Thành viên:Thingofme/Về BQV thao túng Wikimedia

Hãy nói không với lạm quyền và tham nhũng trên Wikipedia vì một Wikipedia sạch!

Bảo quản viên là một trong những quyền cao nhất của Wikipedia, được dùng để chống phá hoại. Khác với những quản trị mạng hay các bảo quản viên hệ thống mà thực sự chạy máy chủ Wikimedia, bảo quản viên chỉ là một biên tập viên thông thường mà không có quyền đặc biệt về nội dung hay quản lý Wikipedia. Về nội dung, Wikipedia được quản lý bằng các thành viên thông thường, được viết bởi đồng thuận của các thành viên trong các trang thảo luận. Với các wiki có hội đồng trọng tài, một số cuộc thảo luận và rối đồng thuận ảo liên quan được biểu hiện bằng kết luận của Hội đồng trọng tài. Tuy nhiên khá nhiều rối tinh vi đã sử dụng việc mở nhiều tài khoản để tạo ra nhiều tài khoản giúp tài khoản chính tạo ra được nhiều đồng thuận ảo hơn, từ đó dần dần chiếm đoạt Wikipedia. Tuy nhiên việc kiểm định chăm chỉ của các checkuser đã khiến sự thao túng đó được đưa ra ánh sáng, như trong những trường hợp sau đó.

Về sự thao túng hệ thốngSửa đổi

Thao túng là sử dụng những người hoặc nguồn lực trong hệ thống, cơ quan hoặc tổ chức để làm lợi cho mình. Hoặc có thể có nghĩa là họ đã "điều khiển" tổ chức đó.

Một số trường hợp thao túng độc quyền trên WikipediaSửa đổi

Tuanminh01 (viwiki)Sửa đổi

Tuanminh01 mở tài khoản Wikipedia vào giữa tháng 6 năm 2014. Anh trở thành một người lùi sửa, tuần tra viên và người tự đánh dấu tuần tra 3 tháng sau đó.

Kubura (hrwiki), đã cấm toàn cụcSửa đổi

Các trường hợp nhỏ cố gắng dùng rối để lên chức BQVSửa đổi

Robdurbar(2005)Sửa đổi

Ngomanh123Sửa đổi

IcewhizSửa đổi

Ý kiến của Jimmy Wales và nhận xétSửa đổi

I just wanted to say that becoming a sysop is *not a big deal*.

I think perhaps I'll go through semi-willy-nilly and make a bunch of people who have been around for awhile sysops. I want to dispel the aura of "authority" around the position. It's merely a technical matter that the powers given to sysops are not given out to everyone.

I don't like that there's the apparent feeling here that being granted sysop status is a really special thing.

— Jimmy Wales, 2003[1]

Đây là một ý kiến của Jimmy Wales khi nói về quyền bảo quản viên vào năm 2003. Ông cho rằng "bảo quản viên không phải là thứ gì đó to tát" và "đây chỉ là một quyền kỹ thuật mà dễ gây phá hoại nên nó không được đưa cho tất cả mọi người." Quyền Bảo quản viên chỉ mang tính chất kỹ thuật, giúp cho một thành viên chống phá hoại trên một trang web có tính mở như Wikipedia. Nó không được sử dụng như một quyền hạn cao hơn tới tất cả người dùng khác, kể cả đối với hội đồng trọng tài thì nó chỉ là quyền bình thường mà thôi. Kể cả nhân viên trên Wikimedia Foundation cũng không có quyết định đến việc kiểm duyệt nội dung trên Wikipedia! Kể cả với BQV, họ vẫn đọc bài trên Wikipedia để tìm hiểu thêm kiến thức cho mình.

Thế nhưng do bảo quản viên có được một quyền rất lớn trên Wikipedia (trước đây còn có thể bỏ cấm cho mình cơ) nên họ được sự cà nể rất lớn bởi cộng đồng. Nhiều bảo quản viên đã xây dựng được một số tín nhiệm lớn cho Wikipedia khiến cho các thành viên khác trở nên sợ hãi và không dám cấm, kể cả khi thành viên đó phá hoại, dịch máy chất lượng kém, cấm lung tung. Vì Bảo quản viên trở thành quyền quan trọng khiến cho họ ngó lơ, và được cà nể bởi cộng đồng. Theo quy định, bảo quản viên không được sử dụng quyền của mình khi có tranh chấp để bảo vệ quyền bình đẳng, tránh lạm quyền bảo quản để kiểm soát Wiki, ví dụ như câu nói sau, được trích từ trang thảo luận:

Có nhóm CAMERA bị hack các đoạn chat và emails (ctrl + F chữ CAMERA). Nhóm này cử người trà trộn tham gia Wikipedia và lấy uy tín rồi trở thành BQV bên en. Sau đó, dùng quyền để định hướng dư luận về chủ đề xung đột Israel-Palestine (ảnh hưởng cực lớn đến dư luận -> dư luận ảnh hưởng tới các chính trị gia -> các chính trị gia tạo ra luật và chính sách phù hợp dựa trên dư luận vì họ cần phiếu bầu của dân). Bên en đã có rất nhiều scandal liên quan tới các BQV dùng quyền để sử dụng vô nhiều động cơ khác nhau. Thêm ví dụ, 1 BQV được trả tiền để PR tâng bốc (sai sự thật) cho 1 trường đại học lừa đảo bên Ấn Độ và đã lừa được hàng chục ngàn sinh viên (và hủy hoại cuộc đời của họ; nhiều gia đình phải dành dụm cả đời để có tiền cho con đi học đại học và bị lừa sạch hết tiền). Ví dụ 2, công ty này có 1 đội quân bao gồm nhiều thành viên uy tín và BQV bên en trước khi bị phát hiện và tiêu diệt sạch. Và, còn cả trăm vụ lùm xùm khác. Wikipedia không chỉ đơn giản là một trang web tầm thường vì nó đã, đang và sẽ có khả năng thay đổi cả thế giới này (tốt hơn hay tệ hơn là do chúng ta quyết định).

— Nguyentrongphu
Tập tin:RfA edit count chart.png
Số sửa đổi của thành viên vượt qua biểu quyết bảo quản viên tăng dần theo thời gian

Vì bảo quản viên có thể cho một quyền rất lớn như vậy, nên bên enwiki số lượng bảo quản viên bắt đầu đi xuống theo một xu hướng tăng về chất lượng của cộng đồng. Đây có thể là điều tốt bởi vì họ sẽ có chất lượng cao hơn trong sửa đổi, nhưng nó lại gây hại khi giảm số lượng bảo quản viên mới ứng cử. Số bảo quản viên mới đã xuống thấp chưa từng thấy trong hàng chục năm qua, khiến cho dự án này có nguy cơ thiếu thành viên mới. Trong những cuộc biểu quyết chọn bảo quản viên bên enwiki, nhiều thành viên đã đưa ra nhiều lý do từ chối khiến cho biểu quyết trở nên căng thẳng và không thể vượt qua, xem en:Special:Permalink/1071691966#"Not_quite_yet". Có rất nhiều thành viên đáng tin cậy, trên 400k+ sửa đổi trên enwiki nhưng quyết định không làm bảo quản viên vì mang tính trong sạch, không bị dính bê bối hay những sự vụ nào đó.

Kết luận: Với một wiki nhỏ như hrwiki, sự thao túng chính trị trong toàn bộ nền tảng có thể xảy ra khi một wiki chỉ có hơn 15 BQV - vừa đủ để không phải phụ thuộc vào bảo quản viên toàn cục, tuy nhiên người ta lại dễ thao túng khi có trong tay quyền BQV và sự cà nể của cộng đồng. Mặt khác, đã xảy ra rất nhiều vụ về thành viên sử dụng quyền hạn của mình để thao túng, để nghĩ mình là người lớn hơn trong wiki này. Những người đó hãy thay đổi lại suy nghĩ vì wiki là nơi đóng góp của tất cả mọi người, không phải chỉ mỗi mình thôi đâu và đừng tận dụng sự cà nể đó để phá hoại wiki - vì bảo quản viên Wikipedia không phải là chuyện lớn.

Xem thêmSửa đổi

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ “wikimedia.org archive entry”.

Liên kết ngoàiSửa đổi