Nhà thờ

tòa nhà được dùng cho các buổi thờ phượng Kitô giáo
(Đổi hướng từ Church (building))

Trong Kitô giáo, nhà thờ (còn gọi là thánh đường hay giáo đường hay nhà thánh) là địa điểm để người Kitô hữu cử hành các nghi lễ thờ phượng Thiên Chúa. Nhà thờ Kitô giáo đầu tiên là một nhà thờ tại gia được thành lập vào thế kỷ thứ 3.[1] Mỗi giáo hội Kitô giáo đều có các phong cách, quy định xây dựng nhà thờ riêng. Nhà thờ truyền thống của Thiên Chúa Giáo có hình dạng như cây thánh giá, với lối đi ở giữa tượng trưng cho thân cây, chỗ ngồi tượng trưng cho xà dọc và bệ thờ tượng trưng cho cánh ngang. Tháp hoặc mái vòm có thể gợi lên sự hướng lên trời[2][3]. Nhà thờ hiện đại có nhiều phong cách và cách bố trí khác nhau. Một số tòa nhà được chuyển đổi thành nhà thờ, trong khi nhiều tòa nhà ban đầu của nhà thờ đã được đưa vào mục đích sử dụng khác. Từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14, đã có làn sóng xây dựng nhà thờ ở Tây Âu.

Nhà thờ là nơi thờ phượng của nhiều tôn giáo khác nhau, chẳng hạn như nhà thờ Hồi giáo và nhà hội Do Thái.[4][5] Ngoài ra, nhà thờ cũng có thể được dùng để chỉ một nhóm người theo đạo Thiên Chúa, trong khi Giáo hội là từ dùng để chỉ toàn bộ cộng đồng người theo đạo Thiên Chúa trên thế giới.[6]

Kiến trúc sửa

 
Quang cảnh ngọn tháp của Nhà thờ Norwich ở Norfolk, Anh

Nhà thờ thường có hình dạng thánh giá,[7][8][9] với một phần dài ở giữa và hai phần ngắn ở hai bên.[10] Phần dài ở giữa là nơi đặt bàn thờ, còn hai phần ngắn ở hai bên là nơi dành cho các tín đồ. Nhà thờ cũng thường có mái vòm, tượng trưng cho sự kết nối giữa trời và đất[11]. Ngoài hình dạng thánh giá, nhà thờ cũng có thể có hình tròn, tượng trưng cho sự vĩnh cửu; hình bát giác hoặc hình ngôi sao, tượng trưng cho ánh sáng và sự dẫn dắt. Một đặc điểm chung khác của nhà thờ là tháp chuông, thường nằm ở phía tây của nhà thờ.

Nhà thờ Cơ Đốc thường có bàn thờ chính hướng về phía đông.[12] Điều này bắt nguồn từ truyền thống của người Byzantine vào thế kỷ thứ 4. Họ tin rằng Chúa Giêsu Kitô sẽ trở lại từ phía đông, vì vậy họ hướng bàn thờ về phía đó để chào đón Ngài. Thông thường, bàn thờ không hướng chính xác về đông mà hướng về phía mặt trời mọc. Điều này là do mặt trời mọc ở phía đông, và người ta tin rằng mặt trời là biểu tượng của Chúa Giêsu Kitô. Ở phương Tây, truyền thống hướng bàn thờ về phía đông trở nên phổ biến vào thế kỷ thứ 8 và 9. Tuy nhiên, một số nhà thờ ở châu Âu vẫn giữ phong tục La Mã cổ xưa, đặt bàn thờ ở đầu phía tây và lối vào ở phía đông. Điều này có thể thấy ở một số nhà thờ ở Đức, chẳng hạn như Nhà thờ Petershausen (Constance), Nhà thờ Bamberg, Nhà thờ Augsburg, Nhà thờ Regensburg và Nhà thờ Hildesheim.[13]

Lịch sử sửa

 
Nhà thờ Thánh Simeon Stylites ở Aleppo, Syria, có một mặt tiền phía nam được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 5. Mặt tiền này được cho là một trong những công trình nhà thờ cổ nhất còn tồn tại trên thế giới.

Nhà thờ Kitô giáo cổ nhất mà các nhà khảo cổ tìm thấy là một nhà thờ được xây dựng trong một ngôi nhà ở thành phố Dura-Europos, Syria, vào khoảng năm 233 đến 256.[14][15] Vào nửa sau của thế kỷ thứ 3 sau Công Nguyên, những nhà thờ này chỉ là những căn nhà được sửa sang lại để làm nơi thờ phượng. Tuy nhiên, dưới thời Constantine Đại đế, những nhà thờ lớn và phức tạp hơn bắt đầu xuất hiện.[16][17]

Từ thế kỷ 11 đến 14, ở Tây Âu, người ta xây dựng rất nhiều nhà thờ lớn (thánh đường) và nhà thờ giáo xứ nhỏ.[18] Ngoài việc là nơi thờ phượng, nhà thờ còn là nơi tập trung chung của cộng đồng. Người dân trong làng thường đến đây để họp hội, tổ chức tiệc, diễn kịch tôn giáo và tham gia hội chợ. Khuôn viên và các tòa nhà cũng được dùng để giã lúa và trữ ngũ cốc.[19][20][21][22]

Các loại sửa

Vương cung thánh đường sửa

Vương cung thánh đường (tiếng Latinhtiếng Ý: basilica)[23][24] là một danh hiệu tôn vinh đặc biệt mà Giáo hoàng sắc phong cho các nhà thờ hoặc thánh địa xét theo tính cách cổ kính, tầm quan trọng trong lịch sử và ý nghĩa tâm linh đối trong Giáo hội Công giáo. Vương cung thánh đường được phân biệt cho các mục đích nghi lễ so với các nhà thờ thông thường khác. Công trình nhà thờ giữ danh hiệu này không nhất thiết phải xây theo kiểu kiến trúc vương cung basilica theo nghĩa kiến trúc (một tòa nhà hình chữ nhật với gian giữa ở giữa có hai hoặc nhiều lối đi dọc).

Vương cung thánh đường cơ bản được chia làm hai loại là đại vương cung thánh đường (major basilica) - bao gồm bốn nhà thờ, tất cả đều thuộc Giáo phận Rôma và tiểu vương cung thánh đường (minor basilica) tức tất cả các vương cung thánh đường còn lại. Tính đến năm 2019, có tổng cộng 1.810 nhà thờ được phong danh hiệu vương cung thánh đường trên toàn thế giới.[25]

Bởi tầm quan trọng và ý nghĩa tôn vinh, phần lớn các vương cung thánh đường thường là nhà thờ chính tòa của chính giáo phận hay tổng giáo phận tương ứng nơi mà nó tọa lạc nhưng không phải nhà thờ chính tòa nào cũng là vương cung thánh đường. Roma là thành phố sỡ hữu số lượng nhiều vương cung thánh đường nhất trên thế giới, bao gồm cả Vương cung thánh đường Thánh Phêrô Vatican. Đặc biệt, các nhà thờ được chỉ định là vương cung thánh đường thuộc giáo hoàng (basilica papale) sẽ có ngai tọa giáo hoàng và bàn thánh lễ giáo hoàng, tại đó không ai có thể cử hành thánh lễ nếu không có sự cho phép của giáo hoàng.[26]

Nhà thờ chính tòa sửa

Nhà thờ chính tòa là nhà thờ chính của một giám mục trong các giáo phận hay tổng giáo phận thuộc các Giáo hội Kitô giáo, nơi có đặt tòa giám mục (ngai) của giám mục cai quản giáo phận (hay tổng giáo phận) đó.[27][28][29][30] Là nhà thờ mẹ của một giáo phận và hàng giáo sĩ tại đó được xếp cao hơn các giáo sĩ khác. Nhà thờ chính tòa phải được cung hiến với nghi thức trọng thể[31]. Vì tính chất quan trọng nên trong tiếng Việt, nó còn được gọi là Nhà thờ lớn mặc dù không hẳn nó là nhà thờ có quy mô nhất trong khu vực đó.

Nhà nguyện sửa

Nhà nguyện[32][33] (còn gọi là nguyện đường, nguyện thất) là một địa điểm tôn giáo để tập hợp, cầu nguyện và thờ phượng, gắn với một cơ sở, tổ chức (thường là phi tôn giáo) hoặc được coi là phần mở rộng của một cơ sở tôn giáo chính. Nhà nguyện có thể là một phần của một phức hợp hay công trình lớn hơn như trường đại học, bệnh viện, cung điện, nhà tù, nhà tang lễ, nhà thờ Kitô giáo, hội đường Do Thái giáo, thánh đường Hồi giáo, và tàu thủy v.v, đôi khi nhà nguyện là cả một công trình đứng biệt lập và có bãi đất riêng.[33][34][35]

Giáo đường riêng tư sửa

Trong thời Trung cổ, một giáo đường riêng tư là một nhà thờ được xây dựng trên đất riêng của một lãnh chúa phong kiến. Lãnh chúa này có quyền sở hữu nhà thờ, bao gồm cả quyền bổ nhiệm linh mục và nhân viên nhà thờ.[36][37][38]

Nhà thờ tại gia sửa

Ở một số nước trên thế giới, có những quy định nghiêm ngặt về việc thờ phượng. Ví dụ, ở các nước theo luật Sharia, chỉ có những người Hồi giáo mới được phép thờ phượng tại các nhà thờ Hồi giáo. Còn ở các nước theo chủ nghĩa Cộng sản, chính phủ thường kiểm soát chặt chẽ các hoạt động tôn giáo..[39][40][41] Vì vậy, ở những nước này, nhiều người theo đạo Tin Lành không thể thờ phượng tại các nhà thờ công cộng. Thay vào đó, họ đã tự lập các nhà thờ tại gia để có thể thực hành đức tin của mình.[42] Phong trào nhà thờ Tin Lành tại gia ở Trung Quốc là một ví dụ điển hình.[43][44]

Xem thêm sửa

Chú thích sửa

  1. ^ Drummond, Dr Ashwin (26 tháng 7 năm 2023). The Beginning and End Time Church (bằng tiếng Anh). Ladder To Heaven. ISBN 978-81-962845-7-2.
  2. ^ Trí, Dân (13 tháng 8 năm 2012). “Kiến trúc ấn tượng của các nhà thờ Thiên Chúa giáo”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  3. ^ tcct (21 tháng 12 năm 2020). “Top Nhà thờ đẹp nhất Việt Nam”. Tạp chí Công Thương. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  4. ^ “Manichaeism | Definition, Beliefs, History, & Facts | Britannica”. www.britannica.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  5. ^ “Tax Guide for Churches & Religious Organizations” (PDF). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  6. ^ “Church | Definition, History, & Types | Britannica”. 22 tháng 6 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2021.
  7. ^ Milburn, Robert (1 tháng 1 năm 1988). Early Christian Art and Architecture (bằng tiếng Anh). University of California Press. ISBN 978-0-520-07412-5.
  8. ^ Atroshenko, V. I.; Collins, Judith (1985). The Origins of the Romanesque: Near Eastern Influences on European Art, 4th-12th Centuries (bằng tiếng Anh). Lund Humphries. ISBN 978-0-85331-487-5.
  9. ^ Templin, Deacon Gary E. (10 tháng 7 năm 2019). Understanding Love through World Religions (bằng tiếng Ả Rập). Christian Faith Publishing, Inc. ISBN 978-1-64458-659-4.
  10. ^ Petit, John Louis (1841). Remarks on Church Architecture ... (bằng tiếng Anh). J. Burns.
  11. ^ Templin, Deacon Gary E. (10 tháng 7 năm 2019). Understanding Love through World Religions (bằng tiếng Ả Rập). Christian Faith Publishing, Inc. ISBN 978-1-64458-659-4.
  12. ^ “The Institute for Sacred Architecture | Articles | Sacred Places: The Significance of the Church Building”. www.sacredarchitecture.org. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2017.
  13. ^ Heinrich Otte, Handbuch der kirchlichen Kunst-Archäologie des deutschen Mittelalters (Leipzig 1868), p. 12
  14. ^ Snyder, Graydon F. (2003). Ante Pacem: Archaeological Evidence of Church Life Before Constantine. Mercer University Press. tr. 128.
  15. ^ Walker, Williston (1957). The History of the Christian Church: From the Earliest Times to AD 461 (bằng tiếng Anh). George Allen & Unwin.
  16. ^ Hartog, Paul biên tập (tháng 2 năm 2010). The Contemporary Church and the Early Church: Case Studies in Ressourcement. Pickwick Publications. ISBN 978-1606088999. (Chapter 3)
  17. ^ Backhouse, Edward (1884). Early Church History to the Death of Constantine (bằng tiếng Anh). Hamilton, Adams & Company.
  18. ^ “Roman Catholicism - Early Church, Sacraments, Doctrine | Britannica”. www.britannica.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  19. ^ Levy, Patricia (30 tháng 7 năm 2004). Cathedrals and the Church (bằng tiếng Anh). Smart Apple Media. tr. 12. ISBN 978-1-58340-572-7.
  20. ^ Toman, Rolf (30 tháng 4 năm 2015). Romanesque: Architecture, Sculpture, Painting (bằng tiếng Anh). h.f.ullmann. ISBN 9783848008407.
  21. ^ Frankl, Paul; Crossley, Paul (2000). Gothic Architecture (bằng tiếng Anh). Yale University Press. ISBN 0300087993.
  22. ^ Anderson, Christy (28 tháng 2 năm 2013). Renaissance Architecture (bằng tiếng Anh). OUP Oxford. ISBN 9780192842275.
  23. ^ The Oxford Dictionary of Christian Art and Architecture (2013 ISBN 978-0-19968027-6), p. 117
  24. ^ “The Institute for Sacred Architecture - Articles- The Eschatological Dimension of Church Architecture”. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2016.
  25. ^ “Basilicas in the World”. GCatholic.org. 2019. Truy cập 12 Tháng mười hai năm 2019.
  26. ^   Gietmann, G. (1913). “Basilica” . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
  27. ^ “What's the Difference Between a Church, Chapel, Cathedral, and Basilica?”. What's the Difference? (bằng tiếng Anh). 23 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2022.
  28. ^ “What is the difference between a church, a cathedral and a basilica?”. Bit of trivia (bằng tiếng Anh). 10 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2022.
  29. ^ Tommy, Phan (12 tháng 1 năm 2015). “Giờ Lễ Nhà Thờ”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  30. ^ “What is the difference between a church and a cathedral?”. The Times of India (bằng tiếng Anh). 13 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2022.
  31. ^ Bản dịch việt ngữ của: Đức Ông Nguyễn Văn Phương, Linh Mục Phan Tấn Thành, Linh Mục Vũ Văn Thiện, Linh Mục Mai Đức Vinh. “Điều 1217, Bộ Giáo Luật 1983 của Giáo Hội Công Giáo”. vntaiwan.catholic.org.tw.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
  32. ^ “Muslim prayers welcome at Pentagon chapel - CNN.com”. www.cnn.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  33. ^ a b “CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Chapel”. www.newadvent.org. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  34. ^ Wakeling, Christopher (tháng 8 năm 2016). “Nonconformist Places of Worship: Introductions to Heritage Assets”. Historic England. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2017.
  35. ^ Jones, Anthony (1996). Welsh Chapels (bằng tiếng Anh). National Museum Wales. ISBN 9780750911627. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2017.
  36. ^ Wood, Susan (3 tháng 8 năm 2006). The Proprietary Church in the Medieval West (bằng tiếng Anh). OUP Oxford. ISBN 978-0-19-820697-2.
  37. ^ Coriden, James A. (1997). The Parish in Catholic Tradition: History, Theology, and Canon Law (bằng tiếng Anh). Paulist Press. ISBN 978-0-8091-3685-8.
  38. ^ “CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Lorsch Abbey”. www.newadvent.org. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
  39. ^ Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley, The Encyclopedia of Christianity, Volume 4, Wm. B. Eerdmans Publishing, USA, 2005, p. 163
  40. ^ Yves Mamou, Yves Mamou: «Les persécutions de chrétiens ont lieu en majorité dans des pays musulmans» Lưu trữ 11 tháng 1 2021 tại Wayback Machine, lefigaro.fr, France, March 20, 2019
  41. ^ Wesley Rahn, In Xi we trust - Is China cracking down on Christianity? Lưu trữ 20 tháng 2 2021 tại Wayback Machine, dw.com, Germany, January 19, 2018
  42. ^ Allan Heaton Anderson, An Introduction to Pentecostalism: Global Charismatic Christianity, Cambridge University Press, UK, 2013, p. 104
  43. ^ Nelson, Thomas (14 tháng 7 năm 2015). Evangelicals Around the World: A Global Handbook for the 21st Century (bằng tiếng Anh). Thomas Nelson. tr. 328. ISBN 978-1-4016-7879-1.
  44. ^ Lamport, Mark A. (1 tháng 6 năm 2018). Encyclopedia of Christianity in the Global South (bằng tiếng Anh). Rowman & Littlefield. tr. 364. ISBN 978-1-4422-7157-9.

Đọc thêm sửa

  • Levy, Patricia (2004). Cathedrals and the Church. Medieval World. North Mankato, MN: Smart Apple Media. ISBN 1-58340-572-0.
  • Krieger, Herman (1998). Churches ad hoc. PhotoZone Press. ISBN 9780966580969.
  • Erlande-Brandenburg, Alain, Qu'est-ce qu'une église ?, Gallimard, Paris, 333 p., 2010.
  • Gendry Mickael, L'église, un héritage de Rome, Essai sur les principes et méthodes de l'architecture chrétienne, Religions et Spiritualité, collection Beaux-Arts architecture religion, édition Harmattan 2009, 267 p.