm chế được Ngụy Hiếu Vũ Đếđế. Theo mưu Hộc-tư Xuân, Hạ-bạt Bạt Thắng, ĐếHiếu Vũ đế ngầm liên kết với em Thắng là Hạ-bạt Bạt Nhạc, khi ấy thống lĩnh vùng Quan Trung, để đối phó với ông. Ông sai thuộc hạ là Địch Tung sang thông đồng với Hầu-mạc-trần Mạc Trần Duyệt để ám sát Nhạc. Ông lại phục kích giết Hột-đậu-lăng Đậu Lăng Ỷ Lợi để cướp quân đội của Ỷ Lợi. Hạ-bạt Bạt Nhạc bị giết rồi, ông sai [[Hầu Cảnh]] sang tây thống lĩnh quân đội của Nhạc, song Vũ-văn Văn Thái đã được đạo quân ở Quan Tây bầu thế vào vị trí của Nhạc. Hiếu Vũ Đế bèn kết liên với Vũ-văn Văn Thái.
 
Năm 534, Hiếu Vũ Đế mộ binh, phao tin để đánh Lương, song thực tế để chinh phạt ông. Hộc-tư Xuân xin đích thân dẫn vài ngàn kỵ binh tập kích Cao Hoan. Có người nói với Hiếu Vũ Đế: "Đó là giết một Cao Hoan chỉ để mọc lên Cao Hoan khác." Đế bèn thôi. Triều đình Lạc Dương giết Cao Cán, ông bèn dẫn quân tiến về Lạc Dương. Hiếu Vũ Đế cho gọi Hạ-bạt Thắng, khi ấy là Đô Đốc quân sự các châu giữa lưu vực sông Hoàng Hà và sông Hoài, và Vũ-văn Văn Thái đến cứu viện. Quân cứu viện chưa tới, Hiếu Vũ Đế theo lời Vương Tư Chánh bỏ Lạc Dương chạy đến Trường An nương nhờ Vũ-văn Văn Thái.
 
Ông thu phục Lạc Dương cùng các châu quận vùng Sơn Đông, Hoài Bắc, rồi sai người đánh Hạ-bạt Thắng ở Kinh Châu. Hạ-bạt Thắng bại trận, theo hàng nước Lương. Tất cả lãnh thổ từ Đồng Quan trở về phía Đông và từ sông Hoài trở lên phía Bắc đều thuộc quyền ông.
 
==Tham khảo==
* [[Bắc sử]], Quyển 6: Tề Bản Kỷkỷ thượngThượng - Cao Tổtổ Thần Vũ Đếđế. Tác giả: Lý Đại Sư và Lý Diên Thọ.
* [[Bắc Tề thư]], Quyển 1, 2, 3: Thần Vũ Đếđế Kỷ. Tác giả: Lý Bá Dược.
 
==Liên kết ngoài==
211.079

lần sửa đổi