Danh sách quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa tiêu biểu

bài viết danh sách Wikimedia

Giao lưu và tiếp biến văn hóa (tiếng Anh: acculturation hoặc cultural contacts hoặc cultural exchanges)[4][5] ý chỉ một quy luật trong sự vận động và phát triển văn hóa của các dân tộc. Hiện tượng này xảy ra khi những nhóm người có văn hóa khác nhau giao lưu tiếp xúc với nhau tạo nên sự biến đổi về văn hóa của một hoặc cả hai nhóm. Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và tích hợp văn hóa ở các cộng đồng. Ở đó có sự kết hợp giữa các yếu tố nội sinh với yếu tố ngoại sinh tạo nên sự phát triển văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn.

Một nhà hàng McDonald's kosher (theo luật Kashrut) ở thành phố Ashkelon, Israel. McDonald's được xem như biểu tượng của sự Mỹ hóa.[1][2][3]

Giao lưu và tiếp biến văn hóa là sự tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể. Quá trình này luôn đặt mỗi dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố nội sinh và ngoại sinh. Trong lĩnh vực văn hóa chỉ có khái niệm "giao lưu và tiếp biến văn hóa" chứ không có khái niệm "hội nhập văn hóa". Thuật ngữ hội nhập chỉ sử dụng cho các lĩnh vực ngoài văn hóa, chẳng hạn như kinh tế...

Quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa thường diễn ra theo hai hình thức:

Tuy nhiên, trên thực tế, các hình thức này nhiều khi không thuần nhất. Có khi trong cái vỏ bọc tự nguyện lại có những yếu tố mang tính áp đặt, cưỡng bức. Hoặc trong quá trình bị cưỡng bức văn hóa, vẫn có những yếu tố tiếp nhận mang tính tự nguyện.


Giao lưu và tiếp biến văn hóa tại Việt NamSửa đổi

Trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, văn hóa Việt Nam đã có những cuộc tiếp xúc và giao lưu với các nền văn hóa phương Đông và phương Tây bằng những con đường và hình thức khác nhau. Cùng với sự hình thành các yếu tố văn hóa bản địa, giao lưu và tiếp biến với văn hóa Đông - Tây đã trở thành động lực to lớn cho sự biến đổi, phát triển và làm nên những sắc thái riêng của nền văn hóa Việt Nam.[6]

Với văn hóa Đông Nam ÁSửa đổi

Quá trình tiếp xúc và giao lưu với văn hóa Đông Nam Á của người Việt cổ, theo Giáo sư Hà Văn Tấn,[7] diễn ra qua hai giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất, trước nền văn hóa Đông Sơn, và giai đoạn thứ hai là từ văn hóa Đông Sơn (thiên niên kỷ thứ I TCN) trở đi đến thế kỷ cuối của thiên niên kỷ thứ I TCN.[6]

Với văn hóa Trung HoaSửa đổi

Giao lưu và tiếp biến giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Hoa là sự giao lưu, tiếp biến liên tục qua nhiều thời kỳ của lịch sử. Quá trình này diễn ra với hai tính chất: giao lưu cưỡng bức và giao lưu tự nguyện.

Giao lưu cưỡng bức diễn ra ở hai giai đoạn lịch sử điển hình: từ thế kỷ I đến thế kỷ X và từ 1407 đến 1427.

Dạng thức thứ hai của quan hệ giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Hoa là quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa một cách tự nguyện.[6]

Với văn hóa Ấn ĐộSửa đổi

Giao lưu và tiếp biến với văn hóa Ấn Độ diễn ra bằng con đường hòa bình.

Giao lưu với văn hóa Ấn Độ ở những thời kỳ lịch sử khác nhau, không gian văn hóa khác nhau thì nội dung giao lưu cũng khác nhau.[6]

Với văn hóa phương TâySửa đổi

Giao lưu và tiếp biến với văn hóa phương Tây đặc biệt ở nửa sau của thế kỷ XIX đã tạo bước chuyển có tính chất bước ngoặt trong sự phát triển của văn hóa Việt Nam.[6]

Giai đoạn hiện naySửa đổi

Hiện nay, Việt Nam đang bước vào cuộc hội nhập lần thứ ba, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền văn hóa "tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc".[6]

Những tiểu văn hóa hay những trào lưu và biến đổi văn hóa nổi bật hiện nay tại Việt Nam có thể kể đến như:

STT Tên gọi Hình thức Thời gian Các lĩnh vực
1 Thần tượng V-pop Tự nguyện 1997-nay Công nghiệp âm nhạc, nhạc trẻ
2 Văn hóa cổ phong Tự nguyện 2009-nay Cổ phong, văn hóa cổ, trang phục, kiến trúc
3 Thảm họa V-pop[8] Tự nguyện Nửa đầu thập niên 2010 V-pop, nhạc trẻ
4 Giang hồ mạng[9] Tự nguyện Nửa cuối thập niên 2010 Dân giang hồ, giới giang hồ, người nổi tiếng trên mạng

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ Maoz Azaryahu (ngày 22 tháng 10 năm 2017). “The Golden Arches of McDonald's: On the "Americanization" of Israel (Mái Vòm Vàng của hãng McDonald's: Sự "Mỹ hóa" Israel)”. Báo Israel Studies. 5 (1). tr. 41–64. doi:10.2307/30245529 (không hoạt động ngày 9 tháng 3 năm 2018). JSTOR 30245529.Quản lý CS1: DOI không hoạt động tính đến 2018 (liên kết)
  2. ^ Nick Fraser (ngày 2 tháng 11 năm 2014). “How the World Was Won: The Americanization of Everywhere review – a brilliant essay (Thế giới bị chinh phục như thế nào: Sự Mỹ hóa cân nhắc ở mọi nơi - một thí nghiệm sáng chói)”. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2017 – qua www.theguardian.com.
  3. ^ Ulrich Beck; Natan Sznaider; Rainer Winter (ngày 22 tháng 10 năm 2017). “Global America?: The Cultural Consequences of Globalization (Nước Mỹ toàn cầu?: Hệ quả về văn hóa của sự toàn cầu hóa)”. Nhà xuất bản Đại học Liverpool. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2017 – qua Google Sách.
  4. ^ “Giao lưu và tiếp biến văn hóa”. Tạp chí Cộng Sản. ngày 26 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2018.
  5. ^ Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2013). “Chương I: Dẫn nhập văn hóa học Việt Nam”. Cơ sở văn hóa Việt Nam - Bài 2: Giao lưu và tiếp biến trong văn hóa Việt Nam. Hà Nội. tr. 18. Thuật ngữ "giao lưu và tiếp biến văn hóa" được sử dụng khá rộng rãi trong nhiều ngành khoa học xã hội như dân tộc học, xã hội học, văn hóa học, v.v... Ở phương Tây, khái niệm này được dùng bởi những từ khác nhau. Người Anh dùng Cultural Change (trao đổi văn hóa). Khái niệm Acculturation của người Hoa Kỳ được các nhà nghiên cứu ở Việt Nam dịch với những nét nghĩa khác nhau: đan xen văn hóa, hỗn dung văn hóa, giao thoa văn hóa. Cách dịch được nhiều người chấp nhận là giao lưu và tiếp biến văn hóa.
  6. ^ a b c d e f Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2013). “Chương I: Dẫn nhập văn hóa học Việt Nam”. Cơ sở văn hóa Việt Nam - Bài 2: Giao lưu và tiếp biến trong văn hóa Việt Nam. Hà Nội. tr. 19.
  7. ^ Xem bài Giao lưu văn hóa ở người Việt cổ của GS. Hà Văn Tấn, in trong Văn hóa học đại cươngCơ sở văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, năm 1996.
  8. ^ Mer. “3 "thảm họa" Vpop gây ám ảnh nhất những năm 2010s”. XONEFM. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2020. Mặc dù “được” gắn mác thảm họa, nhưng bộ ba ca khúc này lại được nghe tràn lan. Thậm chí vào thời điểm năm 2010 – 2011, bất kỳ quán café, shop thời trang, mạng điện tử hay đến bất cứ nơi nào cũng có thể nghe được bài Teen Vọng Cổ.
  9. ^ Võ Thành Nhân (ngày 1 tháng 4 năm 2019). 'Giang hồ mạng': Người trẻ xem cho vui vì tò mò?”. Tuổi Trẻ Online. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2020.

Nguồn trích dẫnSửa đổi

  • Cơ sở văn hóa Việt Nam - Bài 2: Giao lưu và tiếp biến trong văn hóa Việt Nam. Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Hà Nội, năm 2013.
  • GS. Hà Văn Tấn. Giao lưu văn hóa ở người Việt cổ, in trong Văn hóa học đại cươngCơ sở văn hóa Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, năm 1996