Mở trình đơn chính
Bích chương về kết quả cuộc trưng cầu dân ý tại Tòa Đô chính Sài Gòn

Cuộc tổng tuyển cử năm 1955 tại miền Nam Việt Nam là một cuộc trưng cầu dân ý nhằm xác định lãnh đạo tương lai của Quốc gia Việt Nam. Được sự ủng hộ của tình báo Mỹ và sự góp sức của việc gian lận bầu cử[1][2], cuộc bỏ phiếu đã diễn ra với kết quả Thủ tướng Ngô Đình Diệm đắc cử với hơn 98,2% phiếu bầu[3], qua đó Ngô Đình Diệm chính thức phế truất Quốc trưởng Bảo Đại, trở thành lãnh đạo tối cao, thiết lập chế độ Việt Nam Cộng hòa.

Một số tài liệu của ngày nay của chính phủ Việt Nam, cuộc trưng cầu dân ý này thường được gọi là Trò hề trưng cầu dân ý 1955.[4]

Bối cảnhSửa đổi

Theo Hiệp định Genève năm 1954, Việt Nam tạm thời bị chia làm hai vùng tập kết quân sự ở vĩ tuyến 17, trong khi tập kết chính trị tại chỗ và tập kết dân sự được tiến hành theo hình thức tự nguyện, giới tuyến quân sự tạm thời không được coi là biên giới quốc gia[5]. Chính thể Quốc gia Việt Nam thừa kế nghĩa vụ thực thi Hiệp định từ Pháp do Quốc trưởng Bảo Đại đứng đầu. Ngày 16 tháng 6, Ngô Đình Diệm được Quốc trưởng Bảo Đại bổ nhiệm làm thủ tướng. Ông Diệm đồng ý ra chấp chính với điều kiện được toàn quyền chính trịquân sự. Danh sách nội các được trình ngày 7 tháng 7. Tuy nhiên quyền lực của chính phủ mới bị nhóm Bình Xuyên cùng hai lực lượng chính trị giáo phái Cao ĐàiHòa Hảo chống đối. Quốc trưởng Bảo Đại lại có ý duy trì nâng đỡ các lực lượng đó, nên sau đó có nhiều xung khắc giữa Quốc trưởng và Thủ tướng. Các cuộc đụng độ võ trang của Bình Xuyên, Cao Đài và Hòa Hảo bùng nổ từ tháng 3 đến tháng 4 thì Quốc trưởng Bảo Đại đòi Thủ tướng Diệm sang Pháp trình diện để áp lực thương lượng. Trên thực tế, với quan điểm thân Pháp và ủng hộ Bình Xuyên của Quốc trưởng Bảo Đại, dư luận dân chúng cũng không còn ủng hộ ông nữa mà chủ yếu ủng hộ Việt Minh.[6]

Người Mỹ chủ trương phải xóa bỏ những ảnh hưởng còn lại của Pháp, tức là phải giúp Ngô Đình Diệm phế truất Bảo Đại. Dù nhận được lệnh sang hội kiến Quốc trưởng, Thủ tướng Diệm không tuân theo. Dưới sự ủng hộ của người Mỹ, ông nhận được sự hậu thuẫn của nhiều đoàn thể như Việt Nam Dân xã Đảng của Nguyễn Bảo Toàn, Việt Nam Phục quốc Hội của Hồ Hán SơnHội đồng Nhân dân Cách mạng Quốc gia của Nhị Lang. Ngày 30 tháng 4 năm 1955, các nhóm này lập Hội đồng Nhân dân Cách mạng Quốc gia và ra tuyên ngôn với những điều kiện:

Diễn tiếnSửa đổi

Sau những biến động trước đó, Thủ tướng Diệm bắt đầu tính đến chuyện phế truất Quốc trưởng Bảo Đại nhằm hợp thức hóa chế độ cầm quyền của ông ta từ vĩ tuyến 17 trở vào để "né" Hiệp định Geneva (tổ chức tổng tuyển cử vào tháng 7/1956). Washington không đồng tình kế hoạch của Diệm vì cho rằng thời cơ chưa đến, và không đủ cơ sở pháp lý cho việc đó. Thế nhưng, tướng tình báo CIAEdward Lansdale đã giúp Diệm thực hiện ý đồ bằng cách hiến kế cho Diệm tiến hành trò hề trưng cầu dân ý ngày 23/10/1955, với kết quả có tới 98% phiếu ủng hộ Thủ tướng Diệm lên thay cựu hoàng Bảo Đại trong vai trò Nguyên thủ Quốc gia[7]

Đó là vì mỗi cử tri được phát hai lá phiếu: một lá màu xanh, một lá màu đỏ. Lá màu đỏ in hình ông Ngô Đình Diệm với câu: Tôi bằng lòng truất phế Bảo Đại và nhìn nhận ông Ngô Đình Diệm làm Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam với nhiệm vụ thiết lập một chế độ dân chủ. Lá xanh in hình cựu hoàng Bảo Đại thì có câu: Tôi không bằng lòng truất phế Bảo Đại và không nhìn nhận ông Ngô Đình Diệm làm Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam với nhiệm vụ thiết lập một chế độ dân chủ. Cử tri phải chọn lấy một và bỏ phiếu vào thùng phiếu. Lá phiếu kia thì vứt đi.[8]

Việc gian lận phiếu bầuSửa đổi

Ngày 6 tháng 10, Thủ tướng Diệm tuyên bố quyết định mở cuộc trưng cầu dân ý. Các cơ quan truyền thông do Thủ tướng điều khiển cũng bắt đầu tác động đến quan điểm dân chúng với những bài viết chỉ trích các hành vi của Bảo Đại: ông ta được mô tả như là một ông vua hư đốn về mặt đạo đức và kém cỏi về mặt chính trị, thường hay ngoại tình và đánh bạc, có bài báo còn nói ông ta không phải con đẻ của Khải Định. Các bài báo này còn phổ biến những câu "nhắc nhở" cử tri như:

Phiếu đỏ ta bỏ vô bì
Phiếu xanh Bảo Đại ta thì vứt đi[8]

Edward Lansdale tài trợ tiền cho Ngô Đình NhuTrần Lệ Xuân (em trai và em dâu của Diệm) thuê người đi dán áp phích, phát tờ rơi ca ngợi Diệm và phê phán Bảo Đại khắp đường phố. Nhiều tay chân của Diệm đã tổ chức cho người của họ đi bỏ phiếu nhiều lần. Có nơi, phiếu bầu phát ra đã gạch sẵn tên Bảo Đại, người dân chỉ việc cầm lấy và bỏ vào thùng phiếu[9]. Các đài phát thanh đọc vè trong suốt nhiều ngày: “Vè vẻ vè ve/ Nghe vè Bảo Đại/ Là quân ăn hại/ Theo gót thực dân...” Để đảm bảo hơn nữa, tại các nơi bỏ phiếu, người của Diệm còn dùng thủ pháp về thị giác: họ dán ảnh Bảo Đại trong bộ quốc phục cũ kỹ, mặt mũi tối tăm trên thùng phiếu màu xanh, đối lập hẳn với bức ảnh Diệm trong bộ Âu phục, mặt mũi phương phi, tươi cười sáng sủa trên thùng phiếu màu đỏ.

Mãi đến ngày 13/10, quốc trưởng Bảo đại mới phản ứng. Từ Cannes (Pháp), ông tố cáo Diệm “ngăn cản cuộc hiệp thương thống nhất trong hòa bình giữa hai miền”. Ông khẩn khoản “xin người dân đừng hỗ trợ hoặc khuyến khích những hành vi của chính phủ (Diệm), trái với tình cảm sâu xa của dân tộc Việt Nam và lý tưởng hòa bình”. Bảo Đại cũng gửi tới các nhà lãnh đạo Pháp, Anh và Hoa Kỳ lời chỉ trích là ông chẳng có phương tiện nào trong tay để vận động tranh cử, nơi báo chí Sài Gòn đã bị Ngô Đình Diệm kiểm soát gắt gao. Ngày 18/10/1955, Bảo Đại tố cáo Diệm dùng cuộc trưng cầu dân ý để chủ trương độc tài cá nhân và tạo nên sự hiềm khích giữa Pháp và Hoa Kỳ, đồng thời ông tuyên bố bãi miễn Ngô Đình Diệm khỏi chức vụ thủ tướng.

Joseph Buttinger – nhà chuyên khảo về Việt Nam đã phê phán cuộc bầu cử độc diễn (one-side election) đó là lố bịch và không cần thiết, bởi vì “không một ai mà không biết kết quả của cuộc bầu cử sẽ như thế nào”. Phóng viên Donald Lancaster, người ở Sài Gòn đã và chứng kiến cuộc bầu cử năm 1955 này, ghi nhận như sau: “Bởi vì Bảo Đại không có cơ hội tự biện hộ cho nên hệ truyền thông và báo chí do chính phủ Diệm kiểm soát đã tha hồ nhục mạ ông ta.”[10]

Ngày 23 tháng 10 năm 1955, cuộc lựa chọn vị nguyên thủ của Quốc gia Việt Nam và thể chế chính quyền diễn ra ở phía nam vĩ tuyến 17. Việc bỏ phiếu tuy nhiên không được công bằng vì ban tổ chức đã sắp xếp để Ngô Đình Diệm tuyệt đối thắng. Kết quả: Ngô Đình Diệm đắc cử với 98,2% số phiếu. Đại tá CIA Edward Lansdale, cố vấn cho Quốc trưởng Ngô Đình Diệm, trước khi lên máy bay về Mỹ đã nói với Diệm: "Trong lúc tôi đi vắng, tôi không muốn bỗng nhiên nhận được tin rằng ông thắng 99,99%. Vì nếu như thế thì biết đó là âm mưu sắp đặt trước". Vì thế cho nên Diệm đắc cử với 98,2%[3].

Lựa chọn Số phiếu
Đồng ý truất Bảo Đại 5.721.735
Chống việc truất phế 63.017
Phiếu hỏng 44.105[11]

Cuộc trưng cầu dân ý có những bất thường và gian lận rõ ràng như tại Sài Gòn, Thủ tướng Diệm chiếm được 605.025 lá phiếu trong khi khu vực này chỉ có 450.000 cử tri ghi tên, đạt tỷ lệ xấp xỉ 133%. Nói cách khác, cứ 100 phiếu bầu thì lại có ít nhất 33 phiếu là giả mạo[1][2]

Sau khi phế truất Bảo Đại, tháng 3 năm 1956, chính phủ Diệm tổ chức tổng tuyển cử bầu Quốc hội Lập hiến và tháng 10 năm 1956 ban hành Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa.

Nhân dân miền Nam tẩy chay cuộc "trưng cầu dân ý", các giáo phái (Cao Đài, Hoà Hảo...), các đảng phái (Bình Xuyên, Đảng Dân chủ, nhóm trí thức Nguyễn Phan Long ở Sài Gòn, phe Bảo Đại ở Pháp) đều lên tiếng chống lại, ngay những nhóm dân chủ khác (như Đại Việt, Đảng Cộng hoà của Phan Huy Đán) vì tranh nhau quyền lợi và địa vị cũng chống cuộc "trưng cầu dân ý" của Diệm; dư luận một số báo chí ở các nước vạch rõ sự gian lận đầy lộ liễu trong cuộc "trưng cầu dân ý"; nhưng Diệm vẫn tuyên bố "thắng lợi", tự tôn lên làm Tổng thống, tập trung mọi quyền bính trong tay, tiếp tục kế hoạch hợp pháp hoá chế độ mới của ông.[12]

Đánh giáSửa đổi

Mỹ luôn luôn xúi giục, và tích cực ủng hộ Diệm trước, trong và sau cuộc "trưng cầu dân ý", ra sức chèn ép hất cẳng Pháp hơn nữa, tích cực đưa miền Nam Việt Nam vào khối SEATO. Mặt khác, Mỹ tiếp tục gây khó việc thi hành Hiệp Định Geneva ở Lào gây nên một tình hình nghiêm trọng ở đây.[12]

Sử gia Thomas L. Ahern Jr đã viết rằng không có sự trợ giúp của CIA thông qua cặp bài trùng Lansdale-Harwood thì chế độ Ngô Đình Diệm khó trụ nổi quá 6 tháng đầu tiên. CIA (cụ thể là Lansdale và Harwood) đã giúp Diệm từ chuyện lớn đến chuyện nhỏ, hết thu phục các giáo phái (đặc biệt là Cao Đài Tây Ninh) rồi đến đập tan âm mưu đảo chính của tướng Nguyễn Văn Hinh, chỉ huy quân đội thân Pháp vào cuối năm 1954.[7].

Sau khi đã phế truất Quốc trưởng Bảo Đại, ông Ngô Đình Diệm tuyên bố ngày 26 tháng 10 năm 1955 khai sinh nước Việt Nam Cộng hòa và thành lập Quân đội Việt Nam Cộng hòa. Cơ sở pháp lý là Hiến ước Tạm thời số 1.[13] Hoa Kỳ là quốc gia đầu tiên công nhận chính phủ Việt Nam Cộng hòa.

Theo nhật báo Le Figaro (Pháp), số ra ngày 20-10-1955: "Để ăn mừng chính thể cộng hòa được thành lập, nhà cầm quyền miền Nam động viên công chức, người di cư và trẻ em các trường học để làm một cuộc biểu tình không lấy gì làm quan trọng. Còn dân chúng (ở Sài Gòn) thì ai ở nhà nấy, không buồn ra đường... Không làm sao so sánh được với những cuộc tuần hành ở Hà Nội, nơi đây Việt Minh động viên 20 đến 30 vạn người trong hàng giờ đồng hồ liền trước lễ đài và trong bầu không khí cuồng nhiệt, phấn khởi, không có gì là giả dối hết".[14]

Phía Đảng Lao động Việt Nam cho rằng:

Tham khảoSửa đổi

  • Keesing's Research Report. South Vietnam, A Political History 1954-1970. New York: Scribner's Sons, 1970.
  • Hoàng Cơ Thụy. Việt sử khảo luận. Paris: Nam Á, 2002.
  • Brownell, William (1963). The American Mandarin: a study of the life of Diem [head of the Saigon government from 1954 through 1963] and of the origins of the American involvements. Ithaca, New York: Cornell University. 
  • Chapman, Jessica (tháng 9 năm 2006). “Staging Democracy: South Vietnam's 1955 Referendum to Depose Bao Dai”. Diplomatic History 30 (4): 671–703. doi:10.1111/j.1467-7709.2006.00573.x. 
  • Jacobs, Seth (2006). Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam, 1950–1963. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-4447-8. 
  • Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A history. New York City, New York: Penguin Books. ISBN 0-670-84218-4. 
  • Miller, Edward (2004). Grand Designs, Vision, Power and Nation Building in America's Alliance with Ngo Dinh Diem, 1954–1960. UMI. 
  • Moyar, Mark (2006). Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965. New York City, New York: Cambridge University Press. ISBN 0521869110. 
  • Roberts, Priscilla (ed) (2006). Behind the bamboo curtain: China, Vietnam, and the world beyond Asia. Stanford University Press. ISBN 0-8047-5502-7. 

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ a ă Tucker, Spencer C. (2000). Encyclopedia of the Vietnam War. ABC-CLIO. tr. p. 366. ISBN 1-57607-040-0 Kiểm tra giá trị |isbn= (trợ giúp). 
  2. ^ a ă Karnow, Stanley (1997). Vietnam: A history. Penguin Books. tr. p. 239. ISBN 0-670-84218-4. 
  3. ^ a ă Tử ngục Chín Hầm và những điều ít biết về Ngô Đình Cẩn, Dương Phước Thu, Nhà xuất bản Thuận Hóa. tr 29
  4. ^ “HỒ SƠ MỚI GIẢI MẬT: CIA VÀ NHÀ HỌ NGÔ - 页 2”. 
  5. ^ https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/genevacc.htm
  6. ^ Lê Xuân Khoa. Việt Nam 1945-1995, Tập I. Bethesda, MD: Tiên Rồng, 2004. Trang 426-432.
  7. ^ a ă http://antg.cand.com.vn/Ho-so-mat/Ho-so-moi-giai-mat-CIA-va-nha-ho-Ngo-(ky-2)-294330/
  8. ^ a ă Hoàng Cơ Thụy. tr 2753
  9. ^ http://antg.cand.com.vn/Tu-lieu-antg/Tong-thong-Viet-Nam-Cong-hoa-chao-doi-nhu-the-nao-440562/
  10. ^ Jessica Chapman. University of California at Santa Barbara. Cuộc Trưng Cầu Dân Ý Truất Phế Vua Bảo Đại Năm 1955
  11. ^ Nguyen Keesing's Research Report. Trang 17.
  12. ^ a ă http://dangcongsan.vn/tu-lieu-van-kien/van-kien-dang/van-kien-dang-toan-tap/doc-4101420154095856.html
  13. ^ Lê Đình Chi. Người Thượng Miền Nam Việt Nam. Gardena, CA: Văn Mới, 2006. tr 613-656.
  14. ^ Le Figaro (Pháp), số ra ngày 20-10-1955 nói về cuộc trưng cầu dân ý của phái Ngô Đình Diệm nhằm phế truất Bảo Đại
  15. ^ http://www.dangcongsan.vn/tu-lieu-van-kien/tu-lieu-ve-dang/sach-chinh-tri/books-410620158553746/index-3106201585104466.html

Liên kết ngoàiSửa đổi

Xem thêmSửa đổi