Ngũ cung (âm giai)

Âm giai ngũ cung hay còn gọi là pentatonic là một âm giai với 5 nốt nhạc trong mỗi quãng tám khác với âm giai thất cung (heptatonic) gồm 7 nốt chẳng hạn như âm giai thứâm giai trưởng. Âm giai ngũ cung rất phổ biến và được tìm thấy trên khắp thế giới, ví dụ như trong dân ca của vùng Celtic, Hungary, nhạc Tây Phi, nhạc Phúc âm, dân ca Mỹ, nhạc Jazz, nhạc blues của Mỹ, nhạc rock, điệu nhạc Sami joik truyền thống, nhạc thiếu nhi, âm nhạc của Hy Lạp cổ đại[2][3] và âm nhạc truyền thống Hy Lạp, nhạc của miền Nam Albania, dân ca của các dân tộc sống ở khu vực Trung Volga (như Mari, Chuvash và Tatars), âm thanh của đàn krar của xứ Ethiopia và dàn chiêng gamelanIndonesia, trống đồng Kulintang ở Philippine, nhạc của người Mỹ bản địa, âm điệu của nhạc Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn ĐộViệt Nam (bao gồm cả âm nhạc dân gian của các nước này), âm nhạc của vùng Andes, nhạc truyền thống của vùng Caribe, dân vùng cao nguyên Tatra ở Ba Lan, và trong nhạc của các nhà soạn nhạc cổ điển phương Tây ví dụ như nhà soạn nhạc người Pháp Claude Debussy. Âm giai ngũ cung cũng được sử dụng trên kèn túi của vùng Scotland.

Hai khổ đầu giai điệu bài "Oh! Susanna" của Stephen Foster dựa trên âm giai ngũ cung trưởng[1] Về âm thanh nàyPlay .

Ngũ cung là một âm giai 5 note có được từ âm giai trưởng. Nó sử dụng bậc I, II, III, V, VI của âm giai trưởng.[1]

Các bạn có thể hiểu đơn giản là chúng ta có âm giai trưởng gồm 7 nốt tương ứng 7 bậc, bỏ đi bậc IV (4) và bậc VII (7) chúng ta sẽ được một âm giai ngũ cung.

 {
\override Score.TimeSignature #'stencil = ##f
\relative c' {
  \time 5/4
  c d e g a c
} }

Ví dụ:

Bậc                         :       1         2         3         4        5          6         7

Âm giai C trưởng     :      C         D        E         F        G         A         B

Âm giai ngũ cung C:      C         D        E                   G         A

Âm giai ngũ cung Trung QuốcSửa đổi

Dựa theo bát âm, người Trung Quốc xưa kia gồm có: ngũ thanh và thập nhị luật. Ngũ thanh là: cung (宮), thương (商), giốc (角), chủy (徵) và vũ (羽). Dựa vào đó, bảy kí hiệu ghi âm trong nhạc phổ Trung Quốc thời xưa là: thượng (上), xích (尺), công (工)、phàm (凡)、lục (六)、ngũ (五) và ất (乙). Thang âm (âm giai) ngũ cung (gamme pentatonique; pentatonic scale) là nền tảng của nhạc cổ truyền Trung Hoa áp dụng cho âm nhạc Việt Nam truyền thống.

Âm giai ngũ cung Nam ĐảoSửa đổi

Pelog (tiếng Sunda: ᮕᮦᮜᮧᮌ᮪, chuyển tự Pélog /pelog/, tiếng Java: ꦥꦺꦭꦺꦴꦒ꧀, chuyển tự Pélog /pelok/) là một trong những hệ thống điều chỉnh thiết yếu được sử dụng trong các nhạc cụ gamelan. Các dân tộc Tây Nguyên Việt Nam, Indonesia, Malaysia và vùng Okinawa (Nhật Bản) cũng ảnh hưởng từ âm giai này.

 
Pelog bem.[4]
 
Pelog barang.[4]

Sundan gamelan có điều chỉnh pélog riêng của nó . Cả pélog kiểu Java và pélog kiểu Sundan (degung) cùng tồn tại trong âm nhạc Sundan. Pélog giống tiếng Java có nốt thứ 2 trung tính hơn (tiếng Java là 2 [ro], tiếng Sundan là 4 [ti]) và Degung có nốt thứ 1 nghiêng về phía trước (gần với tiếng Java 1 [ji], tiếng Sundan 5 [la]). Bản pélog của người Java chỉ được tìm thấy trong các nhạc cụ pélog gamelan , trong khi degung được tìm thấy rộng rãi trên bất kỳ nhạc cụ nào, chẳng hạn như calung, angklung và gamelan degung .

Ký hiệu tương đương cho pélog ở cả ký hiệu tiếng Java và tiếng Sundan:

1 2 3 4 5 6 7 ji ro lu pat mo nem pi

5 4 3 -3 2 1 +5 la ti na ni mi da leu

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Benward & Saker (2003). Music: In Theory and Practice, Vol. I, p.37. Seventh Edition. ISBN 978-0-07-294262-0.
  2. ^ M. L. West, "Ancient Greek Music", Clarendon Press, 1994
  3. ^ A.-F. Christidis, "A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity", Cambridge University Press, Rev. & Expanded Translation of the Greek Text edition, 2007
  4. ^ a b Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên Lindsay

Liên kết ngoàiSửa đổi