Khác biệt giữa các bản “Ferdinand Foch”

n
cosmetic change, replaced: [[File: → [[Tập tin: (2) using AWB
n
n (cosmetic change, replaced: [[File: → [[Tập tin: (2) using AWB)
|birth_place= [[Tarbes]], [[Đệ tam Cộng hòa Pháp|Pháp]]
|death_place= [[Paris]], [[Đệ tam Cộng hòa Pháp|Pháp]]
|image= [[FileTập tin:foch.jpg|250px]]
|caption= Bức chân dung Thống chế Ferdinand Foch.
|nickname=
|allegiance= [[FileTập tin:Flag of France.svg|18px]] [[Đệ tam Cộng hòa Pháp|Pháp]]
|branch=[[Quân đội Pháp]]
|serviceyears= [[1871]]–[[1923]]
}}
 
'''Ferdinand Foch''' ({{IPA-fr|fɔʃ}}), ([[2 tháng 10]] năm [[1851]] – [[20 tháng 3]] năm [[1929]]) là một quân nhân, người hùng [[chiến tranh]] của nước [[Đệ tam Cộng hòa Pháp|Pháp]], và là nhà lý luận quân sự có "tư tưởng sáng suốt và tinh tế nhất trong lực lượng [[Quân đội Pháp]]" vào đầu [[thế kỷ 20]].<ref name="Shirer, p. 81">Shirer, p. 81</ref> Ông vốn là người sùng đạo [[Công giáo]] và đã tham gia Quân đội Pháp trong cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]] ([[1870]] - [[1871]]), sau khi Pháp bại trận ông đi giảng dạy quân sự.<ref name="stansandler284"/> Thế nhưng sau cuộc chiến ông nhanh chóng được thăng lên như "diều gặp gió", trở nên một nhà thuyết giảng quân sự có đầy ảnh hưởng.<ref name="cowley165"/> Ông là một vị tướng lĩnh trong Quân đội Pháp kể từ năm [[1907]], và tham gia trong cuộc [[Chiến tranh thế giới lần thứ nhất]]<ref name="grossoman116"/>, có mầm mống uy danh kể từ cuôc chiến đấu dũng cảm và quyết đoán của ông trong [[Trận Biên giới Bắc Pháp]]<ref name="spencertucker2"/> - lần đầu tiên mà ông chinh chiến trong đời,<ref name="cowley165"/> và đã góp phần đến chiến thắng của liên quân Anh - Pháp trong [[trận sông Marne lần thứ nhất]], kể từ trận thắng này thì ông bắt đầu trở nên lừng danh vì lòng can đảm của mình.<ref name="michaelneiberg39">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 3-9.</ref> Tuy vậy, học thuyết trọng tấn công của ông đã khiến liên quân Anh - Pháp chịu tổn thất rất nặng trong trận này.<ref name="grossoman116">Mark Grossman, ''World military leaders: a biographical dictionary'', trang 116</ref> Trong cuộc "[[Chạy đua ra biển]]" ngay sau đó, ông đã hợp tác vững chắc với các lãnh đạo quân sự của [[Bỉ]] và Anh Quốc.<ref name="spencertucker2"/> Dù thất bại nhưng ông cũng đạt được thành tựu,<ref name="cowley165"/> và tại [[trận Ypres lần thứ nhất]], học thuyết của ông lại khiến cho quân Đồng Minh tổn hại nặng, dù ông trở nên vị tướng lĩnh hàng đầu của nước Pháp.<ref name="grossoman116"/> Tuy nhiên, sang năm [[1915]] thì ông hứng chịu chỉ trích do quá hung hăng làm cho quân Đồng Minh chịu tổn thất nặng nề.<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 38-43.</ref> Sau khi quân Đức tiến công trong [[trận Ypres lần thứ hai]] (1915), quyết chí phản công của ông chỉ có mang lại thất bại nặng nề mà thôi. <ref name="cowley165"/>
 
Vào năm [[1916]], Tổng tư lệnh [[Joseph Joffre]] phát động [[Trận Somme (1916)|Chiến dịch tấn công]] [[sông Somme]] mà chỉ mang lại thiệt hại kinh hoàng cho liên quân Anh - Pháp, khiến cho Joffre bị cách chức và bản thân Foch cũng mất uy tín nghiêm trọng dựa trên sự hợp tác rất chặt chẽ của ông với Joffre.<ref name="spencertucker2">Spencer Tucker, Laura Matysek Wood, ''The European powers in the First World War: an encyclopedia'', trang 257</ref> Tuy nhiên, sau khi Đại tướng [[Philippe Pétain]] lên nắm quyền Tổng tư lệnh vào năm [[1917]], Foch trở thành Tổng Tham mưu trưởng quân lực Pháp.<ref name="grossoman116"/> Nhưng, khi Quân đội [[Đế chế Đức|Đức]] tổ chức [[Tổng tấn công Mùa Xuân 1918|Chiến dịch Mùa Xuân]] năm [[1918]] đẩy quân [[Entente|Đồng Minh]] vào tình thế nguy hiểm, cơ hội lớn đến với Foch,<ref name="spencertucker2"/> và nhờ khí thế của ông<ref name="cowley165"/>, ông đã được cử làm Tổng tư lệnh tối cao của các lực lượng Đồng Minh, với hàm ''[[Đại Thống chế]]''. Nắm trọng trách này, ông phải rút ra mọi kinh nghiệm tác chiến của ông từ đầu cơn Đại chiến.<ref name="greenhal10"/> Nhờ có sự lãnh đạo quyết đoán, táo bạo của ông, quân Đồng Minh đã chặn đứng quân Đức và đại phá tan tành đối phương trong [[trận sông Marne lần thứ hai]] vào [[tháng 7]] - [[tháng 8]] năm 1918, tạo nên bước ngoặt cho cuộc Đại chiến thế giới thứ nhất.<ref name="neiberg7586">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 75-86.</ref> Chiến công hiển hách này khiến ông được phong hàm [[Thống chế Pháp]]<ref name="stansandler284"/> - đây chính là đỉnh cao vinh quang trong suốt cuộc đời của ông.<ref name="greenhal10">Elizabeth Greenhalgh, ''Foch in Command: The Forging of a First World War General'', các trang 1-2.</ref> Tiếp theo đó, quân lực Đồng Minh của ông giành chiến thắng rất huy hoàng trong [[Trận Amiens (1918)|trận Amiens]], mở đầu cho Chiến dịch tiến công Một Trăm Ngày.<ref name="neiberg7586"/> Đây được coi là chiến thắng lớn nhất của ông.<ref name="stewartro"/> Quân Đức lâm vào thảm cảnh, và Foch tận dụng ngay thời cơ.<ref name="neiberg7586"/> Sau thắng lợi vang dội của cuộc [[Tổng tấn công Một Trăm Ngày|Chiến dịch Một Trăm Ngày]], khi cảm thấy nước Đức đã đại bại<ref name="cowley165">Robert Cowley, Geoffrey Parker, ''The Reader's Companion to Military History'', trang 165</ref>, ông đặt ra những điều khoản trong [[thỏa ước với Đức]] tại rừng [[Compiègne]] vào [[tháng 11]] năm 1918.<ref name="neiberg7586"/> Do quán triệt với tư tưởng tuyệt đối hủy diệt mối đe dọa của nước Đức đối với Pháp, ông trở nên thất vọng, cay đắng do [[Hòa ước Versailles]] ([[1919]]) đã không hoàn thành điều mà ông khao khát. Trong cơn căm giận ấy Foch tuyên bố: ''"Đó không phải là hòa bình. Đó là sự hưu chiến trong vòng 20 năm"'' - lời tiên đoán này đã trở thành hiện thực khi cuộc [[Chiến tranh thế giới lần thứ hai]] bùng nổ 20 năm sau, tức năm [[1939]]. <ref name="neiberg101104">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 101-104.</ref><ref>R. J. Overy, Andrew Wheatcroft, ''The road to war'', trang 122</ref>
 
Với chiến thắng của ông trong Thế chiến thứ nhất, ông đã hoàn tất mục tiêu lớn của mình là rửa hận cho chiến bại của nước Pháp trong cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]] (Cuối [[Thế kỷ 19|thế kỷ thứ XIX]]).<ref name="stewartro">Stewart Ross, [http://books.google.com.vn/books?id=BbZpg6B5Z8IC&q=%22was+one+of+the+few+militarv%22 ''Leaders of World War I'']</ref> Dù có người khen ông là nhà quân sự xuất sắc của nước Pháp kể từ sau [[Hoàng đế]] [[Napoléon I]],<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', trang 118</ref> ông từng bị chỉ trích là một viên tướng nướng lính khét tiếng<ref name="grossoman116"/>. Vai trò to lớn của Foch đối với chiến thắng cũng thể hiện qua sự hợp tác chặt chẽ của ông với mọi lãnh đạo phe Đồng Minh. Không những cộng tác với [[người Anh]], ông còn phải cộng tác với vua nước [[Bỉ]] là [[Albert I của Bỉ|Albert I]], rồi sang năm [[1918]] thì ông còn cộng tác với [[Đại tướng]] [[John Pershing]] của [[Hoa Kỳ]], và các Đại tướng [[Ý]] là [[Luigi Cardona]] cùng với [[Armando Diaz]].<ref name="greenhal10"/> Ông trở thành một anh hùng rất được vinh danh, đã tổ chức lễ diễu binh chiến thắng tại thủ đô Paris vào năm 1919.<ref>Elizabeth Greenhalgh, ''Foch in Command: The Forging of a First World War General'', trang 6</ref> Ngòai ra, ông còn được xem là một vị tướng soái mẫu mực của chiến tranh hiện đại, hiểu sâu cả nền quân sự của kẻ thù mình.<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang IX-XIV.</ref> Sau khi cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất kết thúc, ông - một trong số ít các tướng lĩnh không bị hư hại uy danh sau Thế chiến thứ nhất<ref name="stewartro"/> - đã trở thành một thành viên của [[Viện Hàn lâm Pháp]] và là vị tướng Pháp duy nhất trở thành [[Thống chế Anh]]. Không những thế, ông còn được phong hàm [[Nguyên soái]] [[Ba Lan]].<ref name="stansandler284">Stanley Sandler, ''Ground warfare: an international encyclopedia'', Tập 1, trang 284</ref> Ông cũng đến thăm viếng Hoa Kỳ.<ref name="grossoman116"/> Tuy nhiên, thay vì giành trọn những năm cuối đời trong niềm vui chiến thắng thì Feridnand Foch chỉ toàn là đau khổ, trước từng bước vực dậy của nước Đức láng giềng cùng sự bất lực của Pháp, cũng như mâu thuẫn gay gắt giữa ông và [[Thủ tướng]] [[Georges Clemenceau]] trong đường lối [[ngoại giao]].<ref name="neiberg101104"/> Ông mất tại thủ đô Paris. <ref name="spencertucker2"/>
 
== Thân thế ==
'''Ferdinand Foch''' chào đời vào năm [[1851]], trong một gia đình "Pháp cổ". Gia tộc này hết mực sùng tín [[Công giáo La Mã]], bảo thủ và hết mực [[Chủ nghĩa yêu nước|yêu nước]]. Cũng giống như những tướng lĩnh Pháp khác trong cuộc [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|Đại chiến ở châu Âu]] như [[Joseph Joffre]] và [[Noël Édouard, vicomte de Curières de Castelnau]], ông là người vùng núi [[Pyrenees]] - một miền đất lâu đời nằm gần biên giới [[Tây Ban Nha]], cách xa trung tâm [[chính trị]] và [[xã hội]] của nước Pháp ở [[Paris]]. Nơi Foch sinh ra, là [[Tarbes]], chỉ cách [[Lourdes]] có 12 cây số, mà người ta kể rằng, hồi năm [[1858]] [[Đức Mẹ Maria]] đã hiện ra nói chuyện với một cô gái ở Lourdes. Do đó, vùng này nhanh chóng trở thành điểm đến cho những tín đồ đi hành hương. Vốn Công giáo La Mã đã là đức tin mà hết thế hệ này đến thế hệ khác của gia đình Foch tôn thờ, "Phép lạ" nêu trên đã khiến cho Foch càng sốt sắng niềm tin của ông vào Công giáo. Em trai của ông là Germain Foch đã theo [[Dòng Tên]] - điều này khiến cho Ferdinand Foch sau này chịu những rắc rối không xác đáng ; bản thân Ferdinand Foch thì vẫn luôn là một con chiên ngoan đạo của Công giáo trong suốt phần đời còn lại của ông. <ref name="michaelneiberg39"/>
 
Ngoài đạo Công giáo ra thì một truyền thống quý giá nhất của dòng họ Foch chính là nền [[quân sự]]. Người ông ngoại của ông khi xưa đã được [[Hoàng đế]] [[Napoléon Bonaparte]] trao tặng [[Bắc đẩu bội tinh]] vì đã lập nhiều công lớn trong [[Những cuộc chiến tranh của Napoléon|các cuôc chinh chiến]] ở [[Ý]], [[Tây Ban Nha]], và trong [[Trận Austerlitz|trận thắng lợi tại Austerlitz]]. Trong một lần người ông ngoại của Foch theo hầu Napoléon, vị Hoàng đế đã giới thiệu : ''"Đây là một người dũng cảm"''. Một trong những người chú của Foch từ một cậu bé đánh trống trong Quân đội Pháp trở thành tướng lĩnh - người chú này trở thành niềm tự hào của cả gia tộc. Cả nhà đều có một truyền thống rất đặc sắc là sùng bái Napoléon Bonaparte. Họ còn xem nền [[Đế chế thứ hai]] do Hoàng đế [[Napoléon III]] lập ra là một thành tựu vang dội, thể hiện niềm kiêu hãnh của nước Pháp. Ngay cả người cha của Foch cũng có tên là Napoléon ; tuy nhiên, ông bố này muốn Foch tham gia việc phục vụ dân sự vì đây là điều mà trước đây bản thân ông cũng đã hoàn thiện. Chiến bại thê lương của Pháp trong cuộc Chiến tranh Pháp - Phổ đã gây tổn hại nghiêm trọng cho quốc gia này. <ref name="michaelneiberg39"/>
 
Hai ảnh hưởng to lớn từ Công giáo và Quân đội Pháp đã ăn sâu vào con người của Foch ngay từ đầu đời ông. Vào năm [[1870]], khi còn học tại ngôi trường Công giáo tại thành phố [[Metz]] (miền Đông Pháp), Foch tham gia trong ''Sư đoàn Bộ binh thứ tư'' để chiến đấu chống lại cuộc tấn công của quân [[Đế chế Đức|Đức]] trong những năm tháng đầu của cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]]. Một khi được nhập ngũ, Foch nhận thấy rằng Quân đội Pháp nơi thao trường có những viên Sĩ quan trông thật ấn tượng, ấy thế mà chẳng biết chút gì về chiến tranh cả. Ông cũng nhận thấy rằng hàng ngũ Quân đội Pháp có khí thế rất lớn, nhưng không có những tướng lĩnh tài ba. Tuy Foch chưa hề tham gia đánh trận, sự hỗn loạn và thiếu tổ chức của Quân đội Pháp trong các năm 1870 và 1871 đã khiến cho Foch có nhiều suy ngẫm. Quân đội Đức đã chiếm giữ hai tỉnh [[Alsace]] và [[Lorraine]] rồi sáp nhập cả hai lãnh thổ giàu tiềm năng [[kinh tế]] này vào nước Đức, là một đòn giáng chí mạng vào niềm vinh quang của Pháp. Không những thế, nước Pháp còn phải bồi thường một khoản chiến phí gồm thâu tới 1.5 tỉ [[Franc|quan]] và chịu sự chiếm đóng của 5 vạn quân Đức cho đến khi mà người Pháp hoàn thành khoản chiến phí khổng lồ kia. Không những thế, nước Pháp thất trận còn chịu thêm hai nỗi nhục bi đát : những chiến sĩ Đức thắng trận vinh quang đã thẳng tiến về [[điện Élysées]], và [[Hoàng đế]] [[Wilhelm I của Đức|Wilhelm I]] nước Đức làm lễ đăng ngôi tại [[Cung điện Versailles]] là cái nơi gắn liền với những năm tháng hào hùng của người Pháp vào năm 1871. <ref name="michaelneiberg39"/>
 
Do chưa hề đánh trận nên Foch đã không thể nào biểu hiện lòng dũng cảm của mình. Người thanh niên này đành quay về Metz đã tiếp tục học tập cho đến khi nào học xong thì sẽ trở thành Sĩ quan, và một ngày nào đó sẽ báo thù cho chiến bại thê thảm của Pháp. <ref name="michaelneiberg39"/>
 
== Chú thích ==
{{Sơ khai tiểu sử}}
{{Các chủ đề|Lịch sử|Quân sự|Pháp}}
 
{{DEFAULTSORT:Foch, Ferdinand}}
[[CategoryThể loại:Sinh 1851]]
[[CategoryThể loại:Mất 1929]]
[[CategoryThể loại:Sinh viên trường Bách khoa Paris]]
[[CategoryThể loại:Thống chế Anh]]
[[CategoryThể loại:Nhà văn quân sự Pháp]]
[[CategoryThể loại:Đại Thống chế]]
[[CategoryThể loại:Người Tarbes]]
[[CategoryThể loại:Thống chế Pháp]]
[[CategoryThể loại:Nguyên soái Ba Lan]]
 
[[ar:فرديناند فوش]]
5.681.853

lần sửa đổi