Tọa độ: Sky map 14h 39m 36.4951s, −60° 50′ 02.308″ Alpha Centauri (α Centauri / α Cen); (còn được biết đến với các tên gọi Nam Môn Nhị[9], Rigil Kentaurus, Rigil Kent, Toliman) là một hệ thống sao đôi Alpha Centauri AB (α Cen AB) nằm ở phía nam của chòm sao Bán Nhân Mã. Bằng mắt thường quan sát nó xuất hiện như một ngôi sao duy nhất.

Alpha Centauri A[1]/B[2]
Alpha, Beta and Proxima Centauri (1).jpg
α Centauri AB là ngôi sao sáng bên trái, với Proxima Centauri khoanh đỏ. Ngôi sao sáng bên phải là β Centauri
Dữ liệu quan sát
Kỷ nguyên J2000.0      Điểm phân J2000.0
Chòm sao Centaurus
Alpha Centauri A
Xích kinh 14h 39m 36.4951s
Xích vĩ −60° 50′ 02.308″
Cấp sao biểu kiến (V) −0,01
Alpha Centauri B
Xích kinh 14h 39m 35.0803s
Xích vĩ −60° 50′ 13.761″
Cấp sao biểu kiến (V) +1,33
Các đặc trưng
Kiểu quang phổG2V / K1V[3][4]
Chỉ mục màu U-B+0,23 / +0,63
Chỉ mục màu B-V+0,69 / +0,90
Trắc lượng học thiên thể
Vận tốc xuyên tâm (Rv)−21,6 km/s
Chuyển động riêng (μ) RA: −3.678,19 mas/năm
Dec.: 481,84 mas/năm
Thị sai (π)747.23 ± 1.17 mas
Khoảng cách4.365 ± 0.007 ly
(1.338 ± 0.002 pc)
Cấp sao tuyệt đối (MV)4,38 / 5,71
Chi tiết
Alpha Centauri A
Khối lượng1,100[5] M
Bán kính1,227[5] R
Hấp dẫn bề mặt (log g)4,30[6]
Độ sáng1,519[5] L
Nhiệt độ5.790[5] K
Độ kim loại151%[5] Mặt Trời
Tự quay22 ngày[7]
Tuổi4,85×109[5] năm
Alpha Centauri B
Khối lượng0,907[5] M
Bán kính0,865[5] R
Hấp dẫn bề mặt (log g)4,37[6]
Độ sáng0,500[5] L
Nhiệt độ5.260[5] K
Độ kim loại160%[5] Mặt Trời
Tự quay41 ngày[7]
Tuổi4,85×109[5] năm
Các đặc điểm quỹ đạo[8]
Sao phụAlpha Centauri AB
Chu kỳ (P)79,91 năm
Bán trục lớn (a)17,57"
Độ lệch tâm (e)0,5179
Độ nghiêng (i)79,205°
Kinh độ mọc (Ω)204,85°
Kỷ nguyên điểm cận tinh (T)1875,66
Acgumen cận tinh (ω)
(thứ cấp)
231,65°
Tên gọi khác
Rigil Kentaurus, Rigil Kent, Toliman, Bungula, FK5 538, CP(D)−60°5483, GC 19728, CCDM J14396-6050

α Cen A

α¹ Centauri, GJ 559 A, HR 5459, HD 128620, GCTP 3309.00, LHS 50, SAO 252838, HIP 71683

α Cen B

α² Centauri, GJ 559 B, HR 5460, HD 128621, LHS 51, HIP 71681

α Cen C (= Proxima Cen)

LHS 49, HIP 70890
CSDL tham chiếu
SIMBADdữ liệu
ARICNSdữ liệu

Alpha Centauri (được Latin hóa từ α Centauri, viết tắt Alpha Cen hoặc α Cen) là hệ sao gần nhất và hệ hành tinh gần nhất với Hệ Mặt trời của Trái đất ở 4,37 năm ánh sáng (1,34 Parsec) từ Mặt trời. Đó là một hệ thống ba sao, bao gồm ba ngôi sao: α Centauri A (chính thức là Rigil Kentaurus), α Centauri B (chính thức là Toliman), và α Centauri C (chính thức là Proxima Centauri).

Alpha Centauri A và B là những ngôi sao giống Mặt trời (Lớp G và K), và cùng nhau chúng tạo thành ngôi sao nhị phân Alpha Centauri AB. Nhìn bằng mắt thường, hai thành phần chính dường như là một ngôi sao duy nhất có cường độ rõ ràng .270,27, ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Centaurus phía nam và sáng thứ ba trên bầu trời đêm, chỉ sau SiriusCanopus.

Alpha Centauri A có khối lượng gấp 1,1 lần và độ sáng gấp 1,519 lần Mặt trời, trong khi Alpha Centauri B nhỏ hơn và mát hơn, bằng 0,90 lần khối lượng và 0,445 lần độ sáng của Mặt trời. Cặp quỹ đạo xung quanh một trung tâm chung có chu kỳ quỹ đạo là 79,91 năm. [17] Quỹ đạo hình elip của chúng là lệch tâm, do đó khoảng cách giữa A và B thay đổi từ 35,6 AU (đơn vị thiên văn), hoặc khoảng cách giữa Sao Diêm VươngMặt trời, đến 11,2 AU, hoặc khoảng cách giữa Sao ThổMặt trời.

Alpha Centauri C, hay Proxima Centauri, là một sao lùn đỏ và mờ (Lớp M). Mặc dù không thể nhìn thấy bằng mắt thường, Proxima Centauri là ngôi sao gần Mặt trời nhất ở khoảng cách 4,24 năm ánh sáng (1,30 pc), gần hơn một chút so với Alpha Centauri AB. Hiện tại, khoảng cách giữa Proxima Centauri và Alpha Centauri AB là khoảng 13.000 đơn vị thiên văn (0,21 ly), tương đương với khoảng 430 lần bán kính quỹ đạo của sao Hải Vương. Proxima Centauri b là một hành tinh ngoại cỡ Trái đất trong vùng có thể ở của Proxima Centauri; nó được phát hiện vào năm 2016.

Các tên gọiSửa đổi

α Centauri (được Latin hóa thành Alpha Centauri) là tên gọi của hệ thống được đưa ra bởi Johann Bayer vào năm 1603. Nó mang tên truyền thống Rigil Kentaurus(رِجْل القِنْطورُس‎), là một cách gọi theo tiếng Latinh của tên tiếng Ả Rập. Tên này thường được viết tắt là Rigil Kent hoặc thậm chí Rigil, mặc dù tên sau được biết đến nhiều hơn với Beta Orionis (Rigel).

Một tên thay thế được tìm thấy trong các nguồn châu Âu, Toliman, là một cách gần đúng của tiếng Ả Rập Tiếng

Một tên thứ ba đã được áp dụng là Bungula / bʌŋɡjuːlə /, có nguồn gốc tối nghĩa. Chỉ có thể phỏng đoán nó có thể đã được đặt từ tiếng Latin: ungula- 'móng guốc'.

Alpha Centauri C được phát hiện vào năm 1915 bởi Robert T. A. Innes, người cho rằng nó có tên là Proxima Centaurus, từ tiếng Latin, có nghĩa là 'ngôi sao gần nhất của Centaurus'. Tên Proxima Centauri sau đó được sử dụng rộng rãi hơn và hiện được IAU liệt kê là tên riêng được phê duyệt.

Vào năm 2016, Nhóm làm việc về Tên sao(Working Group on Star Names) của Liên minh Thiên văn Quốc tế (IAU), [28] đã quyết định gán tên riêng cho các sao thành phần riêng lẻ thay vì cho nhiều hệ thống. Cụ thể họ đã phê duyệt tên Rigil Kentaurus / ˈraɪdʒəl kɛnˈtɔːrəs / cho Alpha Centauri A và tên Proxima Centauri / prɒksɪmə sɛnˈtɔːraɪ / cho Alpha Centauri C. [15] Vào ngày 10 tháng 8 năm 2018, IAU đã phê duyệt tên Toliman / tɒlɪmæn / cho Alpha Centauri B.

Các định danh thành phầnSửa đổi

"Alpha Centauri" là tên gọi đặt cho cái dường như là một ngôi sao đơn lẻ đối với mắt trần và là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao phương nam là Bán Nhân Mã (Centaurus). Với sự trợ giúp của kính viễn vọng, Alpha Centauri có thể được thấy như là một hệ thống sao đôi với quỹ đạo gần. Nó được gọi là hệ "Alpha Centauri AB", thường viết tắt là "α Centauri AB" hay "α Cen AB".

"Alpha Centauri A (α Cen A)" và "Alpha Centauri B (α Cen B)" là các ngôi sao đơn lẻ của hệ sao đôi, thường được định nghĩa để nhận dạng chúng như là các thành phần khác biệt của hệ sao đôi α Cen AB. Nhìn từ Trái Đất, còn có một sao đồng hành bổ sung nằm ở 2,18°Cách xa từ hệ sao đôi AB, một khoảng cách lớn hơn so với khoảng chia tách đã quan sát giữa các sao A và B. Sao đồng hành này được gọi là "Proxima Centauri", "Proxima" hay "α Cen C". Nếu đủ sáng để nhìn mà không cần kính viễn vọng thì Proxima Centauri sẽ xuất hiện với mắt trần như là một ngôi sao tách biệt khỏi α Cen AB. Alpha Centauri AB và Proxima Centauri tạo thành một sao đôi quang học, và người ta cho rằng chúng có tương tác hấp dẫn với nhau. Chứng cứ trực tiếp rằng Proxima Centauri có một quỹ đạo elip điển hình của các sao đôi vẫn chưa được tìm thấy[10].

Ba sao thành phần này tạo thành một hệ sao ba, gọi chung là "α Cen AB-C".

 
So sánh kích thước Mặt Trời với các sao trong hệ sao đôi Alpha Centauri và sao lùn đỏ Proxima Centauri
 
Hệ thống ba sao Centauri có vị trí biểu kiến nằm phía trên vành đai Sao Thổ, quan sát từ tàu Cassini–Huygens 17 tháng 5 năm 2008

Hệ thống saoSửa đổi

Alpha Centauri là một hệ ba sao, với hai ngôi sao chính là Alpha Centauri A và Alpha Centauri B, là một thành phần nhị phân. Ký hiệu AB, hoặc A × B(cũ hơn), biểu thị trung tâm khối lượng của hệ nhị phân chính so với (các) sao đồng hành trong hệ thống nhiều sao. AB-C đề cập đến thành phần của Proxima Centauri liên quan đến nhị phân trung tâm, là khoảng cách giữa tâm khối lượng và người bạn đồng hành xa xôi. Do khoảng cách giữa Proxima (C) và Alpha Centauri A hoặc B là tương tự nhau, nên hệ nhị phân AB đôi khi được coi là một đối tượng hấp dẫn.

Thuộc tính quỹ đạoSửa đổi

Alpha Centauri
 
Chú thích
Quỹ đạo rõ ràng và thực sự của Alpha Centauri. Thành phần A được giữ cố định và chuyển động quỹ đạo tương đối của thành phần B được hiển thị. Quỹ đạo rõ ràng (hình elip mỏng) là hình dạng của quỹ đạo mà một người quan sát trên Trái đất nhìn thấy. Quỹ đạo thực sự là hình dạng của quỹ đạo nhìn vuông góc với mặt phẳng của chuyển động quỹ đạo. Theo vận tốc hướng tâm so với thời gian, [14] sự phân tách xuyên tâm của A và B dọc theo đường ngắm đã đạt đến mức tối đa trong năm 2007, với B cách xa Trái đất hơn A. Quỹ đạo được chia ở đây thành 80 điểm: mỗi bước . 0,99888 năm hoặc 364,84 ngày.

Các thành phần A và B của Alpha Centauri có chu kỳ quỹ đạo là 79,91 năm. Quỹ đạo của chúng có độ lệch tâm vừa phải, e = 0,5179; khoảng cách gần nhất của chúng hay periastron[11] là 11,2 AU (1,68 tỷ km), hoặc khoảng cách giữa Mặt trờiSao Thổ; và khoảng cách xa nhất của chúng hay apastron[12] là 35,6 AU (5,33 tỷ km), khoảng cách giữa Mặt trời và Sao Diêm Vương. Periastron gần đây nhất là vào tháng 8 năm 1955 và lần tiếp theo sẽ xảy ra vào tháng 5 năm 2035; apastron gần đây nhất là vào tháng 5 năm 1995 và tiếp theo sẽ xảy ra vào năm 2075.

Nhìn từ Trái đất, quỹ đạo rõ ràng của A và B có nghĩa là góc tách và vị trí (PA) của chúng thay đổi liên tục trong suốt quỹ đạo dự kiến ​​của chúng. Các vị trí sao được quan sát vào năm 2019 được phân tách bằng 4,92 arcsec thông qua PA là 336,1 °, tăng lên 5,49 arcsec đến 345,3 ° vào năm 2020. Cách tiếp cận gần đây nhất là vào tháng 2 năm 2016, ở mức 4.0 arcsec thông qua PA là 300 °. Sự phân tách tối đa quan sát được của các ngôi sao này là khoảng 22 arcsec, trong khi khoảng cách tối thiểu là 1,7 arcsec. Sự tách biệt rộng nhất xảy ra trong tháng 2 năm 1976, và lần tiếp theo sẽ là vào tháng 1 năm 2056.

Alpha Centauri C cách Alpha Centauri AB khoảng 13.000 AU. Điều này tương đương với 0,21 ly hoặc 1,9 nghìn tỷ km - khoảng 5% khoảng cách giữa Alpha Centauri AB và Mặt trời. Cho đến năm 2017, các phép đo tốc độ nhỏ và quỹ đạo của nó có quá ít độ chính xác và thời gian tính theo năm để xác định liệu nó có bị ràng buộc với Alpha Centauri AB hay không liên quan.

Hành tinh trong hệ thống saoSửa đổi

Ngày 16 tháng 10 năm 2012, các nhà thiên văn ở ESO công bố phát hiện một hành tinh Alpha Centauri Bb có khối lượng xấp xỉ Trái Đất quay quanh sao Alpha Centauri B với chu kỳ 3,2 ngày.[13] Quỹ đạo của nó nằm rất gần ngôi sao khiến cho nó quá nóng để có thể phát triển các tiến trình sinh học. Đây là hành tinh đầu tiên được phát hiện trong hệ sao nằm gần hệ Mặt Trời nhất. Tháng 8 năm 2016, ESO thông báo phát hiện ra Proxima b, một hành tinh kích thước cỡ Trái Đất quay quanh ngôi sao ở khoảng cách 0,05 AU (7.500.000 km) và có chu kỳ quỹ đạo xấp xỉ bằng 11,2 ngày Trái Đất. Khối lượng ước tính của hành tinh này bằng 1,3 lần khối lượng Trái Đất. Hơn nữa, nhiệt độ cân bằng của Proxima b xấp xỉ nằm trong phạm vi mà nước có thể tồn tại ở trạng thái lỏng trên bề mặt hành tinh, hay có thể hành tinh này nằm trong vùng ở được của Proxima Centauri. Mặc dù với nhiệt độ phù hợp như thế của Proxima b, các điều kiện trên bề mặt có thể bị ảnh hưởng mạnh bởi tia cực tím và bức xạ tia X từ ngôi sao do quỹ đạo gần của nó — vượt xa cường độ mà Trái Đất hứng chịu từ Mặt Trời. Các tìm kiếm lần trước về vật thể đồng hành đã loại bỏ sự có mặt của sao lùn nâu và hành tinh khối lượng lớn.

Do Cận Tinh là một ngôi sao lùn đỏ và lóe sáng, liệu có hành tinh quay quanh nó có thể có sự sống hay không vẫn là câu hỏi đang được tranh luận. Cũng là ngôi sao gần nhất, đã có những đề xuất nó là một trong những đích đến của các chuyến du hành giữa các ngôi sao, bao gồm dự án tàu StarChip đang được phát triển nằm trong dự án Breakthrough Starshot.

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ “LHS 50 -- High proper-motion Star”. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2008. 
  2. ^ “LHS 51 -- High proper-motion Star”. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2008. 
  3. ^ Hoffleit+ (1991). “The Stars of Centaurus”. Đài thiên văn Đại học Yale. Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2009. 
  4. ^ Datin Kellie; Dewarf LE.; Guinan EF.; Carton JM. (tháng 1 năm 2009). “FUSE Observations of alpha Centauri B”. Hiệp hội thiên văn Mỹ. Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2009. 
  5. ^ a ă â b c d đ e ê g h i Kervella, Pierre; Thevenin Frederic (ngày 15 tháng 3 năm 2003). “A Family Portrait of the Alpha Centauri System”. ESO. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2008. 
  6. ^ a ă Gilli G.; Israelian G.; Ecuvillon A.; Santos NC.; Mayor M. (2006). “Abundances of Refractory Elements in the Atmospheres of Stars with Extrasolar Planets”. Astronomy and Astrophysics 449 (2): 723–36. doi:10.1051/0004-6361:20053850. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007. 
  7. ^ a ă Bazot, M.; Bouchy, F.; Kjeldsen, H.; Charpinet, S.; Laymand, M.; Vauclair, S. (2007). “Asteroseismology of α Centauri A. Evidence of rotational splitting”. Astronomy and Astrophysics 470: 295–302. doi:10.1051/0004-6361:20065694. 
  8. ^ Pourbaix, D.; Nidever, D.; McCarthy, C.; Butler, R. P.; Tinney, C. G.; Marcy, G. W.; Jones, H. R. A.; Penny, A. J.; Carter, B. D. (2002). “Constraining the difference in convective blueshift between the components of alpha Centauri with precise radial velocities”. Astronomy and Astrophysics 386 (1): 208–85. doi:10.1051/0004-6361:20020287. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2008. 
  9. ^ Cách gọi của người Trung Quốc 南門二, ý chỉ ngôi sao thứ hai của cổng phía Nam
  10. ^ Mason, B.D.; Wycoff, G.L. I. Hartkopf, W.I.. (2008). “Washington Visual Double Star Catalog, 2006.5 (WDS)”. Đài thiên văn hải quân Mỹ, Washington, D.C. 
  11. ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Apsis.  |tựa đề= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  12. ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Apsis.  |tựa đề= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  13. ^ Planet Found in Nearest Star System to Earth

Liên kết ngoàiSửa đổi

  Phương tiện liên quan tới Alpha Centauri tại Wikimedia Commons