Khác biệt giữa các bản “Nam Hán Cao Tổ”

không có tóm lược sửa đổi
n (r2.7.1) (Bot: Thêm sh:Liu Yan (car))
{{otheruses|Lưu Cung (định hướng)}}
{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Nam Hán Cao Tổtổ (南汉高祖)
| tước vị = [[Hoàng đế]] [[Nam Hán]]
| thêm = china
| kiểu tại vị = Trị vì
| tiền nhiệm = <font color="grey">Không (sáng lập triều đại)</font>
| kế nhiệm = <font color="blue">[[Nam Hán Thương đế|Thương Đếđế]] [[Lưu Phần]]</font>
| tên đầy đủ =
| kiểu tên đầy đủ = Tên thật
| miếu hiệu = Cao Tổtổ (高祖)
| thông tin niên hiệu = ẩn
| niên hiệu = Càn Hanh (乾亨) 917-925<br />Bạch Long (白龍) 925-928<br />Đại Hữu (大有) 928-941
| tôn giáo =
}}
Nam Hán Cao tổ '''Lưu Nghiễm''' ([[chữ Hán]]: ''劉龑'', [[889]]-[[942]])<ref>Theo bản dịch [[Đại Việt Sử ký toàn thư]] năm 1993 của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam thì chữ ''龑'' gồm phía trên là "long" (''龍''), dưới là chữ "thiên" (''天''), vốn không có trong tự điển, được phiên âm Hán Việt là ''Yểm'' hoặc ''Nghiễm''. Tuy nhiên trong trường hợp này, chữ ''龑'' có âm đọc giống như chữ [俨], nên được đọc là '''Nghiễm'''.</ref> là hoàng đế khai quốc của triều đại [[Nam Hán]] thời kỳ [[Ngũ Đại Thập Quốc]]. Ông cũng chính là người 2 lần xua quân xâm lược đất [[Giao Châu]] nhằm mở rộng ảnh hưởng. Năm [[938]], lực lượng chủ lực của đội quân Nam Hán do con thứ 9 của ông là [[Lưu Hoằng Thao]] chỉ huy bị quân Giao Châu do [[Ngô Quyền]] chỉ huy đánh tan nát tại [[Trận Bạch Đằng, 938|trận sông Bạch Đằng]] đã làm tiêu tan vĩnh viễn tham vọng bành trướng của ông.
 
== Thân thế==
Nguyên tên của ông là '''Lưu Nham''' (''劉巖''), sinh năm [[889]], là người Thượng Sái (nay thuộc huyện Thượng Sái, tỉnh Hà Nam) hoặc Bành Thành (nay thuộc thành phố Từ Châu, tỉnh Giang Tô).
 
Cha ông, Lưu Khiêm, từng tham gia trấn áp [[Khởi nghĩa Hoàng Sào]] nên được nhà Đường phong thưởng làm Thứ sử Phong Châu, trở thành lãnh chúa quân phiệt có thế lực. Chánh thất của Lưu Khiêm là Vi thị, cháu gái của Nam Hải quân Tiết độ sứ Vi Trụ, sinh được [[Nam Hán Tương đế|Lưu Ẩn]] và Lưu Thai. Còn ông là con của người tiểu thiếp là Đoàn thị. Trong một cơn giận dữ, Vi thị đã giết chết Đoàn thị, nên từ nhỏ ông đã mồ côi mẹ.
 
Do hoàn cảnh như thế, Lưu Nham lúc trưởng thành tinh thông võ nghệ, giỏi việc cầm quân, nhưng tính khí ông khắc nghiệt, về sau càng trở nên tàn khốc, hay giết người làm vui.
 
Nhận thấy Giao Châu không dễ nuốt, Nam Hán đế đành tạm bỏ qua chờ cơ hội khác. Năm 932, Lưu Nghiễm phong vương cho 19 người con trai của mình.
 
 
Năm 937, Dương Đình Nghệ bị [[Kiều Công Tiễn]] sát hại, chochiếm quyền Tiết độ sứ. Cho rằng đã đến lúc phải đưa Tĩnh Hải quân trở lại quỹ đạo của Nam Hán, Lưu Nghiễm đã phát quân chinh phạt Việt Nam. Quân Nam Hán chưa tiến sang, con rể của [[Dương Đình Nghệ]] là [[Ngô Quyền]] đã hạ thành [[Đại La]] và giết chết [[Kiều Công Tiễn]], nắm lại quyền kiểm soát Tĩnh Hải quân. Trước khi tấn công, Nam Hán đế Lưu Cung đã hỏi kế ở Sùng Văn sứ là Tiêu Ích. Ích nói:
{{cquote|
:''Nay mưa dầm đã mấy tuần, đường biển thì xa xôi nguy hiểm, Ngô Quyền lại là người kiệt hiệt, không thể khinh suất được. Đại quân phải nên thận trọng chắc chắn, dùng nhiều người hướng đạo rồi sau mới nên tiến.
|||''Đại Việt sử ký toàn thư'', q.5''}}
 
Lời đánh giá của Tiêu Ích hoàn toàn chính xác, nhưng Lưu Cung muốn hành quân nhanh để đánh chiếm lại Tĩnh Hải quân, nên không nghe Tiêu Ích. Quả nhiên, quân Nam Hán bị con rể của [[Dương Đình Nghệ]] là [[Ngô Quyền]] đánh cho tan nát trong [[Trận Bạch Đằng, 938|trận sông Bạch Đằng]] năm [[938]], và bản thân hoàng tử [[Lưu Hoằng Tháo]] cũng tử trận, khiến từ đó ông phải từ bỏ tham vọng đánh Tĩnh Hải quân và chết 4 năm sau đó.
 
Nguyên 2 con trai lớn là Diệu  Xu và Quy Đồ chết sớm, Lưu Nghiễm có ý định lập con thứ 5 là Hồng Xương người kế vị, nhưng do sự can gián của Sùng Văn sứ Tiêu Ích, nên con trai thứ 3 là Hồng Độ được lập làm người kế vị. Sau khi Lưu Nghiễm chết, Lưu Hồng Độ lên ngôi, cải danh thành [[Lưu Phần]] (劉玢)<ref>Chữ ''玢'' vốn không có trong tự điển, gồm bộ "ngọc" (''玉'') cạnh chữ "phần" (''分'') nên đọc là "Phần".</ref>, đổi niên hiệu thành Quang Thiên, phong em là Tấn vương Hồng Hi làm phụ chính.
 
== Niên hiệu ==
202.128

lần sửa đổi