Khác biệt giữa các bản “John Knox”

n
Robot: Sửa đổi hướng
n (→‎Chú thích: clean up, replaced: {{reflist| → {{Tham khảo|)
n (Robot: Sửa đổi hướng)
|death_place = [[Edinburg]], [[Scotland]]
|occupation = Nhà Cải cách, Nhà Thần học, Quản nhiệm
|religion = [[Giáo hội Trưởng Lão (Cơ Đốc)Nhiệm|Trưởng Lão]]
|spouse =
|parents =
|signature =
}}
'''John Knox''' (c. [[1510]] – [[24 tháng 11]], [[1572]]) là nhà cải cách tôn giáo người [[Scotland|Tô Cách Lan]], người thủ giữ vai trò chủ đạo trong tiến trình cải cách [[Giáo hội Tô Cách Lan]] theo [[thần học Calvin]]. Ông được nhìn nhận là nhà sáng lập giáo phái [[Trưởng Lão]]. Knox theo học tại [[Đại học St Andrews]]. Chịu ảnh hưởng bởi những nhà cải cách thời kỳ sơ khai như [[George Wishart]], ông gia nhập phong trào đòi hỏi cải cách Giáo hội Tô Cách Lan. Knox cũng dính líu vào một số sự kiện chính trị và tôn giáo như vụ mưu sát [[Hồng y Beaton]] năm [[1546]], và việc can thiệp của nhiếp chính Tô Cách Lan, [[Mary nhà Guise]]. Knox bị lực lượng Pháp bắt giam, sau khi được phóng thích năm [[1549]], ông sang Anh.
 
Đang khi sống lưu vong, Knox được phép làm việc trong [[Giáo hội Anh]], và trở nên tuyên úy hoàng gia cho Vua Anh, [[Edward VI]]. Knox giúp đưa tư tưởng cải cách vào Kinh Cầu nguyện chung. Tại Anh, ông kết hôn với người vợ đầu tiên, Marjorie. Khi Mary Tudor lên ngai và tái lập ảnh hưởng của [[Giáo hội Công giáo Rôma|Công giáo Rôma]], Knox bị buộc phải từ chức và rời khỏi nước.
 
Knox đến [[Genève|Geneva]], rồi [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. Tại Geneva, ông gặp [[John Calvin]], nhờ đó thu thập kiến thức và kinh nghiệm về thần học Cải cách và thể chế Trưởng Lão. Knox thiết lập một giáo nghi mới, dần dà được hội thánh tại Tô Cách Lan chấp nhận. Ông rời Geneva để lãnh đạo một nhà thờ tị nạn của người Anh đang sống ở Frankfurt, nhưng lại phải rời khỏi thành phố này vì những dị biệt liên quan đến các vấn đề giáo nghi. Đây là thời điểm chấm dứt mối quan hệ của Knox với Giáo hội Anh.
 
Sau khi trở lại Scotland, Knox lãnh đạo cuộc cải cách Kháng Cách tại đây, với sự đồng tình của giới quý tộc Tô Cách Lan ủng hộ tư tưởng [[Tin Lành|Kháng Cách]]. Phong trào được xem là một cuộc cách mạng vì đã giúp loại trừ nữ hoàng nhiếp chính Mary nhà Giuse, đang cai trị đất nước dưới danh nghĩa của con gái , Mary, Nữ hoàng Tô Cách Lan ([[Mary Stuart (nữ hoàng xứ Scotland)|Mary I của Scotland]]). Knox soạn thảo bản tín điều và thể chế cho giáo hội cải cách, thường được gọi là ''the Kirk''. Ông tiếp tục phục vụ trong cương vị lãnh tụ tôn giáo của phe Kháng Cách suốt trong thời trị vì của Mary.
==Thiếu thời==
{{Thần học Calvin}}
John Knox chào đời trong khoảng từ năm [[1505]] đến [[1515]],<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=229–231}}. Until [[David Hay Fleming]] published new research in 1904, John Knox was thought to have been born in 1505. According to MacGregor, the origin of this date was [[John Spottiswoode]]'s ''History of the Church of Scotland''. Sources using this date include {{Harvnb|McCrie|1850|p=1}}, {{Harvnb|Brown|1895|p=4}}, Vol. I, and {{Harvnb|Innes|1905|p=10}}. Hay Fleming's conclusion was that Knox was born between 1513 and 1515. Sources using this date include {{Harvnb|MacGregor|1957|p=13}} and {{Harvnb|Percy|1964|p=13}}. Some more recent books still give the earlier date for his birth or a wide range of possibility; for example: Arthur. F. Kinney and David. W. Swain (eds.)(2000), ''Tudor England: an Encyclopedia,'' p. 412 (between 1505 and 1515); M. E. Wiesner-Hanks (2006), ''Early Modern Europe, 1450–1789'', Cambridge University Press, p. 170 (1505?); and Michael. A. Mullet (1989), ''Calvin'', Routledge, p. 64 (1505).</ref> gần hoặc ngay tại [[Haddington]], một thị trấn của [[East Lothian]].<ref name="Innes10">{{Harvnb|Innes|1905|p=10}}</ref> Thân phụ của Knox, [[William Knox]], là một nông dân. Thân mẫu có nhũ danh là Sinclair, qua đời khi cậu còn bé.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=13}}</ref>
 
Có lẽ Knox đã theo học trường dạy [[latinh|tiếng Latin]] ở Haddington. Vào thời ấy, trở thành [[linh mục]] là lựa chọn duy nhất cho những người muốn theo đuổi sự nghiệp học thuật thay vì buôn bán hoặc làm nông.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=16}}</ref> Knox đến học ở Đại học St Andrews, cũng có thể là Đại học Glasgow. Knox theo học John Major, một trong những học giả vĩ đại nhất thời ấy.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=229–231}}. According to MacGregor, there is a "John Knox" recorded to have enrolled at the [[University of Glasgow]] in 1522. However, the name John Knox was quite common, and the identification of the Glasgow student as the future reformer cannot be made with certainty. John Major was known to have taught at the University of Glasgow and later at the University of St Andrews. Given the birth date calculated by Hay Fleming, he would have been too young to have attended Glasgow at the time when Major was teaching there. The time when Major was teaching at St Andrews is consistent both with Knox being of university age and with a statement made by [[Theodore Beza]] that Knox was taught by Major at St Andrews.</ref>
 
Năm [[1540]], người ta biết đến Knox như là một linh mục và là công chứng viên. Knox tiếp tục công việc này cho đến cuối năm [[1543]] khi ông viết trong một chứng từ công chứng đề ngày [[27 tháng 3]], “John Knox, chức dịch của bàn thờ thánh, Giáo phận St Andrews, công chứng viên được ủy thác bởi thẩm quyền Tông đồ.”<ref name="Innes11">{{Harvnb|Innes|1905|p=11}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=58–60}}, Vol. I</ref> Thay vì làm linh mục giáo xứ, ông chọn công việc dạy học cho hai con trai của Hugh Douglas ở Longniddry. Ông cũng dạy học cho con trai của John Cockburn ở Ormiston.<ref name="Percy41">{{Harvnb|Percy|1964|p=41}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=66}}, Vol. I</ref> Cả hai địa chủ này đều ủng hộ tư tưởng cải cách, lúc ấy đang lan truyền rộng rãi khắp [[châu Âu]].<ref>{{Harvnb|McCrie|1850|p=26}}</ref>
 
==Chấp nhận Cải cách Kháng Cách==
Knox không ghi lại thời điểm và diễn biến những trải nghiệm của ông chấp nhận [[Đứcđức tin Kitô Đốcgiáo|đức tin]] Kháng Cách,<ref>{{Harvnb|Innes|1905|pp=3–4}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=31–32}}, Vol. I</ref> nhưng có lẽ ông chịu ảnh hưởng của George Wishart.<ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=61}}, Vol. I</ref> Wishart là một nhà cải cách, rời Tô Cách Lan năm [[1538]] để tránh những cáo buộc dị giáo. Đến Anh, tại [[Bristol]] ông thuyết giảng chống lại việc sùng kính [[Maria|Mary]]. Wishart bị buộc phải công khai rút lại ý kiến, sau đó tìm đến tị nạn tại [[Đức]] và [[Thụy Sĩ]]. Trong thời gian ở đại lục, ông dịch bản Tín điều First Helvetic sang [[tiếng Anh]].<ref>{{Harvnb|Laing|1895}}, Appendix IX</ref> Năm [[1544]], Wishart quay trở lại Scotland, nhưng tình hình trong nước vào thời điểm ấy không thuận lợi cho ông. Tháng 12 năm [[1543]], Quốc hội Tô Cách Lan thông qua luật xét xử người dị giáo. Đạo luật nhận được sự ủng hộ của James Hamilton, Công tước Châtellerault, nhiếp chính cho Mary, Nữ hoàng Tô Cách Lan, và được thực thi bởi [[Hồng y]] [[David Beaton]].<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=61–69}}, Vol I.</ref> Wishart đi khắp Tô Cách Lan để thuyết giảng nhằm tìm kiếm sự ủng hộ cho công cuộc cải cách, khi đến East Lothian, ông gặp Knox và hai người kết thân với nhau. Knox đi cùng Wishart, với một thanh gươm hai lưỡi, để bảo vệ ông.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=30}}</ref> Tháng 12 năm [[1545]], Wishart bị Patrick Hepburn, Bá tước Bothwell, bắt giữ theo lệnh của Beaton, và giải đến Lâu đài St Andrew.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=37}}</ref> Knox có mặt trong đêm Wishart bị bắt, muốn theo Wishart vào chỗ giam cầm, nhưng Wishart bảo Knox, “Đừng, hãy trở lại tòa giảng, xin Chúa ban phước cho ông. Một người là đủ cho sự hi sinh này rồi.”<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=37–38}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=68}}, Vol I.</ref> Wishart bị truy tố về tội dị giáo. Ngày [[1 tháng 3]] năm [[1546]], ông bị đưa lên giàn hỏa thiêu trước sự chứng kiến của Hồng y Beaton.
 
Người ta không biết rõ Knox làm gì sau khi Wishart bị bắt giữ. Có lẽ ông tìm đến Longniddry để tị nạn.<ref name="Percy41"/> Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau Knox trở lại công việc gia sư, dạy các con trai của Douglas và Cockburn, lúc ấy cũng đang trốn tránh từ nơi này đến nơi khác. Knox tính đến việc đào thoát sang [[Đức]], và đưa các học trò đi cùng. Tuy nhiên, khi Knox còn đang lẩn trốn, ngày [[29 tháng 5]] năm [[1546]], một nhóm năm người đột nhập vào Lâu đài St Andrew ám sát Hồng y Beaton trả thù cho vụ hành quyết Wishart. Sau khi chiếm giữ lâu đài, người thân và bằng hữu của họ tìm đến tị nạn tại đây. Trong số khoảng 150 người tị nạn có Henry Balnaves, từng là bộ trưởng trong chính phủ, bị sa thải và tống giam vì ủng hộ tư tưởng Kháng Cách, ông cũng là người đàm phán với [[Anh]] để tìm kiếm sự hỗ trợ tài chính cho phe nổi dậy.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=35,42,45–46}}</ref> Douglas và Cockburn cũng đến tị nạn ở đây, nhắn tin cho Knox nhờ đem con của họ đến lâu đài để có thể tiếp tục dạy dỗ chúng trong đức tin cải cách. Ngày [[10 tháng 4]] năm [[1547]], Knox đến Lâu đài St Andrew.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|p=48}}</ref><ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=40-42}}</ref>
 
Tại đây, Knox thuyết giảng lần đầu trước giáo đoàn, trong đó có thầy cũ của ông, John Major,<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=43}}</ref> luận giải chương 7 của sách Daniel, ví sánh [[giáo hoàng]] với [[Dâm phụ thành Babylon]], một ẩn dụ được chép trong [[Sách Khải Huyền|Khải Huyền]] chương 17 và 18. Vài ngày sau, một buổi thảo luận được sắp xếp cho phép Knox trình bày luận đề mà ông sẽ rao giảng suốt cuộc đời: mọi nghi thức không được quy định trong [[Kinh Thánh]] đều là tội thờ lạy hình tượng.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|p=49–50}}</ref>
 
==Khổ sai trên tàu Pháp, 1547 - 1549==
Mục vụ Tuyên úy của Knox trong Lâu đài St Andrew kéo dài không bao lâu. Vụ ám sát Hồng y Beaton kiến Nhiếp chính [[James Hamilton]] giận dữ. Ông yêu cầu [[người Pháp]] trợ giúp để chiếm lại lâu đài.<ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=79, Vol. I}}</ref> Ngày [[29 tháng 6]] năm 1547, 21 chiến thuyền (''galley'') Pháp dưới quyền chỉ huy của Leone Strozzi, tu viện trưởng Capua, bao vây lâu đài. Ngày [[31 tháng 7]] những người trong lâu đài bị buộc phải đầu hàng. Những nhà quý tộc [[Tin Lành|Kháng Cách]] và những người khác, trong đó có Knox bị bắt làm tù binh và đưa vào đội chèo thuyền.<ref name="Percy59">{{Harvnb|Percy|1964|p=59}}</ref> Những nô dịch này trên các chiến thuyền Pháp bị xích vào chỗ ngồi, chèo thuyền suốt cả ngày mà không được phép thay đổi tư thế đưới sự giám sát của quân lính với roi vọt trong tay.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=45–47}}</ref> Họ đến [[Pháp]], theo dòng sông [[Sông Seine|Seine]] tới [[Rouen]]. Trong số các nhà quý tộc nô dịch trên thuyền, có những người gây ấn tượng đáng kể trên Knox như William Kirkcaldy và Henry Balnaves. Những người này bị giam giữ trong các lâu đài dùng làm nhà tù ở Pháp,<ref name="Percy59"/> Knox và những người còn lại tiếp tục hành trình đến [[Nantes]], rồi trú đông ở [[Loire]].
 
Mùa hè năm [[1548]], đoàn thuyền trở lại [[Scotland]] để trinh sát các chiến thuyền Anh. Lúc ấy, trong điều kiện sống khắc nghiệt của người tù khổ sai sức khỏe của Knox suy giảm nghiêm trọng . Knox mắc bệnh nặng đến nỗi các bạn tù lo lắng cho tính mạng của ông. Song, theo lời Knox kể lại, tâm trí ông vẫn sáng suốt, tiếp tục khích lệ bạn tù với niềm hi vọng sẽ sớm được phóng thích. Khi đoàn tàu cập bến khoảng giữa St Andrews và Dundee, ngọn tháp nhà thờ giáo xứ nơi Knox từng thuyết giảng hiện ra trong tầm mắt. James Balfour, một bạn tù, hỏi xem ông có nhận ra tháp chuông ấy không, Knox trả lời,
Tại Anh, Knox gặp người vợ tương lai của mình, [[Marjorie Bowes]]. Thân phụ của Bowes, Richard, là em trai của Sir Robert Bowes, hậu duệ của một gia tộc lâu đời ở [[Durham]], và thân mẫu, Elizabeth, người thừa kế của một gia đình ở [[Yorkshire]].
 
Cuối năm [[1550]], Knox được bổ nhiệm làm diễn giả cho Nhà thờ St Nicholas ở [[Newcastle]]. Năm sau, ông trở thành một trong sáu tuyên úy hoàng gia phục vụ nhà vua. Ngày [[16 tháng 10]] năm [[1551]], [[John Dudley, Công tước Northumberland]] lật đổ Edward Seymour lên nắm quyền nhiếp chính. Trong một bài giảng vào ngày Lễ Các Thánh Knox chỉ trích cuộc chính biến. Khi đến thăm Newcastle vào tháng 6 năm [[1552]] và nghe Knox thuyết giảng, mặc dù có cảm giác lẫn lộn về nhà thuyết giáo nóng cháy này, Dudley xem Knox là một tài năng tiềm ẩn, và Knox được triệu về [[Luân Đôn]] để thuyết giảng trong triều. Dudley, xem Knox như là một nhân tố hữu dụng trong chính trị, đề nghị chức vụ [[giám mục]] [[Rochester]], nhưng Knox từ chối và quay về Newcastle. Ngày [[12 tháng 4]] năm [[1553]], ông có cơ hội lần cuối thuyết giảng trước Vua Edward VI tại [[Cung điện Westminster|Điện Westminster]]. Ngày [[6 tháng 7]], Knox đến [[Luân Đôn]] lúc nhà vua băng hà. [[Mary I của Anh|Mary Tudor]] lên ngôi và nỗ lực phục hồi [[Giáo hội Công giáo Rôma|Công giáo Rôma]]. Những người Kháng Cách như [[Thomas Cranmer]], [[Nicholas Ridley]], và [[Hugh Latimer]] đều bị tống giam trong [[Tháp Luân Đôn]].<ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=144}}</ref> Theo lời khuyên của bạn hữu, tháng 1 năm 1554 Knox rời nước Anh.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=128–133}}</ref>
 
==Từ Geneva đến Frankfurt và Scotland, 1554 – 1556==
[[Tập tin:KnoxRefWall.JPG|nhỏ|phải|160px|Tượng John Knox tại [[Bức tường Cải cách]] ở [[Genève|Geneva]]]]
Knox lên bờ ở [[Dieppe]], Pháp, rồi đi tiếp đến [[Genève|Geneva]], đang ở dưới quyền lãnh đạo của [[John Calvin]]. Tuy nhiên, thời điểm Knox đến Geneva là lúc Calvin đang gặp khó khăn. Ông vừa ra lệnh xử tử [[Michael Servetus]] vì tội dị giáo, điều này khiến uy tín của ông sút giảm, và cả thành phố chống lại ông. Calvin khuyên Knox đến gặp nhà cải cách [[Thụy Sĩ]] [[Heinrich Bullinger]] ở [[Zürich]]. Ngày [[20 tháng 7]] năm 1554, Knox phát hành một tiểu luận chỉ trích Mary Tudor và các giám mục đã tôn bà lên ngai.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=148–157}}. The title of the pamphlet is ''A Faithful Admonition to the Professors of God's Truth in England''</ref> Ông cũng đả kích Hoàng đế [[Đế quốc La Mã Thần thánh|Thánh chế La Mã]], [[CharlesKarl V của đế quốc La Mã Thần Quintthánh|Charles V]], gọi Charles là “thù nghịch Chúa Cơ Đốc chẳng khác gì [[Nero]].”<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=70}}</ref>
 
Tháng 9 năm 1554, Knox nhận lời làm quản nhiệm cho một giáo đoàn người Anh tị nạn tại Frankfurt, nhưng do những bất đồng về giáo nghi, ngày [[26 tháng 3]] năm [[1555]] Knox rời [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. Đây là thời điểm đánh dấu sự đoạn tuyệt của Knox với Giáo hội Anh.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=158–166}}</ref><ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=72–77}}</ref>
 
Sau khi trở lại Geneva, Knox được chọn làm quản nhiệm một địa điểm thờ phượng mới được thành lập. Cùng lúc, Knox nhận thư của Elizabeth Bowes yêu cầu Knox trở về với Marjorie. Cuối tháng 8 Knox trở lại Scotland,<ref>According to {{Harvnb|MacGregor|1957|p=78}}, Elizabeth informed Knox that her husband, Richard, had died. However, according to {{Harvnb|Percy|1964|p=171}}, it was Sir Robert who died, and Richard had supposedly withdrawn his objection to Knox.</ref> nhận thấy quê hương trải qua nhiều thay đổi kể từ ngày ông bị bắt làm tù binh và buộc phải lao dịch trên chiến thuyền Pháp năm 1547. Khi Knox đi đến nhiều nơi tại Scotland để rao giảng giáo thuyết và giáo nghi cải cách, ông được nhiều nhà quý tộc đón tiếp, trong đó có [[James Stewart]], Bá tước Moray, và [[John Erskine]], Bá tước Mar. Về sau, cả hai đều trở thành nhiếp chính Scotland.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=188–191}}</ref>
 
==Trở lại Geneva, 1556–1559==
[[Tập tin:Calvin Auditory.JPG|nhỏ|phải|200px|Thính phòng Calvin (''Auditoire de Calvin''), Knox thường thuyết giáo tại đây khi ông sống ở [[Genève|Geneva]], 1556–1558]]
Ngày [[13 tháng 9]] năm [[1556]],<ref>{{Harvnb|Marshall|2000|pp=85–86}}</ref> Knox, cùng vợ và nhạc mẫu, trở lại Geneva và làm quản nhiệm cho một nhà thờ ở đây. Trong hai năm kế tiếp ông thụ hưởng cuộc sống hạnh phúc và bận rộn. Mỗi tuần ông thuyết giảng ba lần, mỗi bài giảng thường dài hơn hai giờ. Hai con trai của Knox, Nathaniel và Eleazar, đều chào đời tại Geneva.<ref>{{Harvnb|Laing|1895|pp=xvii–xviii}}, Vol. 1</ref>
 
Mùa hè năm [[1558]], Knox cho ấn hành tiểu luận ''The First Blast of the Trumpet Against the Monstrous Regiment of Women'', với lời lẽ nặng nề nhắm vào Mary Tudor, [[danh sách vua và nữ hoàng Anh|nữ hoàng Anh]], và Mary Stuart, nữ hoàng Scotland. Quyển sách bị cấm lưu hành ở Anh. Sau khi [[Elizabeth I của Anh|Elizabeth Tudor]] lên ngôi, nhiều người Anh tị nạn chuẩn bị trở về nước. Knox rời Geneva vào tháng 1 năm [[1559]], nhưng mãi đến ngày [[2 tháng 5]] ông mới đặt chân đến Scotland do nữ hoàng không cho phép ông đi qua nước Anh.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=96–112}}</ref>
 
==Cách mạng, 1559-1560==
Hai ngày sau khi tớ Edinburg, Knox đi tiếp đến [[Dundee]], nơi có nhiều người ủng hộ Kháng Cách chào đón ông. Knox bị đặt ngoài vòng pháp luật, và khi hoàng hậu nhiếp chính triệu tập người Kháng Cách đến [[Stirling]], nhiều người e sợ sẽ diễn ra một vụ xét xử sắp đặt trước rồi hành quyết. Người Kháng Cách quyết định tập trung về Perth, một thị trấn có tường thành bảo vệ, đề phòng cho trường hợp xảy ra một vụ bao vây.
[[Tập tin:KnoxByWilkie.jpg|nhỏ|trái|260px|John Knox thuyết giáo trước các nhà quý tộc, [[10 tháng 6]], [[1559]]]]
Khi Knox đang thuyết giảng trong Nhà thờ St John the Baptist, một sự cố nhỏ biến thành một vụ bạo động. Đám đông tấn công hai trang trại bò sữa trong thị trấn, cướp vàng bạc và đập đổ ảnh tượng. Mary Giuse triệu tập những nhà quý tộc trung thành và một đội binh người Pháp. Bà gởi thông điệp cho Archibald Campbell, Bá tước Argyll, đề nghị hòa giải và tránh bùng nổ chiến tranh, với lời hứa sẽ không cử quân binh người Pháp đến Perth nếu phe Kháng Cách rời bỏ thị trấn. Người Kháng Cách đồng ý, nhưng khi hoàng hậu nhiếp chính tiến vào [[Perth, Tây Úc|Perth]], bà được hộ tống bởi binh lính người Tô Cách Lan ăn lương Pháp. Campbell và Stewart xem điều đó là một sự phản bội và quyết định đứng về phía Knox, lúc ấy đang ở St Andrews.
 
Đối đầu với viện binh Kháng Cách đến từ các hạt lân cận, hoàng hậu nhiếp chính triệt thoái về Dunbar. Ngày [[30 tháng 6]], phe Kháng Cách chiếm đóng Edinburg, nhưng chỉ giữ được trong một tháng.
==Knox và Nữ hoàng Mary, 1561-1564==
[[Tập tin:KnoxMaryLongBeachCovenantPC.jpg|nhỏ|phải|150px|John Knox quở trách Mary, Nữ hoàng Tô Cách Lan.<ref>From Covenant Presbyterian Church, Long Beach, California, USA</ref>]]
Ngày [[19 tháng 8]] năm 1561, các phát súng đại bác tại Leith chào mừng Nữ hoàng Mary trở về Scotland. Năm ngày sau, khi nữ hoàng dự lễ Misa tại nhà nguyện hoàng gia tại Holyrood, xảy ra một vụ phản kháng dẫn đến những xô xát. Hôm sau, nữ hoàng ra thông báo yêu cầu giữ nguyên hiện trạng tôn giáo trong nước. Nhiều nhà quý tộc chấp nhận quyết định này của nữ hoàng, nhưng Knox thì không. Đến chủ nhật, Knox đứng trên tòa giảng Nhà thờ St Giles bày tỏ sự phản kháng. Hai tuần sau khi về nước, nữ hoàng cho triệu tập Knox, cáo buộc ông khích động nổi loạn chống mẹ bà và viết sách phản đối thẩm quyền của bà. Knox trả lời rằng ông sẵn lòng phục tùng nữ hoàng như một thần dân miễn là sự cai trị của bà là thích đáng, ông cũng ghi nhận [[Sứ đồ Phaolô|Sứ đồ Phao-lô]] từng sống dưới thời trị vì của bạo chúa Nero. Và khi Mary hỏi Knox thần dân có quyền đề kháng vương quyền không, Knox trả lời rằng nếu quân vương đi quá giới hạn luật pháp cho phép, người dân có quyền kháng cự, ngay cả bằng bạo lực.<ref>{{Harvnb|Guy|2004|p=142}}; {{Harvnb|Warnicke|2006|p=71}}; {{Harvnb|MacGregor|1957|pp=162–172}}</ref>
 
==Cuối đời tại Edinburg, 1564-1572==
Knox ghi trong di chúc, “Tôi không hề nhận hối lộ, cũng không lừa dối ai; tôi không hề mua bán trao đổi điều gì.”<ref name="MacGregor226">{{Harvnb|MacGregor|1957|p=226}}</ref> Số tiền ít ỏi Knox để lại cho gia đình chỉ đủ để họ sống trong nghèo khổ đến nỗi, một năm sau khi Knox từ trần, Nhiếp chính James Douglas yêu cầu giáo hội tiếp tục trợ giúp họ; chính ông cũng tìm cách bảo đảm cho họ cuộc sống đầy đủ.<ref name="MacGregor226"/><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=289}}, Vol. II</ref>
 
Nhiều người xem Knox ngang hàng với những nhà cải cách vĩ đại khác như [[Martin Luther]] và [[John Calvin]].<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=293–294}}, Vol. II</ref> Knox cũng được xem là một nhân vật quan trọng ở [[Châu Âu|Âu châu]] vì những đóng góp của ông trong 5 năm sinh sống ở Anh, và trong thời gian lưu lại Frankfurt và Geneva, ông đã có ảnh hưởng lớn trên phong trào [[Thanh giáo]]. Song, thành quả lớn nhất của Knox là những gì ông làm cho cuộc Cải cách Tô Cách Lan. Cuộc cách mạng năm 1560 không chỉ cải cách tôn giáo ở Scotland mà còn đánh dấu một giai đoạn thực thi sự chuyển đổi quyền lực từ vương quyền cho quyền tự do cá nhân.<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=290–292}}, Vol. II</ref> Knox cũng được xem là nhà sáng lập cộng đồng các giáo hội [[Giáo hội Trưởng Lão (Cơ Đốc)Nhiệm|Trưởng Lão]] với hàng triệu tín hữu có mặt trên khắp thế giới.<ref>{{chú thích web |url= http://www.christianitytoday.com/history/special/131christians/knox.html |title= John Knox - Presbyterian with a sword |accessdate=2007-10-19 }} Extract from {{chú thích| | editor-last=Galli | editor-first=Mark | title= 131 Christians Everyone Should Know| publication-place = Nashville, Tennessee | year=2000| publisher= Broadman & Holman |isbn=978-0805490404}}; {{chú thích sách
| last=Stockton
| first=Ronald R.
986.568

lần sửa đổi