Elisabeth của Bohemia

Elisabeth của Bohemia (ngày 26 tháng 12 năm 1618 - 11 tháng 2 năm 1680), còn được gọi là Elisabeth của Pfalz, Công chúa Elisabeth của Công quốc Pfalz, hoặc Công chúa-Tu viện trưởng của Tu viện Herford, là con gái đầu của tuyển hầu Frederick V của Pfalz (từng là Quốc vương Bohemia trong một thời gian ngắn) và Elizabeth Stuart. Elisabeth của Bohemia là một triết gia, nổi tiếng qua những bức thư của bà với René Descartes.[1] Bà có ảnh hưởng quan trọng đối với thuyết siêu hình học nhị nguyên của Descartes và các tác phẩm của bà đã đặt ra những mối quan tâm về siêu hình học cho các nhà triết học sau này.[2][3]

Công chúa Elisabeth
Công chúa-Tu viện trưởng tu viện Herford
1636 Elisabeth of Bohemia.jpg
Công chúa-Tu viện trưởng tu viện Herford
Tại vị29 tháng 3 1667 – 11 tháng 2 1680
Tiền nhiệmElisabeth Louise Juliane của Pfalz-Zweibrücken
Kế nhiệmCông chúa Elisabeth Albertine của Anhalt-Dessau
Thông tin chung
Sinh(1618-12-26)26 tháng 12 năm 1618
Heidelberg, Tuyển hầu quốc Pfalz
Mất11 tháng 2 năm 1680(1680-02-11) (61 tuổi)
Tu viện Herford
Hoàng tộcNhà Pfalz-Simmern
Thân phụFrederick V của Pfalz
Thân mẫuElizabeth Stuart
Tôn giáoĐức tin Cải cách

Cuộc đờiSửa đổi

 
Elisabeth năm 12 tuổi.

Elisabeth Simmern van Pallandt sinh ngày 26 tháng 12 năm 1618 tại Heidelberg.[1][4] Bà là người thứ ba trong số mười ba người con và là con gái lớn nhất của Frederick V, Tuyển hầu tước Pfalz và Elizabeth Stuart, con gái của James I của Anh và em gái của Charles I.

Người ta không biết nhiều về thời niên thiếu của Elisabeth, ngoại trừ những mối quan hệ gia đình.[5] Sau một thời gian trị vì ngắn ngủi không thành công ở Bohemia, cha mẹ của Elisabeth bị buộc phải lưu vong ở Hà Lan vào năm 1620.[2][6] Elisabeth ở với bà ngoại Louise Juliana của Nassau tại Heidelberg trước khi chuyển đến Hà Lan vào năm 9 tuổi.

Elisabeth được hưởng một nền giáo dục toàn diện, bao gồm triết học, thiên văn học, toán học, luật học, lịch sử, ngôn ngữ hiện đại và cổ điển.[4][6] Bà được các anh chị em đặt biệt danh là "La Grecque" ("Người Hy Lạp") bởi vì sự xuất sắc của bà trong việc học thứ ngôn ngữ cổ này.[2]

Elisabeth cũng được học các môn nghệ thuật bao gồm hội họa, âm nhạc và khiêu vũ.[1] Bà có thể đã được kèm cặp bởi Constantijn Huygens.

Năm 1633, Elisabeth nhận được lời cầu hôn từ Władysław IV Vasa, Quốc vương Ba Lan.[4][5] Cuộc hôn nhân này có thể có lợi cho Pfalz, nhưng nhà vua là người Công giáo, còn Elisabeth thì từ chối bỏ đạo Tin lành, nên cuối cùng mối hôn nhân bị hủy bỏ.

Edward Reynold đề tặng tác phẩm Chuyên luận về lòng đam mê và những thành tố của tâm hồn con người (1640) cho Elisabeth.[1] Mặc dù không rõ bối cảnh chính xác của việc đề tặng này, nhưng điều đó cho thấy Elisabeth đã xem bản thảo của tác phẩm.

Năm 1642, Elisabeth đọc cuốn Suy ngẫm về Triết học Tiên khởi của Descartes.[7]

Năm 1646, anh trai của Elisabeth là Philip Frederick của Pfalz đã giết một người đàn ông trong một cuộc đấu tay đôi.[7] Elisabeth được gửi đến ở với gia đình ở Đức, và ở đây, bà tìm cách giới thiệu với các giáo sư về công trình của Descartes.

Năm 1660, Elisabeth gia nhập tu viện Luther tại Herford, và năm 1667, bà trở thành tu viện trưởng.[1] Trong khi tu viện là đức tin Luther, Elisabeth là người theo Đức tin Cải cách.[8] Mặc dù tu viện trưởng trước đây (chị họ của Elisabeth) cũng là một người Cải cách, sự khác biệt về đức tin này đã tạo ra một số sự ngờ vực ban đầu.

Là Tu viện trưởng, bà chủ trì tu viện và cai quản cộng đồng dân cư xung quanh gồm 7.000 người.[9] Trong thời gian Elisabeth là tu viện trưởng, tu viện đã trở thành nơi ẩn náu cho nhiều người khỏi các cuộc đàn áp tôn giáo và bà đã chào đón rất nhiều người từ các hệ giáo phái khác nhau, bao gồm cả những người theo giáo phái Labadie.[1] Khi cha của Robert Barclay, David bị cầm tù, Elisabeth đã can thiệp và giúp đỡ để ông được thả ra.[10]

Elisabeth qua đời vào ngày 12 tháng 2 năm 1680.[8] Bà được chôn cất trong Nhà thờ Tu viện Herford.

Thư từSửa đổi

 
Elisabeth trong trang phục thợ săn.

Trong suốt những năm trưởng thành, Elisabeth đã trao đổi thư từ với nhiều trí thức nổi tiếng trong thời đại của bà.[11]

Đến năm 1639, Elisabeth viết thư với Anna Maria van Schurman, một phụ nữ có học thức được mệnh danh là Minerva của Hà Lan.[11][12] Trong một lá thư, Van Schurman đã đưa ra những định hướng cho Elisabeth về những môn học cần nghiên cứu và tranh luận về sự hữu ích của lịch sử.

Sự trao đổi thư từ của Elisabeth với Descartes bắt đầu vào năm 1643 và tiếp tục cho đến khi Descartes qua đời vào đầu năm 1650.[1] Bà thỉnh cầu Descartes trở thành giáo viên về triết học và đạo đức cho mình, và vào năm 1644, ông đề tặng cuốn Principia Philosophiae (Các nguyên lý triết học) cho Elisabeth.[11]

Nhiều lá thư của Descartes gửi cho Elisabeth đã được xuất bản trong tập thư của ông do Claude Clerselier biên tập, nhưng Elisabeth từ chối xuất bản những lá thư từ phía bà.[1] Những lá thư từ phía Elisabeth được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1879 bởi Louis-Alexandre Foucher de Careil, sau khi ông biết đến sự tồn tại của chúng thông qua một người bán sách cổ, Frederick Müller, người trước đó đã tìm thấy một tập thư từ ở Rosendael.[13]

Elisabeth cũng trao đổi thư với một số người Giáo hữu nổi bật, bao gồm Robert Barclay và William Penn.[1]

Có những lá thư cả được viết bởi bà và gửi đến cho bà liên quan đến các vấn đề chính trị và tài chính trong cuốn Niên giám về các Giấy tờ Nhà nước của Anh.[1]

Đóng góp cho triết học: Descartes và các nhân vật nổi bật khácSửa đổi

Elisabeth đã gặp Descartes tại một trong những chuyến thăm của Descartes tới La Haye.[14] Descartes đã đến thăm La Hay để gặp một số nhân vật trí thức hàng đầu ở Hà Lan, những người có thể ủng hộ triết lý của ông. La Haye thường là nơi gặp gỡ của những người có ảnh hưởng hay quyền lực. Khi Descartes nói về ý tưởng của mình, Elisabeth chăm chú lắng nghe và rất hứng thú với những suy nghĩ về tâm trí và cơ thể của Descartes. Sau chuyến viếng thăm của Descartes, người ta nói với ông rằng Elisabeth rất quan tâm đến công trình của ông. Descartes thấy vui mừng và nói rằng ông muốn biết rõ về công chúa hơn. Descartes đã đến La Haye vào một dịp khác và có ý định nói chuyện với Elisabeth, tuy nhiên vì một số lí do cuộc trò chuyện đã không xảy ra.

 
Chân dung Elisabeth tại Phòng triển lãm Quốc gia, London, UK.

Sau khi Elisabeth biết Descartes đã cố tìm cách nói chuyện với bà nhưng không thành, bà đã viết cho Descartes một lá thư. Trong bức thư này, ngày 16 tháng 5 năm 1643, Elisabeth viết, "hãy nói cho tôi biết làm thế nào linh hồn của một con người (nó chỉ là một thứ chất suy nghĩ) có thể điều khiển năng lượng trong cơ thể và khiến nó hành động tự nguyện".[15] Elisabeth đặt câu hỏi về ý tưởng nhị nguyên của Descartes và làm thế nào linh hồn và thể xác có thể tương tác. Elisabeth hỏi làm thế nào một thứ phi vật chất (ý tưởng về tâm trí của Descartes) có thể di chuyển một thứ vật chất (cơ thể). Descartes đã trả lời thư của Elisabeth với câu trả lời vòng tránh rằng không nên nghĩ về sự tương tác này như của giữa hai cơ thể và đó là kiểu kết hợp tồn tại giữa hai tính chất của "chất nặng" và cơ thể.

Elisabeth không hài lòng với câu trả lời này, vì vậy bà hồi âm lại cho Descartes. Trong bức thư này, ngày 20 tháng 6 năm 1643, Elisabeth viết rằng bà không thể "hiểu được ý tưởng mà qua đó chúng ta phải đánh giá làm thế nào linh hồn (không có giới hạn và phi vật chất) có thể di chuyển cơ thể, nghĩa là, qua ý tưởng đó mà ông có thể hiểu được chất nặng... Và tôi thừa nhận rằng tôi sẽ dễ dàng tiếp thu khái niệm vật chất và giãn nở đối với tâm trí hơn là tiếp thu khả năng chuyển động cơ thể hay bị cơ thể chuyển động đối với một thứ phi vật chất."[15] Jaegwon Kim trích dẫn đây là lập luận nhân quả đầu tiên về học thuyết vật chất chủ nghĩa trong triết học về tâm trí.[16] Trong một bức thư khác từ Elisabeth đến Descartes ngày 1 tháng 7 năm 1643, Elisabeth đồng ý với Descartes rằng các giác quan của chúng ta là bằng chứng cho thấy linh hồn di chuyển cơ thể và cơ thể di chuyển linh hồn, nhưng sự tương tác này không cho chúng ta biết bất cứ điều gì về cách thức nó xảy ra. Qua sự tương tác thư từ giữa Elisabeth và Descartes, chúng ta có thể thấy rằng Elisabeth cho rằng Descartes có một ý tưởng về cách linh hồn và cơ thể tương tác và yêu cầu làm rõ về cách thức linh hồn thực hiện điều này.[1] Trên thực tế, Descartes chưa có ý tưởng chính xác về việc điều này xảy ra như thế nào, mà chỉ giả định rằng linh hồn có khả năng này. Lần trao đổi thư này giữa Descartes và Elisabeth đã kết thúc bằng lá thư ngày 1 tháng 7 trên.

Việc tương tác thư từ bắt đầu lại sau hai năm. Trong thư này, Elisabeth và Descartes thảo luận về một căn bệnh mà Elisabeth mắc phải vào mùa hè năm 1645.[1] Descartes viết cho Elisabeth rằng ông nghĩ rằng các triệu chứng của bà là do nỗi buồn gây ra. Điều này có thể đã đúng, vì anh trai của Elisabeth Philip đã thách đấu một người cầu hôn của gia đình bà, và sau đó đâm chết người cầu hôn ở nơi công cộng, dẫn đến phản ứng dữ dội trong xã hội. Điều này khiến Elisabeth đau khổ và lo lắng rất nhiều. Elisabeth ban đầu dự định các bức thư là riêng tư và không có dính lứu gì đến triết học. Điều này khiến cho vị trí của cô trong lịch sử triết học trở nên phức tạp và gây tranh cãi.[5] Sự tương tác cụ thể này giữa Elisabeth và Descartes thường bị nhiều nhà sử học bỏ qua, vì họ cho rằng nó không đáng kể, nhưng một số người coi nó có ảnh hưởng lớn, trong đó Descartes và Elisabeth dường như đã trao đổi về "niềm đam mê của tâm hồn", như Descartes đã đề cập đến. Tác phẩm Niềm đam mê của tâm hồn của Descartes là tổng hợp của những bức thư này. Một số nhà sử học đã nhận xét rằng Elisabeth có thể là một nhà triết học tự thân nếu không có sự khuyết thiếu một các diễn giải có hệ thống về quan điểm triết học của bà.

Ngoài Descartes, Elisabeth còn trao đổi thư từ với nhiều người khác, bao gồm nhiều người Giáo hữu. Trong số đó đáng chú ý nhất là Edward Reynold, Nicholas Malebranche, Gottfried Wilhelm Leibniz, Robert Barclay và William Penn. Trong khi họ có thể có mục đích khiến bà cải đạo, Elisabeth có vẻ tập trung hơn vào lý tưởng và niềm tin của họ.[1] Bà cũng có một thời gian viết thư cho "Minerva Hà Lan", Anna Maria van Schurman, người đã khuyến khích Elisabeth tiếp tục nghiên cứu về lịch sử, vật lýthiên văn học. Tuy những bức thư không cặn kẽ lắm, nhưng Van Schurman là người cố vấn cho Elisabeth và hướng dẫn bà trong các nghiên cứu học thuật. Bà rất được Elisabeth tôn trọng. Elisabeth xin các lời khuyên từ van Schurman về các chủ đề mới và các đề tài nghiên cứu thông thường. Van Schurman đã chủ động đưa ra ý kiến cho Elisabeth về những khám phá mới của thời đại họ. Chủ để mà họ thường có ý kiến trái chiều là về Descartes. Elisabeth bị thu hút bởi triết lý mới của Descartes và muốn tìm hiểu thêm về nó. Tuy nhiên Van Schurman lại bác bỏ mạnh mẽ ý tưởng này và bảo vệ quan điểm truyền thống kinh viện. Tuy tôn trọng Van Schurman nhưng Elisabeth vẫn theo đuổi mối quan tâm của bà đối với Descartes và học thuyết của ông. Người ta suy đoán rằng sự tương tác sâu sắc của Elisabeth với Descartes đã chấm dứt iên lạc của bà với Van Schurman.[17]

Đóng góp cho lịch sử nữ quyền của triết họcSửa đổi

Elisabeth của Bohemia là một chủ đề quan trọng trong lịch sử triết học nữ quyền.[18][19] Bà thu hút sự chú ý như một nhà tư tưởng nữ nổi bật với vai trò thực tế của mình trong sự phát triển của các học giả nữ ở thế kỷ 17. Các học giả nữ quyền nghiên cứu các thư từ và cuộc sống của bà để hiểu những hạn chế đặt ra đối với các nhà tư tưởng nữ thế kỷ 17. Một số học giả trích dẫn Elisabeth như một ví dụ về cách các quan niệm triết học về phụ nữ như các nhà triết học đã loại họ ra khỏi kinh điển triết học.[20] Đối với các học giả nữ quyền, thư từ của bà với Descartes trình bày một ví dụ về giá trị của việc đưa phụ nữ vào kinh điển. Một số ý kiến cho rằng sự tương tác của Elisabeth với Descartes giúp các học giả nữ quyền tái khái niệm hóa cách phụ nữ được đưa vào giáo luật triết học.[2] Các học giả nữ quyền chú ý đến việc giới tính của Elisabeth đã ảnh hưởng đến triết lý của bà như thế nào. Nhiều người tin rằng Elisabeth đã nhận thức sâu sắc về những hạn chế trong giới tính của mình. Một học giả nói rằng sức khỏe và sự nữ tính của Elisabeth cho thấy sự quan tâm của bà về ảnh hưởng của linh hồn phi vật chất đối với cơ thể vật chất.[21] Ảnh hưởng của Elisabeth cũng giúp ích cho sự phát triển của các nhà tư tưởng nữ thế kỷ 17 khác. Bà sử dụng triều đình lưu vong của mình ở La Haye như một mạng lưới liên kết các nữ học giả. Mạng lưới xã hội của cô là một không gian nơi phụ nữ có thể tham gia vào cuộc thảo luận triết học thông qua thư từ. Bên cạnh Elisabeth, mạng lưới này bao gồm cả Anna Maria van Schurman, Marie de Gournay và Lady Ranelagh.[10]

Dẫn nguồnSửa đổi

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m Shapiro, L. (2013). “Elisabeth, Princess of Bohemia”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  2. ^ a b c d Broad, Jacqueline (2002). Women philosophers of the seventeenth century. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. ISBN 9780511487125. OCLC 56208440.
  3. ^ Craig, Edward (1998). Routledge Encyclopedia of Philosophy. Taylor & Francis.
  4. ^ a b c Lascano, Marcy (tháng 1 năm 2015). The Cambridge Descartes Lexicon. Cambridge: Cambridge University Press. tr. 234–237. doi:10.1017/CBO9780511894695.092. ISBN 9780511894695.
  5. ^ a b c 1618-1680., Elisabeth, Countess Palatine (2007). The correspondence between Princess Elisabeth of Bohemia and René Descartes. Shapiro, Lisa. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 9780226204413. OCLC 184842234.Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết)
  6. ^ a b Carroll, Sean (ngày 10 tháng 5 năm 2016). The Big Picture: On the Origins of Life, Meaning, and the Universe Itself. Penguin. ISBN 9780698409767.
  7. ^ a b Garber, Daniel (1998). The Cambridge History of Seventeenth-century Philosophy. Cambridge University Press. ISBN 9780521537216.
  8. ^ a b Goldstone, Nancy (ngày 10 tháng 4 năm 2018). Daughters of the Winter Queen: Four Remarkable Sisters, the Crown of Bohemia, and the Enduring Legacy of Mary, Queen of Scots. Little, Brown. ISBN 9780316387880.
  9. ^ Grayling, A. C. (ngày 1 tháng 3 năm 2016). The Age of Genius: The Seventeenth Century and the Birth of the Modern Mind. Bloomsbury Publishing USA. ISBN 9781620403457.
  10. ^ a b Ross, Sarah Gwyneth (ngày 16 tháng 8 năm 2013). “Republic of Women: Rethinking the Republic of Letters in the Seventeenth Century by Carol Pal (review)”. Journal of Interdisciplinary History. 44 (2): 258–259. ISSN 1530-9169.
  11. ^ a b c Dijk, Suzanna van; Nesbitt, Jo (2004). I Have Heard about You: Foreign Women's Writing Crossing the Dutch Border: from Sappho to Selma Lagerlöf. Uitgeverij Verloren. ISBN 9065507523.
  12. ^ Larsen, Anne R. (ngày 14 tháng 4 năm 2016). Anna Maria van Schurman, 'The Star of Utrecht': The Educational Vision and Reception of a Savante. Routledge. ISBN 9781317180708.
  13. ^ Rodis-Lewis, Geneviève (1999). Descartes: His Life and Thought. Cornell University Press. tr. 221. ISBN 0801486270. elisabeth descartes Foucher de Careil.
  14. ^ Nye, A. (1999). The Princess and the Philosopher: Letters of Elisabeth of the Palatine to Rene Descartes. Lanham, MD: Rowman and Littlefield Publishers
  15. ^ a b Shapiro, L. (2008). Princess Elizabeth and Descartes: The union of soul and body and the practice of philosophy. British Journal for the History of Psychology, 7(3), 503-520.
  16. ^ Kim, J. (2009). "Mental Causation." In McLaughlin, B., Beckermann, A. and Walter, S., eds., The Oxford Handbook of Philosophy of Mind (pp. 31). New York: Oxford University Press
  17. ^ Van Dijk, S. & Nesbitt, J. (2004) I Have Heard About You: Foreign Women's Writing Crossing the Dutch Border: From Sappho to Selma Lagerloff. Denmark. Uitgeverij Verloren.
  18. ^ Alanen, Lilli; Witt, Charlotte (2004). Feminist reflections on the history of philosophy (bằng tiếng Anh). Dordrecht; Boston: Kluwer Academic Publishers. ISBN 9781402024894.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  19. ^ Witt, Charlotte; Shapiro, Lisa (2017). Zalta, Edward N. (biên tập). The Stanford Encyclopedia of Philosophy . Metaphysics Research Lab, Stanford University.
  20. ^ O’Neill, Eileen. HISTORY OF PHILOSOPHY Disappearing Ink: Early Modern Women Philosophers and Their Fate in History. doi:10.1515/9781400822324.17.
  21. ^ Hypatia's daughters: fifteen hundred years of women philosophers. McAlister, Linda L. Bloomington: Indiana University Press. 1996. ISBN 9780253210609. OCLC 33357980.Quản lý CS1: khác (liên kết)

Liên kết ngoàiSửa đổi