Tài liệu Hoàng gia Chăm Pa

(đổi hướng từ Archives royales du Champa)

Tài liệu Hoàng gia Chăm Pa (tiếng Chăm: Sakkarai dak rai patao, Tiếng Pháp: Archives royales du Champa) là nhan đề hợp tuyển các tài liệu của Vương triều Chăm Pa ở giai đoạn cuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII, được xác định xưa nhất và là tư liệu quan trọng để tiếp cận xã hội Champa trung đại. Tài liệu này hiện đang lưu trữ trong thư viện Société Asiatique de Paris, tổng cộng 5227 trang, trong đó có 4402 viết bằng tiếng Chăm và 825 trang viết bằng tiếng Hán, từ năm 1702 đến năm 1883,

Sakkarai dak rai patao
Thông tin sách
Tác giả?
Quốc giaROCN Duty Ship Pennant.svg Panduranga
Ngôn ngữAkhar thrah
Hán
Chủ đềChampa
Ngày phát hànhCuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII
Số trang5227

Lịch sửSửa đổi

Tập tài liệu dày hàng ngàn trang được một sĩ quan Pháp tên P. Villaume tìm thấy ở thôn La Vang của sắc tộc K'Ho (thuộc Lâm Đồng ngày nay) khoảng đầu thế kỷ XX, rồi bán lại cho các học giả để kiếm lời. Trong các năm 1905 và 1907, hai nghiên cứu gia H. Parmentier và E. Durand đã viết các bài tường trình[1] về văn bản này trên tập san của Viện Viễn Đông Bác cổ, nay được lưu trữ tại bảo tàng Société Asiatique de Paris và số hóa vào năm 2009.

Giới nghiên cứu tạm gọi tập tài liệu này là Archives royales du Champa hoặc Sakkarai dak rai patao, gồm 5227 trang, đa phần được viết bằng Akhar thrah nhưng còn có 825 văn bản chữ Hán, kèm ấn triện của các hoàng đế từ Lê Dụ Tông đến Nguyễn Dực Tôn; phần Hán văn là cứ liệu để xác minh niên đại các đoạn ký, vì người Chăm dùng lịch 12 con giáp chứ không phải đế hiệu như người Việt. Đây là hợp tuyển những văn kiện hành chính, thuế khóa, mua bán đất đai và hồ sơ kiện cáo, ngoài ra có một số ít đề cập đến lịch sử. Riêng phần sử, tiến sĩ Po Dharma tạm chia ra hai thời kỳ tiền sử và chính sử, mốc là trước sau thế kỷ XII; thời tiền sử hầu hết là hư cấu với những vua chúa hoặc sự kiện mang cốt cách huyền huyễn, thời chính sử cũng có không ít tình tiết hoang đường. Tuyển tập này được coi là tư liệu sinh động về lối hành văn của người Chăm thời trung đại, đồng thời cung cấp cái nhìn bao quát về đời sống Champa giai đoạn tự chủ cuối cùng - tức thời kỳ Panduranga.

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

Liên kết ngoàiSửa đổi