Mở trình đơn chính

Thọ Xuân là một huyện nằm ở phía tây tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Thọ Xuân

Huyện
Hành chính
VùngBắc Trung Bộ
TỉnhThanh Hóa
Huyện lỵthị trấn Thọ Xuân
Phân chia hành chính3 thị trấn, 27 xã
Chính quyền
Chủ tịch UBNDLê Đình Hải
Địa lý
Tọa độ: 19°55′50″B 105°31′17″Đ / 19,93056°B 105,52139°Đ / 19.93056; 105.52139Tọa độ: 19°55′50″B 105°31′17″Đ / 19,93056°B 105,52139°Đ / 19.93056; 105.52139
Diện tích295,89 km2
Dân số (2009)
Tổng cộng233.752 người
Mật độ790 người/km2
Dân tộcKinh, Mường...
Khác

Địa lýSửa đổi

Huyện lỵ Thọ Xuân - trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá - cách thành phố Thanh Hoá (đi theo quốc lộ 47) 36 km về phía tây và nằm ngay bên hữu ngạn sông Chu - con sông lớn thứ hai của Thanh Hoá, hàm chứa nhiều huyền thoại đẹp về lịch sử, văn hoá...

Huyện Thọ Xuân có diện tích tự nhiên 295,885 km²[1], dân số năm 2009 là 233.752 người[1].

phía đông giáp huyện Thiệu Hóa, phía đông nam và phía nam giáp huyện Triệu Sơn, phía tây nam giáp huyện Thường Xuân, phía tây bắc giáp huyện Ngọc Lặc, phía đông bắc giáp huyện Yên Định.

Thọ Xuân là một huyện bán sơn địa, trên địa bàn huyện có sông Chu chảy theo hướng từ tây sang đông.

Hành chínhSửa đổi

Lịch sửSửa đổi

Thời thuộc Hán (năm 111 trước công nguyên đến năm 210 của Công Nguyên), vùng đất Thọ Xuân thuộc huyện Tư Phố; từ năm 581 đến năm 905 thuộc huyện Di Phong, và sau đó thuộc huyện Trường Lâm.

Thời Trần, Thọ Xuân thuộc huyện Cổ Lôi. Từ năm 1466, Thọ Xuân có tên là Lôi Dương. Ðến thế kỷ XV, Thọ Xuân là căn cứ của nghĩa quân Lam Sơn. Thọ Xuân là nơi sinh dưỡng nhiều vị vua sáng tôi hiền như: Lê Ðại Hành, Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông; Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn Linh, Trịnh Khắc Phục,...

Thời Nguyễn năm 1826, huyện Lôi Dương tách khỏi phủ Thiệu Hóa (trước là Thiệu Thiên) nhập vào phủ Thọ Xuân (trước là phủ Thanh Đô, do có huyện Thọ Xuân - tức Thường Xuân ngày nay). Lỵ sở phủ Thọ Xuân trước năm 1895 đóng ở Thịnh Mỹ (nay thuộc xã Thọ Diên), sau dời về Xuân Phố (Xuân Trường ngày nay). Thọ Xuân cũng là căn cứ chống Pháp vào thời kỳ phong trào Cần Vương.

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, bỏ phủ Thọ Xuân, đổi huyện Lôi Dương thành huyện Thọ Xuân, huyện Thụy Nguyên đổi thành huyện Thiệu Hóa. Huyện Thọ Xuân khi đó gồm 50 xã: Bắc Lương, Hạnh Phúc, Nam Giang, Phú Yên, Quảng Phú, Tây Hồ, Thọ Bình, Thọ Cường, Thọ Dân, Thọ Diên, Thọ Hải, Thọ Lâm, Thọ Lập, Thọ Lộc, Thọ Minh, Thọ Ngọc, Thọ Nguyên, Thọ Phú, Thọ Sơn, Thọ Tân, Thọ Thế, Thọ Tiến, Thọ Trường, Thọ Vực, Thọ Xương, Xuân Bái, Xuân Châu, Xuân Giang, Xuân Hòa, Xuân Hưng, Xuân Khánh, Xuân Lai, Xuân Lam, Xuân Lập, Xuân Lộc, Xuân Minh, Xuân Phong, Xuân Phú, Xuân Quang, Xuân Sơn, Xuân Tân, Xuân Thắng, Xuân Thành, Xuân Thiên, Xuân Thịnh, Xuân Thọ, Xuân Tín, Xuân Trường, Xuân Vinh, Xuân Yên.

Ngày 16 tháng 12 năm 1964, một phần huyện Thọ Xuân (gồm 13 xã: Thọ Bình, Thọ Cường, Thọ Dân, Thọ Ngọc, Thọ Phú, Thọ Sơn, Thọ Tân, Thọ Thế, Thọ Tiến, Thọ Vực, Xuân Lộc, Xuân Thịnh, Xuân Thọ) được tách ra để sáp nhập với một phần huyện Nông Cống để thành lập huyện Triệu Sơn. Huyện Thọ Xuân còn lại 37 xã: Bắc Lương, Hạnh Phúc, Nam Giang, Phú Yên, Quảng Phú, Tây Hồ, Thọ Diên, Thọ Hải, Thọ Lâm, Thọ Lập, Thọ Lộc, Thọ Minh, Thọ Nguyên, Thọ Trường, Thọ Xương, Xuân Bái, Xuân Châu, Xuân Giang, Xuân Hòa, Xuân Hưng, Xuân Khánh, Xuân Lai, Xuân Lam, Xuân Lập, Xuân Minh, Xuân Phong, Xuân Phú, Xuân Quang, Xuân Sơn, Xuân Tân, Xuân Thắng, Xuân Thành, Xuân Thiên, Xuân Tín, Xuân Trường, Xuân Vinh, Xuân Yên.

Ngày 9 tháng 12 năm 1965, thành lập thị trấn Thọ Xuân - thị trấn huyện lị huyện Thọ Xuân.

Ngày 8 tháng 3 năm 1967, thành lập thị trấn nông trường Sao Vàng và từ tháng 8 năm 1999 chuyển thành thị trấn Sao Vàng.

Ngày 5 tháng 1 năm 1987, thành lập xã Thọ Thắng.

Ngày 7 tháng 2 năm 1991, thành lập thị trấn Lam Sơn.

Ngày 31 tháng 5 năm 2018, Bộ Xây dựng đã công nhận thị trấn Lam Sơn – Sao Vàng và khu vực dự án mở rộng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đạt tiêu chí đô thị loại IV.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa. Theo đó, sáp nhập xã Hạnh Phúc vào thị trấn Thọ Xuân; sáp nhập xã Xuân Lam vào thị trấn Lam Sơn; sáp nhập xã Xuân Thắng vào thị trấn Sao Vàng; sáp nhập xã Thọ Thắng vào xã Xuân Lập; sáp nhập hai xã Xuân Sơn và Xuân Quang thành xã Xuân Sinh; sáp nhập các xã Xuân Khánh, Thọ Nguyên, Xuân Thành thành xã Xuân Hồng; sáp nhập các xã Xuân Tân, Xuân Vinh, Thọ Trường thành xã Trường Xuân; sáp nhập hai xã Phú Yên và Xuân Yên thành xã Phú Xuân; sáp nhập hai xã Thọ Minh và Xuân Châu thành xã Thuận Minh.[2]

Huyện Thọ Xuân có 3 thị trấn và 27 xã như hiện nay.

Kinh tếSửa đổi

Nông nghiệp, ngoài cây lúa, huyện còn là một vùng sản xuất cây công nghiệp mía đường. Trên địa bàn huyện có nhà máy đường Lam Sơn, nơi dẫn đầu phong trào mía đường những năm 90 thế kỷ XX.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân: 11,1%/năm

- Thu nhập bình quân đầu người: 371,5 USD/năm

- Bình quân lương thực: 495 kg/người/năm.

Thực hiện công cuộc đổi mới do Ðảng khởi xướng và lãnh đạo, Ðảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thọ Xuân đã đạt nhiều thành tựu quan trọng và tương đối toàn diện từ kinh tế - xã hội đến quốc phòng - an ninh. Thành tựu đó được thể hiện rõ nét ở mức tăng trưởng kinh tế hàng năm gắn với kết quả giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc. Những tiến bộ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn; những công trình kiến trúc hạ tầng cơ sở được xây dựng mới và nâng cấp; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. Những thành quả đó đã tạo tiền đề để Thọ Xuân vững tiến vào tương lai.

Di tích lịch sửSửa đổi

  1. Di tích lịch sử kiến trúc Lê Hoàn tại xã Xuân Lập, gồm: đền thờ, lăng Hoàng Khảo, lăng Quốc Mẫu, lăng cha nuôi Lê Ðột và đền sinh thánh.
  2. Khu di tích lịch sử Lam Kinh (xã Xuân Lam và thị trấn Lam Sơn) gồm: đền thờ Lê Thái Tổ, cung điện, lăng bia các vua và hoàng hậu Nhà Lê.
  3. Ðền thờ và lăng mộ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm (tại xã Thọ Diên và Xuân Lập).
  4. Nghè Xuân Phả thờ Đại Hải Long Vương và bà Hoàng hậu Nhà Đinh, nơi diễn ra Trò Xuân Phả hàng năm.
  5. Quần thể di tích hành cung Vạn Lại-Yên Trường (1546-1593), tại xã Xuân Châu và Thọ Lập.
  6. Quần thể di tích cách mạng xã Xuân Hoà, Thọ Xuân.
  7. Quần thể di tích lịch sử cách mạng xã Xuân Minh huyện Thọ Xuân.
  8. Từ đường họ Hà Duyên tại xã Xuân Lai.
  9. Quần Thể lăng mộ các Đời Vua Họ Lê Như Lê Dụ Tông, Lê Cảnh Hưng, Huyền Trân Công Chúa, Lê Chiêu Thống nằm tại Trường Cấp 1-2 Cũ của Xã Xuân Quang.
  10. Đình làng Lễ Nghĩa xã Xuân Thành.

Ngoài ra, Thọ Xuân còn nhiều di tích được xếp hạng cấp tỉnh như: đền thờ khắc Quốc công Lê Văn An (làng Diên Hào - xã Thọ Lâm), đền thờ Quốc Mẫu (làng Thịnh Mỹ - xã Thọ Diên). ở Thọ Xuân mới phát hiện đền thờ của vua Lê Dụ Tông {làng bái trạch-xã Xuân Giang}

Giao thôngSửa đổi

  • Đường bộ có quốc lộ 15, chạy theo hướng Bắc - Nam, nằm ở phía tây huyện, qua thị trấn Lam Sơn, và quốc lộ 47 nối quốc lộ 15 với thành phố Thanh Hóa.
  • Đường thủy theo sông Chu gặp sông Mã rồi ra Biển Đông.
  • Đường không có sân bay nội địa sân bay Thọ Xuân nằm ở thị trấn Sao Vàng được khánh thành và đưa vào khai thác sử dụng từ năm 2013.

Văn hóa, giáo dụcSửa đổi

  • Huyện Thọ Xuân có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời và đặc sắc mang đậm chất dân tộc Việt Nam.

Trò Xuân Phả ở xã Xuân Trường là một món ăn tinh thần, một loại hình nghệ thuật đặc biệt, đã từng được tiến vua.

  • Con người huyện Thọ Xuân có tinh thần hiếu học, đỗ đạt làm quan nhiều.
  • Vua Lê Thánh Tông (Lê Tư Thành - cháu đời thứ tư của vua Lê Lợi) cũng xuất thân từ đất Thọ Xuân. Hiện nay có trường trung học cơ sở Lê Thánh Tông nổi tiếng vì tinh thần hiếu học và chất lượng giáo dục tốt, luôn được giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, cống hiến cho đất nước nhiều nhân tài.
  • Những người con quê hương Thọ Xuân là anh hùng, tướng lĩnh LLVTND, tiêu biểu về các lĩnh vực:
  • Trung tướng Hoàng Văn Nghiã - Phó Chủ nhiệm UBKTQUTW, nguyên Chính ủy Quân đoàn 4, quê xã Bắc Lương.
  • Thiếu tướng Hà Thọ Bình - UVTV Đảng ủy, Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng QK4, quê xã Xuân Thành.
  • Thiếu tướng, ThS Mạch Quang Lợi - Nguyên Chủ nhiệm chính trị Học viện Quốc phòng.
  • Thiếu tướng Trịnh Khắc Tính - Nguyên phó hiệu trưởng trường sĩ quan Chính trị.
  • Thiếu tướng TS Nguyễn Anh Tuấn - Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn (Binh đoàn 12).
  • Thiếu tướng Đào Thanh Hải - Đại biểu quốc hội khóa XIV Hà Nội, Phó bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc công an TP. Hà Nội, quê xã Xuân Vinh.
  • Trung tướng Trần Thụ - Nguyên BTĐU, Chính ủy Quân khu 2.
  • Nguyễn Thị Xuân Thu, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, đại biểu quốc hội Việt Nam khóa 14 nhiệm kì 2016-2021 Tỉnh Khánh Hòa.
  • Lê Thị Thìn - UVBTV Tỉnh ủy, Phó chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa.
  • Đại tá PGS.TS Nguyễn Trọng Sỹ - Chủ nhiệm khoa Chiến dịch Học viện Lục quân Đà Lạt.
  • Anh hùng lao động Trịnh Xuân Bái, xã Xuân Thành.
  • Anh hùng lao động Lê Trọng Đồng, Trung tâm giống cây trồng Thanh Hóa, quê xã Xuân Thành.
  • Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới Hà Đình Minh (1952), Công ty Chế tạo máy điện Việt - Hung, quê xã Xuân Thành.
  • Thiếu tướng Lê Thọ Long, Cục trưởng Cục Kế hoạch và Đầu tư/BQP, quê xã Xuân Thiên.
  • Thiếu tướng Trần Quang Trọng, Q.Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng/BCA (sau là Tổng cục Chính trị/BCA).
  • PGS, TS Hà Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia nghiên cứu rùa hồ Hoàn Kiếm, quê xã Xuân Thành.
  • GS, TS Đỗ Văn Hơn, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, quê xã Xuân Hòa.
  • PGS, TS Nguyễn Trí Mỳ, nguyên Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội.
  • PGS, TS Lê Thanh Hà, Phó hiệu trưởng Đại học LĐTB-XH.
  • Luật sư Lê Đăng Thọ, Giám đốc quỹ Vifotec.
  • Nguyễn Hùng Dũng, Phó Tổng Giám đốc, Thành viên Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, quê xã Hạnh Phúc.
  • Lữ Thành Long, Chủ tịch Công ty Misa.
  • PGS, TS Hà Duyên Châu, Viện trưởng Viện Vật lý địa cầu, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, quê xã Xuân Lai.

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ a ă Nghị quyết số 52/NQ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2009 của Chính phủ về việc giải thể thị trấn nông trường Thống Nhất; điều chỉnh địa giới hành chính xã để thành lập thị trấn Thống Nhất thuộc huyện Yên Định và mở rộng địa giới hành chính thị trấn Bút Sơn thuộc huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá. 
  2. ^ http://baothanhhoa.vn/thoi-su/trien-khai-thuc-hien-nghi-quyet-so-786-nq-ubtvqh14-ve-viec-sap-xep-cac-don-vi-hanh-chinh-cap-xa-thuoc-tinh-thanh-hoa/110577.htm

Liên kết ngoàiSửa đổi