Chung một dòng sông

phim điện ảnh Việt Nam năm 1959

Chung một dòng sông (tiếng Anh: On the same river[1] hay By their river[2]; tiếng Trung: 同一条江; tiếng Nga: На берегах одной реки) là một bộ phim điện ảnh chính kịch cách mạng Việt Nam năm 1959 được thực hiện bởi Hãng phim truyện Việt Nam do Nguyễn Hồng Nghi và Phạm Kỳ Nam[a] làm đạo diễn, với nội dung xoay quanh mối tình của Hoài và Vận – hai người sống ở hai bên bờ Nam Bắc bị phân cách chia ly. Bộ phim có sự tham gia diễn xuất của Phi Nga và Mạnh Linh. Đây được coi là phim truyện đầu tiên của miền Bắc Việt Nam sau năm 1954 và cũng là bộ phim truyện đầu tiên của nền Điện ảnh cách mạng Việt Nam.

Chung một dòng sông
Chungmotdongsongposter.jpg
Bìa DVD của phim
Đạo diễnNguyễn Hồng Nghi
Phạm Kỳ Nam
Sản xuấtHãng phim truyện Việt Nam
Kịch bảnCao Đình Báu
Đào Xuân Tùng
Diễn viênPhi Nga
Mạnh Linh
Song Kim
NSƯT Huy Công
Nguyễn Thị Thu An
Trịnh Thịnh
Âm nhạcNguyễn Đình Phúc
Quay phimNguyễn Đắc
Công chiếu
20 tháng 7 năm 1959
Độ dài
90 phút
Quốc giaFlag of North Vietnam (1955–1975).svg Việt Nam
Ngôn ngữtiếng Việt

Nội dungSửa đổi

Hoài và Vận đã yêu nhau từ thời kháng chiến chống Pháp. Trong khi Vận là du kích thì Hoài là người chở du kích qua sông. Khi hòa bình lập lại sau hiệp định Genèva 1954, sông Bến Hải trở thành giới tuyến tạm thời phân chia hai bờ Nam – Bắc Việt Nam; lúc hai người định làm lễ cưới, thuyền của nhà trai sang bờ Nam đã bị cảnh sát không cho lên bờ. Mối tình của hai người từ đây bị chia cắt, ngăn cản. Trong khi nhân dân bờ Bắc phấn khởi trong cảnh hòa bình thì ở bờ Nam, chính quyền Mỹ Ngụy bắt đầu đàn áp quần chúng và gia đình Hoài cũng bị truy bức. Với sự giúp đỡ của dân làng, Hoài đã thành công vượt tuyến sang bờ Bắc để gặp người yêu nhưng cô không ở lại mà trở về bờ Nam, cùng mẹ già và dân làng tiếp tục đấu tranh chống đế quốc và tay sai. Hạnh phúc của Hoài và Vận từ đó gắn liền với cả vận mệnh của dân tộc.[3][5][6]

Diễn viênSửa đổi

Sản xuấtSửa đổi

Phát triểnSửa đổi

Trước thời điểm bộ phim ra đời, phim ảnh cách mạng mới chỉ sản xuất được phim tài liệu.[10] Vào ngày 15 tháng 3 năm 1953, chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam,[13][14][15] đánh dấu cho sự ra đời của nền điện ảnh cách mạng, dù phải tới sáu năm sau đó, bộ phim truyện đầu tiên mới được công chiếu.[3]

Vào năm 1958, kịch bản phim Biển động do soạn giả Ngọc Cung viết và Mai Lộc đạo diễn đã quay thử nghiệm một số đoạn. Tuy nhiên, bộ phim không được tiếp tục sản xuất do cả biên kịch lẫn đạo diễn đều "không thỏa mãn" vì còn nhiều lỗi trong nội dung.[3][4] Cùng thời điểm, một đề cương kịch bản mang tên Tình không giới tuyến[b] của tác giả Cao Đình Báu đã được đưa vào kế hoạch sản xuất, với ý tưởng nói về mối tình bị chia cắt giữa hai nhân vật bên bờ sông Bến Hải.[3][10] Một đoàn các nghệ sĩ điện ảnh từ Trung Quốc sang đã hỗ trợ việc phát triển kịch bản, sau đó Đình Báu cùng với Đào Xuân Tùng hoàn thiện nốt và đổi tên thành Chung một dòng sông.[3][17]

Tuyển vaiSửa đổi

Vai chính của bộ phim được giao cho Phi Nga – dù khi ấy chưa được đào tạo chút gì về diễn xuất điện ảnh. Cô đã đến xin thử vai một lần duy nhất và ngay lập tức được nhận vào đoàn phim.[7] Nữ diễn viên cho biết ban đầu cô chỉ được giao cho vai phụ nhưng vào phút cuối cùng đã được đạo diễn chọn vào vai chính.[18] Nhờ vai diễn này cô được coi là nữ diễn viên đầu tiên của nền Điện ảnh cách mạng Việt Nam.[8][18] Diễn viên Mạnh Linh cũng đảm nhận vai chính trong phim.[9] Bộ phim còn có sự góp mặt của Trịnh Thịnh và là vai diễn đầu tiên trong sự nghiệp của ông, dù khi ấy ông chưa được đào tạo bài bản về diễn xuất.[3] Phim có sự tham gia của hai diễn viên nhỏ tuổi, trong đó một người sau này là một liệt sĩ chống Mỹ và người còn lại là một cựu chiến binh.[5] NSND Trần Phương cũng góp mặt vào trong phim nhưng chỉ là một vai nhỏ và không được ghi danh.[11]

Quay phimSửa đổi

Mùa thu năm 1958, kịch bản phim đã được chấp nhận đưa vào sản xuất.[3][4][19] Quá trình quay phim chính của bộ phim diễn ra trong khoảng bốn tháng,[11] bắt đầu từ tháng 2 năm 1959,[3] với Nguyễn Hồng Nghi và Phan Kỳ Nam làm đạo diễn,[4][20][21] quay phim bởi Nguyễn Đắc và Đào Đức đảm nhận vai trò họa sĩ thiết kế,[3][4] đưa ông trở thành họa sĩ thiết kế mỹ thuật điện ảnh đầu tiên khi đó.[22] Thời điểm này Phạm Kỳ Nam mới học ở Học viện Điện ảnh Pháp về và là đạo diễn duy nhất của miền Bắc khi ấy được đào tạo bài bản, còn lại toàn bộ ê kíp đều từ chiến khu Việt Bắc trở về và chủ yếu mới có kinh nghiệm làm phim tài liệu, thời sự.[3] Việc sản xuất bộ phim đã gặp nhiều khó khăn trong vật tư kỹ thuật lẫn kinh nghiệm làm phim.[21] Bối cảnh của phim được quay tại Quảng Bình, với cảnh hai bờ sông Bến Hải được quay ở sông Nhật Lệ, Đồng Hới sao cho giống với bối cảnh thực của truyện phim.[5][11] Phần nhạc phim được viết bởi Nguyễn Đình Phúc.[23]

Công chiếuSửa đổi

Chung một dòng sông đã được công chiếu chính thức vào ngày 20 tháng 7 năm 1959, đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày ký kết Hiệp định Genèva.[3][4][24] Phim cũng được chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Moskva lần thứ nhất cùng năm[25][26] và sau đó đã được lồng tiếng dưới ngôn ngữ tiếng Trung.[27]

50 năm sau khi bộ phim ra đời, Hãng phim truyện Việt Nam và Hãng phim Phương Nam đã hợp tác phát hành 50 phim kinh điển của Điện ảnh Việt Nam dưới định dạng DVD, trong đó Chung một dòng sông là bộ phim đầu tiên được phát hành.[28][29] Phim cũng được phát sóng trong khung giờ Điện ảnh chiều thứ bảy trên kênh VTV8 vào tháng 4 năm 2017.[30] Một chương trình giới thiệu tác phẩm đã được tổ chức bởi Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Nhà Văn hóa Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 12 tháng 12 năm 2019.[31]

Đón nhậnSửa đổi

Ngay từ trước khi công chiếu, bộ phim đã được công chúng đón chờ vì là phim truyện đầu tiên của miền Bắc Việt Nam sau năm 1954 và là bộ phim truyện đầu tiên của nền Điện ảnh cách mạng Việt Nam.[c][10][21][28] Sự kiện công chiếu phim nhanh chóng tạo nên hiện tượng đặc biệt trong đời sống văn hóa xã hội khi đó; nhiều người đã dắt nhau đi xem lại phim liên tục, tạo nên dư luận trên báo chí cũng như trong những câu chuyện thường ngày.[3][21] Bộ phim cũng giúp dàn diễn viên tham gia phim trở nên nổi tiếng;[3] vai diễn của NSND Trịnh Thịnh trong phim sau này được đánh giá là vai diễn để đời của ông.[12]

Viết cho báo Nhân Dân vào ngày 17 tháng 7 năm 1959, nhà thơ Thép Mới đã khen ngợi bộ phim "rất mạnh dạn đi thẳng và thể hiện - dù chỉ khía cạnh nào - một tình cảm lớn nhất của nhân dân, của thời đại".[4][32] Bộ phim cũng được đánh giá là mang nội dung tư tưởng hướng đến mọi đối tượng khán giả, đồng thời đề cập đến những vấn đề mang tính nóng hổi, thời sự của thời đại.[3][4] Dù vậy, đồng đạo diễn của bộ phim, Nguyễn Hồng Nghi, lại nhận xét rằng "Tính tư tưởng của tác phẩm thì khá phong phú, nhưng tính nghệ thuật lại chưa đủ".[3][33][34] Bài viết trên báo VnExpress cũng phê bình bộ phim còn nhiều điểm "chưa đủ" trong nội dung và các tuyến nhân vật, hình ảnh phim, nhưng lại khuyến khích nhìn nhận tác phẩm trên quan điểm lịch sử.[3]

Giải thưởngSửa đổi

Năm Giải thưởng Hạng mục (Người) đề cử Kết quả Tham khảo
1973 Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 2 Phim truyện điện ảnh Chung một dòng sông Bông sen vàng [3][4][21]

Di sảnSửa đổi

Bộ phim được cho là đã "đặt nền móng cho phim truyện Cách mạng đi đúng hướng trong quá trình phát triển về sau này".[3] Đạo diễn, NSND Phạm Văn Khoa, nguyên giám đốc đầu tiên của Xưởng phim Điện ảnh Việt Nam (tiền thân Hãng phim truyện Việt Nam ngày nay), nhận định bộ phim đánh dấu một bước tiến quan trọng và triển vọng về loại hình phim truyện trong nước.[4][6][35] Một bài viết trên báo Sức khỏe và Đời sống thì liệt kê Chung một dòng sông vào danh sách những bộ phim điện ảnh Việt kinh điển về chiến tranh; sau khi được công chiếu,[36] hàng loạt cuốn phim cùng thể loại sau đó đã được sản xuất và phát hành.[37] Phải đến năm 1973, 14 năm sau khi công chiếu, phim mới nhận giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 2.[3][38][34] NSND Đào Đức nhờ vai trò họa sĩ trong phim cũng được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước vào năm 2021.[39] Tác phẩm còn nằm trong cuốn sách 101 bộ phim Việt Nam hay nhất của nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm.[2][40]

Chú thíchSửa đổi

Ghi chúSửa đổi

  1. ^ nghệ danh Phạm Hiếu Dân.[3][4]
  2. ^ theo Đào Xuân Tùng, một trong hai tác giả tham gia vào việc viết kịch bản, kịch bản phim ban đầu có tên là Đôi bờ.[16]
  3. ^ theo một số nguồn thì đây cũng là bộ phim truyện nhựa đầu tiên của nền Điện ảnh cách mạng Việt Nam.[11][13]

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ “ON THE SAME RIVER”. MUBI (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  2. ^ a b Lê Hồng Lâm 2018, tr. 24.
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Dạ Vũ (14 tháng 4 năm 2014). 'Chung một dòng sông' và dấu ấn lịch sử phim Việt”. VnExpress. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  4. ^ a b c d e f g h i j Lê Thị Bích Hồng (30 tháng 4 năm 2020). “Đạo diễn Phạm Kỳ Nam: 'Chung một dòng sông' - phim truyện đầu tiên của Việt Nam”. Thể thao & Văn hóa. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  5. ^ a b c Đoàn Thị (25 tháng 10 năm 2015). “Làng cát Bảo Ninh với phim truyện "Chung một dòng sông" và hai diễn viên nhí”. Báo Quảng Bình. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  6. ^ a b “Vinh quang một thời phim chống Mỹ”. Báo Yên Bái. Tin Mới. 8 tháng 4 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  7. ^ a b Nguyễn Đình San (13 tháng 2 năm 2018). “Sự tỏa sáng của một nữ diễn viên đoản mệnh”. Công an nhân dân. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  8. ^ a b Châu Mỹ (11 tháng 10 năm 2015). “Diễn viên 'Chung một dòng sông' trong ký ức người ở lại”. VnExpress. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  9. ^ a b Dương Trang Hương (18 tháng 3 năm 2014). “Khi nghệ sĩ sa cơ”. Báo Khánh Hòa. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  10. ^ a b c d e Khánh Huyền (20 tháng 8 năm 2007). “Điện ảnh Cách mạng ngày ấy”. An ninh Thủ đô. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  11. ^ a b c d e Hà Thu (15 tháng 3 năm 2011). "Chung một dòng sông" sống cùng thời gian”. Hànộimới. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  12. ^ a b “Những vai diễn để đời của NSND Trịnh Thịnh”. Tiền phong. Lao Động. 13 tháng 4 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  13. ^ a b Thanh Giang (14 tháng 3 năm 2013). “Điện ảnh Việt Nam - Một chặng đường nhìn lại”. Báo Tin tức. Thông tấn xã Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  14. ^ Lê Hồng Lâm 2020, tr. 23.
  15. ^ Bành Bảo 1986, tr. 177.
  16. ^ Thiên Sơn (15 tháng 3 năm 2012). “Nhớ người viết kịch bản "Chung một dòng sông". Báo Nghệ An. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  17. ^ Văn hóa nghệ thuật, Số phát hành 223-228. Bộ Văn hóa - Thông tin. 2003. tr. 80. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  18. ^ a b Hữu Ngọc (23 tháng 7 năm 2011). “Chân dung của một thời (II)”. Sức khỏe và Đời sống. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  19. ^ Bành Bảo 1983, tr. 146.
  20. ^ Phan Bích Hà 2003, tr. 177.
  21. ^ a b c d e Trần Lâm Kim (21 tháng 7 năm 2012). “Chung một dòng sông - Mở đầu cho một dòng chảy”. Thế giới Điện ảnh. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  22. ^ Trần Khánh Chương 2012, tr. 349.
  23. ^ Quỳnh Chi (8 tháng 12 năm 2020). “Nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc: Chàng du tử đa tài”. Báo Giáo dục & Thời đại. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  24. ^ Nhiều tác giả 2005, tr. 133.
  25. ^ Đặng Nhật Minh (9 tháng 7 năm 2017). “Liên hoan phim Moskva: 20 năm phim Việt vắng bóng”. Đài Phát thanh và Truyền hình Thanh Hoá. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  26. ^ Đặng Nhật Minh 2005, tr. 174.
  27. ^ “Chung một dòng sông (1959) / 同一条江 (1960)”. YouTube. 30 tháng 8 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  28. ^ a b Hoàng Lân (19 tháng 4 năm 2010). “Phát hành DVD 50 tác phẩm điện ảnh kinh điển Việt Nam”. Hànộimới. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  29. ^ Tr.Uyên (19 tháng 4 năm 2010). “Phát hành DVD 50 phim nổi tiếng của VN”. Tuổi trẻ. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  30. ^ “Thưởng thức những bộ phim gây tiếng vang trong "Điện ảnh chiều thứ 7" tháng 4 trên VTV8”. Báo điện tử VTV. 31 tháng 3 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  31. ^ HCKN (9 tháng 12 năm 2019). “Chương trình giới thiệu tác phẩm điện ảnh "Chung một dòng sông". hcmuc.edu.vn. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  32. ^ Quân đội nhân dân Việt Nam 2002, tr. 103.
  33. ^ Tuấn Hải (1 tháng 9 năm 2013). "Dòng sông" điện ảnh Việt: Bao giờ chảy tiếp?”. Tạp chí điện tử Petrotimes. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 7 năm 2016. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  34. ^ a b Lê Hồng Lâm 2018, tr. 27.
  35. ^ Phạm Vũ Dũng 2000, tr. 187.
  36. ^ Hoài Hương (30 tháng 4 năm 2021). “Phim điện ảnh Việt kinh điển về chiến tranh”. Sức khỏe và Đời sống. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  37. ^ Lại Văn Sinh (14 tháng 3 năm 2008). “Những chặng đường điện ảnh cách mạng Việt Nam”. Nhân Dân. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  38. ^ Hà Tùng Long (30 tháng 4 năm 2017). “Những bộ phim là niềm tự hào của Điện ảnh cách mạng Việt Nam”. Dân trí. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  39. ^ Phạm Hoa (21 tháng 3 năm 2021). “Họa sĩ làm phim 'Chung một dòng sông' được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước”. Sức khỏe và Đời sống. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.
  40. ^ Quỳnh Nga (29 tháng 9 năm 2018). “Nhìn lại lịch sử điện ảnh Việt qua "101 bộ phim Việt Nam hay nhất". Công an nhân dân. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2022.

NguồnSửa đổi

Đọc thêmSửa đổi

Liên kết ngoàiSửa đổi