Trong hình học, hệ tọa độ Barycentric (Còn gọi là Hệ tọa độ tỉ cự) là một hệ tọa độ trong đó vị trí của một điểm trong một đa diện, được xác định là một trọng tâm hay tâm tỉ cự. Tọa độ cũng được mở rộng bên ngoài đa diện, nơi có một hoặc nhiều tọa độ có giá trị âm. Khái niệm này được giới thiệu bởi August Ferdinand Mobius (1827).

Định nghĩaSửa đổi

Cho   là một hệ điểm trên một đa diện của không gian afin A (affine space). Nếu một điểm p thuộc A,

  hay  

và có ít nhất một trong   không bị triệt tiêu nên ta nói rằng dãy các hệ số   là một tọa độ Barycentric của p có mối quan hệ với dãy   Bản thân các đỉnh của chúng có tọa độ   Các tọa barycentric không phải là duy nhất: với mọi b khác 0,   cũng là tọa độ barycentric của p. Nếu tọa độ không âm, p nằm trong bao lồi của  , vậy trong một đa diện, điểm của nó được xem như là một đỉnh.

Theo định nghĩa, tọa độ barycentric được biểu diễn dưới dạng tọa độ đồng nhất. Đôi khi giá trị của tọa độ bị hạn chế bởi một điều kiện

 

làm cho các tọa độ đó là duy nhất, cho nên chúng là tọa độ afin (affine coordinates).

Tọa độ barycentric trên một tam giácSửa đổi

 
Các tọa độ barycentric   trong tam giác đều và tam giác vuông.

Trong tam giác, tọa độ barycentric có thể được nói với tên gọi khác là tọa độ của một bề mặt, vì tọa độ của P liên hệ đến các tam giác PBC, PCAPAB trong tam giác lớn nhất ABC. Tọa độ barycentric là một công cụ rất quan trọng trong các ứng dụng kỹ thuật liên quan đến tam giác bao gồm miền con của tam giác. Nó cho thấy việc phân tích và tính toán một bài toán trở nên dễ dàng và các bảng tứ phương Gauss được trình bày trong đó có các tọa độ barycentric. Xét một tam giác   cấu thành bởi 3 đỉnh r1, r2r3. Với mỗi điểm đó ta có thể viết một tổ hợp lồi của 3 điểm. Nói cách khác, với mỗi điểm r ta có thứ tự duy nhất các số   vậy nên  

 

3 số   chỉ ra rằng tọa độ của điểm r liên hệ với tam giác. Nó có thể được ký hiệu dưới dạng   Chú ý rằng mặc dù nó có 3 tọa độ nhưng nó chỉ có 2 "mức độ tự do", vì  

Chuyển đổi giữa tọa độ barycentric và tọa độ CartesianSửa đổi

Với mỗi điểm r trong một tam giác có thể tìm được tọa độ barycentric   từ tọa độ Cartesian   và ngược lại.

Ta có thể viết tọa độ Cartesian của điểm r bằng các thành phần Cartesian của một hệ điểm tam giác   với  , về tọa độ r thì ta có

 
 

Để đổi ngược lại, từ tọa độ Cartesian vào tọa độ barycentric, đầu tiên thế   vào hai biểu thức trên để ta có được

 
 

Chuyển vế đổi dấu ta được

 
 

Biến đổi tuyến tính có thể viết gọn là

 

với   là vector có tọa độ barycentric, r là vector có tọa độ Cartesian và   là ma trận được cho bởi

 

  khả nghịch khi    độc lập tuyến tính (nếu đây không phải là trường hợp,   có thể là song tuyến tính và không cấu thành tam giác). Thật vậy, ta có thể thế số trên vào phương trình để

 

Quá trình đi tìm tọa barycentric không khác gì đi tìm ma trận khả nghịch của   khá dễ dàng trong trường hợp ma trận 2×2. Rõ ràng ta thấy các công thức tính tọa độ barycentric của điểm r về tọa độ Cartesian của chúng (x,y) và về tọa độ Cartesian của hệ điểm trong tam giác sẽ có là

 

với  

 
 

Một cách khác để chuyển đổi từ tọa độ Cartesian sang tọa độ barycentric để viết lại biểu thức dưới dạng ma trận

 

với  

 

Và điều kiện   ghi chú   và tọa độ barycentric có thể được giải quyết như các giải pháp của các hệ tuyến tính

 

Chuyển đổi giữa tọa độ barycentric và tọa độ tam tuyến tínhSửa đổi

Một điểm có tọa độ tam tuyến tính x:y:z có tọa độ barycentric ax:by:cz với a, bc là các độ dài phụ của tam giác nào đó. Nhưng ngược lại, một điểm có tọa độ barycentric α:β:γ sẽ có tọa độ tam tuyến tính α/a:β/b:γ/c.

Ứng dụng: Xác định vị trí đối với một tam giácSửa đổi

Ứng dụng: Phép nội suy trên lưới phi cấu trúc tam giácSửa đổi

Ứng dụng: Tích phân trên một tam giácSửa đổi

Ví dụSửa đổi

Đường tròn ngoại tiếp của một tam giác ABC có tọa độ barycentric

 
 

với a, bc lần lượt là độ dài các cạnh BC, CA, AB của một tam giác. Trực tâm của tam giác cũng tương tự

 

Incenter cũng có

 

Tâm cửu-điểm cũng có

 
 

Tọa độ trên một tứ diệnSửa đổi

Ở đây biểu thức lại được biểu diễn dưới dạng biến đổi tuyến tính (nhưng khác ở chỗ là chúng ta đang xét trên một tứ diện trong   nên nó có 4 điểm - thì sẽ có 4 thành phần số trong tọa độ

 

trong đó   là một ma trận cấp 3×3:

 

Tham khảoSửa đổi

Sách tham khảoSửa đổi