Mở trình đơn chính

Thư Nhĩ Cáp Tề (tiếng Mãn: Šurhaci.png, phiên âm: Šurhaci, giản thể: 舒尔哈齐; phồn thể: 舒爾哈齊; bính âm: Shūěrhāqí) (1564 - 1611), cũng dịch thành Thư Nhĩ Cáp Xích (舒爾哈赤) hoặc Tốc Nhĩ Cáp Tề (速尔哈齐) là con trai thứ ba của Thanh Hiển Tổ Tháp Khắc Thế và là em trai cùng cha mẹ với Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích.

Tiểu sửSửa đổi

Thư Nhĩ Cáp Tề vào thời niên thiếu đã theo anh cả Nỗ Nhĩ Cáp Xích ra ngoài mưu sinh. Năm Vạn Lịch thứ 11 (1583), để báo thù giết cha và ông, Thư Nhĩ Cáp Tề đã theo Nỗ Nhĩ Cáp Xích khởi binh. Sau nhiều năm nỗ lực, hai huynh đệ đã giết được kẻ thù là Đồ Luân thành chủ Ni Kham Ngoại Lan, chinh phục Hồn Hà bộ, Đổng Ngạc bộ, Tô Khắc Tố Hử bộ, Triết Trần bộ, Hoàn Nhan bộ, Chu Xá Lý bộ, Nột Ân bộ, thống nhất Kiến Châu Nữ Chân. Thư Nhĩ Cáp Tề trở thành nhân vật có quyền lực đứng thứ hai tại Kiến Châu Nữ Chân sau anh trai Nỗ nhĩ Cáp Xích. Đương thời, Kiến Châu Nữ Chân chỉ có hơn 3 vạn binh mã, song có đến 40 chiến tướng và hơn 5.000 quân trực thuộc quyền chỉ huy của Thư Nhĩ Cáp Tề.

Về sau, Thư Nhĩ Cáp Tề dần bắt đầu không muốn là phó thủ của huynh trưởng Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Ông nhiều lần đến Bắc Kinh để triều cống, khá thân thiện với nhà Minh, ngoài ra còn kết hôn với thê tử của Lý Như Bá, con trai của tổng binh Liêu Đông Lý Thành Lương nhà Minh. Ông cũng có hôn nhân với người của bộ lạc Ô Lạp, yêu cầu sứ giả Triều Tiên tặng cho lễ phẩm giống như cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích, lễ tiết cũng phải tương đồng[1], có được uy tín đáng kể.

Năm Vạn Lịch thứ 35 (1607), Phỉ Du thành chủ Sách Mục Đặc Hắc của Ngõa Nhĩ Khách bộ của Đông Hải Nữ Chân do bị Ô Lạp bối lặc là Bố Chiếm Thái nhiều lần làm nhục nên đã bày tỏ mong muốn quy phục Kiến Châu. Do vậy, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lệnh cho Thư Nhĩ Cáp Tề, Trử Anh, Đại Thiện dẫn theo ba viên đại tướng là Phí Anh Đông, Hỗ Nhĩ Hán, Dương Cổ Lợi (揚古利) cùng 3000 binh mã tức khắc đến Phỉ Du thành thu phục bộ chúng. Bố Chiếm Thái sau khi nghe tin, phái thúc là Bác Khắc Đa suất quân với hơn một vạn binh mã đi đánh chặn, hai bên triển khai quân khởi chiến tại Ô Kiệt Nham. Trong khi đó, Thư Nhĩ Cáp Tề không muốn giao chiến với thân nhân, lệnh cho binh mã án án binh bất động, điều này khiến cho quân đội Kiến Châu suýt chút nữa gặp cảnh khốn cùng. Sau cuộc chiến, Nỗ Nhĩ Cáp Xích truy cứu tội các tướng lĩnh bộ hạ của Thư Nhĩ Cáp Tề, Thư Nhĩ Cáp Tề phản ứng mạnh, nói rõ "giết bọn họ thì hãy giết cả ta". Nỗ Nhĩ Cáp Xích về sau nghĩ tới đại cục, tiến hành nhượng bộ, song mâu thuẫn giữa hai huynh đệ hoàn toàn trở nên công khai hóa.

Ngay sau đó, Thư Nhĩ Cáp Tề cùng trưởng tử A Nhĩ Thông A, tam tử Trát Tát Khắc Đồ mưu cầu tự lập môn hộ ở Hắc Xả Mộc tại Đông Nam Thiết Lĩnh, song bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích phát giác. Ngay lập tức, Nỗ Nhĩ Cáp Xích hạ lệnh bắt giam Thư Nhĩ Cáp Tề cùng ba con trai A Nhĩ Thông A, A Mẫn và Trát Tát Khắc Đồ. A Nhĩ Thông A và Trác Tát Khắc Đồ bị xử tử, Thư Nhĩ Cáp Tề bị giam giữ tại gia.

Hai năm sau, Thư nhĩ Cáp Tề qua đời, thọ 48 tuổi, táng tại Vĩnh lăng. Năm Thiên Mệnh thứ 9 (1624), thiên táng về Đông Kinh lăng. Năm Thuận Trị thứ 10 (1653), Thư Nhĩ Cáp Tề được truy phong làm Hòa thạc Trang Thân vương.

Phả hệSửa đổi

Thê thiếpSửa đổi

  • Đích Phúc tấn (嫡福晋), Đông Giai thị, con gái Ngạc Lạc Ni.
  • Nhị thú Phúc Tấn, Cáp Đạt Na lạp thị, con gái Đặc Nhĩ Cố Thần Bối lặc.
  • Tam thú Phúc tấn, Phú Sát thị, con gái A Cách Ba Yến.
  • Tứ thú Phúc tấn, Qua Nhĩ Giai thị, con gái của Tác nhĩ Hòa.
  • Ngũ thú Phúc tấn, Ô Lạp Na Lạp thị, con gái của Bố Hàn Bối lặc, en gái của Bố Chiếm Thái.
  • Lục thú Phúc tấn, Na Lạp thị, con gái Đồ Môn.
  • Thất thú Phúc tấn, Qua Nhĩ Giai thị, con gái Tác Nhĩ Hòa.
  • Bát thú Phúc tấn, Na Lạp thị, con gái Bái Âm Đạt Lý.
  • Cửu thú Phúc tấn, Tây Lâm Giác La thị, con gái Tây Lăng Ngạch.
  • Thứ Phúc tấn, Đổng Ngạc thị, con gái Phú Cổ Khố Nhĩ Đạt.
  • Thứ Phúc tấn, A Nhan Giác La thị, con gái Trác Hải Cổ Tắc.

Con traiSửa đổi

  1. A Nhĩ Thông A, năm Vạn Lịch thứ 37, bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích giết.
  2. A Mẫn, một trong Tứ đại Bối lặc.
  3. Trác Tát Khắc Đồ, năm Vạn Lịch thứ 37, bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích giết. Năm Thuận Trị nguyên niên (1644), truy phong làm Phụ Quốc công.
  4. Đồ Luân, truy phong là Khác Hi Bối lặc.
  5. Trại Tang Vũ, truy phong Hòa Huệ Bối lặc.
  6. Tế Nhĩ Cáp Lãng, Trịnh Hiến Thân vương.
  7. Không rõ.
  8. Phí Dương Vũ, truy phong là Hòa Thạc Giản Tĩnh Định Thân vương.
  9. Não Đại.

Con gáiSửa đổi

  1. Ngạch Thật Thái, gả cho Ô Lạp Bối lặc Bố Chiếm Thái.
  2. Ngạch Ân Triết, cùng gả cho Ô Lạp Bối lặc Bố Chiếm Thái.
  3. sau khi kết hôn trở thành Đồng Giai thị Nạp Mục Tích.
  4. Tôn Đại, do Nỗ Nhĩ Cáp Xích nuôi dưỡng, phong làm Hòa thạc Công chúa, sau khi kết hôn trở thành Ba Ước Đãi Đài Cát Bát Nhĩ Tể Cát Trị thị Ân Cách Đức Lỹ của Khách Nhĩ Khách bộ của Mông Cổ.
  5. sau khi kết hôn trở thành Đổng Ngạc thị Cố Mục Bối.
  6. sau khi kết hôn trở thành Na Lạp thị Mạc Lạc Hồn.
  7. sau kết hôn trở thành Hoàn Nhan thị Xước Hòa Lạc.
  8. sau khi kết hôn trở thành Na Lạp thị Ba Đạt Nạp.
  9. chết non.
  10. sau khi kết hôn trở thành Bác nhĩ Tể Cát Đặc thị Ba Bái.
  11. sau khi kết hôn trở thành Lạp Lạt thị Khố Đức Nạp.
  12. sau khi kết hôn trở thành Nạp Lạp thị Mục Ngột Nạp.

Tham khảoSửa đổi

Chú thíchSửa đổi