Thọ Xuân là một huyện nằm ở phía tây tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Thọ Xuân
Huyện Thọ Xuân
Huyện
Hành chính
VùngBắc Trung Bộ
TỉnhThanh Hóa
Huyện lỵThị trấn Thọ Xuân
Trụ sở UBNDKhu 1, thị trấn Thọ Xuân
Phân chia hành chính3 thị trấn, 27 xã
Địa lý
Tọa độ: 19°55′50″B 105°31′17″Đ / 19,93056°B 105,52139°Đ / 19.93056; 105.52139Tọa độ: 19°55′50″B 105°31′17″Đ / 19,93056°B 105,52139°Đ / 19.93056; 105.52139
Diện tích295,89 km2
Bản đồ huyện Thọ Xuân
Dân số (2019)
Tổng cộng195.998 người
Thành thị16.211 người (8,3%)
Nông thôn179.787 người (91,7%)
Mật độ662 người/km2
Dân tộcKinh, Mường...
Khác
Mã hành chính395[1]
Mã bưu chính416xx
Biển số xe36-D1
Websitethoxuan.thanhhoa.gov.vn

Địa lýSửa đổi

Huyện lỵ huyện Thọ Xuân (thị trấn Thọ Xuân) - cách thành phố Thanh Hoá (đi theo quốc lộ 47) 36 km về phía tây và nằm ngay bên hữu ngạn sông Chu - con sông lớn thứ hai ở tỉnh Thanh Hoá, hàm chứa nhiều huyền thoại đẹp về lịch sử, văn hoá...

Huyện Thọ Xuân có diện tích tự nhiên 295,885 km², dân số năm 2009 là 233.752 người. 10% dân số theo đạo Thiên Chúa.

Huyện Thọ Xuân có vị trí địa lý:

Thọ Xuân là một huyện bán sơn địa, trên địa bàn huyện có sông Chu chảy theo hướng từ tây sang đông.

Hành chínhSửa đổi

Huyện Thọ Xuân có 30 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 3 thị trấn: Thọ Xuân (huyện lỵ), Lam Sơn, Sao Vàng và 27 xã: Bắc Lương, Nam Giang, Phú Xuân, Quảng Phú, Tây Hồ, Thọ Diên, Thọ Hải, Thọ Lâm, Thọ Lập, Thọ Lộc, Thọ Xương, Thuận Minh, Trường Xuân, Xuân Bái, Xuân Giang, Xuân Hòa, Xuân Hồng, Xuân Hưng, Xuân Lai, Xuân Lập, Xuân Minh, Xuân Phong, Xuân Phú, Xuân Sinh, Xuân Thiên, Xuân Tín, Xuân Trường.

Lịch sửSửa đổi

Thời thuộc Hán (năm 111 TCN đến năm 210), vùng đất Thọ Xuân thuộc huyện Tư Phố; từ năm 581 đến năm 905 thuộc huyện Di Phong, và sau đó thuộc huyện Trường Lâm.

Thời Trần, Thọ Xuân thuộc huyện Cổ Lôi. Từ năm 1466, Thọ Xuân có tên là Lôi Dương. Ðến thế kỷ XV, Thọ Xuân là căn cứ của nghĩa quân Lam Sơn. Thọ Xuân là nơi sinh dưỡng nhiều vị vua sáng tôi hiền như: Lê Ðại Hành, Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông; Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn Linh, Trịnh Khắc Phục,...

Thời Nguyễn năm 1826, huyện Lôi Dương tách khỏi phủ Thiệu Hóa (trước là Thiệu Thiên) nhập vào phủ Thọ Xuân (trước là phủ Thanh Đô, do có huyện Thọ Xuân - tức Thường Xuân ngày nay). Lỵ sở phủ Thọ Xuân trước năm 1895 đóng ở Thịnh Mỹ (nay thuộc xã Thọ Diên), sau dời về Xuân Phố (Xuân Trường ngày nay). Thọ Xuân cũng là căn cứ chống Pháp vào thời kỳ phong trào Cần Vương.

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, bỏ phủ Thọ Xuân, đổi huyện Lôi Dương thành huyện Thọ Xuân, huyện Thụy Nguyên đổi thành huyện Thiệu Hóa. Huyện Thọ Xuân khi đó gồm 50 xã: Bắc Lương, Hạnh Phúc, Nam Giang, Phú Yên, Quảng Phú, Tây Hồ, Thọ Bình, Thọ Cường, Thọ Dân, Thọ Diên, Thọ Hải, Thọ Lâm, Thọ Lập, Thọ Lộc, Thọ Minh, Thọ Ngọc, Thọ Nguyên, Thọ Phú, Thọ Sơn, Thọ Tân, Thọ Thế, Thọ Tiến, Thọ Trường, Thọ Vực, Thọ Xương, Xuân Bái, Xuân Châu, Xuân Giang, Xuân Hòa, Xuân Hưng, Xuân Khánh, Xuân Lai, Xuân Lam, Xuân Lập, Xuân Lộc, Xuân Minh, Xuân Phong, Xuân Phú, Xuân Quang, Xuân Sơn, Xuân Tân, Xuân Thắng, Xuân Thành, Xuân Thiên, Xuân Thịnh, Xuân Thọ, Xuân Tín, Xuân Trường, Xuân Vinh, Xuân Yên.

Ngày 16 tháng 12 năm 1964, một phần huyện Thọ Xuân (gồm 13 xã: Thọ Bình, Thọ Cường, Thọ Dân, Thọ Ngọc, Thọ Phú, Thọ Sơn, Thọ Tân, Thọ Thế, Thọ Tiến, Thọ Vực, Xuân Lộc, Xuân Thịnh, Xuân Thọ) được tách ra để sáp nhập với một phần huyện Nông Cống để thành lập huyện Triệu Sơn.[2]

Huyện Thọ Xuân còn lại 37 xã: Bắc Lương, Hạnh Phúc, Nam Giang, Phú Yên, Quảng Phú, Tây Hồ, Thọ Diên, Thọ Hải, Thọ Lâm, Thọ Lập, Thọ Lộc, Thọ Minh, Thọ Nguyên, Thọ Trường, Thọ Xương, Xuân Bái, Xuân Châu, Xuân Giang, Xuân Hòa, Xuân Hưng, Xuân Khánh, Xuân Lai, Xuân Lam, Xuân Lập, Xuân Minh, Xuân Phong, Xuân Phú, Xuân Quang, Xuân Sơn, Xuân Tân, Xuân Thắng, Xuân Thành, Xuân Thiên, Xuân Tín, Xuân Trường, Xuân Vinh, Xuân Yên.

Ngày 9 tháng 12 năm 1965, thành lập thị trấn Thọ Xuân, thị trấn huyện lỵ huyện Thọ Xuân, trên cơ sở tách thôn Thọ Khang thuộc xã Xuân Trường.[3]

Ngày 8 tháng 3 năm 1967, thành lập thị trấn nông trường Sao Vàng trực thuộc huyện Thọ Xuân.[4]

Ngày 23 tháng 10 năm 1978, sáp nhập ba xã Xuân Thành, Hạnh Phúc, Bắc Lương thành xã Thọ Thành.[5]

Ngày 2 tháng 10 năm 1981, chia xã Thọ Thành trở lại thành ba xã: Xuân Thành, Hạnh Phúc, Bắc Lương.[6]

Ngày 5 tháng 1 năm 1987, thành lập xã Thọ Thắng.

Ngày 7 tháng 2 năm 1991, thành lập thị trấn Lam Sơn trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích tự nhiên và dân số của các xã Thọ Lâm, Thọ Xương và Xuân Lam.

Tháng 8 năm 1999, giải thể thị trấn nông trường Sao Vàng để thành lập thị trấn Sao Vàng.

Ngày 20 tháng 6 năm 2018, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 834/QĐ-BXD công nhận đô thị Lam Sơn – Sao Vàng (gồm các thị trấn Lam Sơn, Sao Vàng; các xã Thọ Xương, Xuân Bái, Xuân Lam và một phần các xã Thọ Lâm, Xuân Phú, Xuân Thắng) là đô thị loại IV.[7][8]

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019)[9]. Theo đó:

  • Sáp nhập xã Hạnh Phúc vào thị trấn Thọ Xuân
  • Sáp nhập xã Xuân Lam vào thị trấn Lam Sơn
  • Sáp nhập xã Xuân Thắng vào thị trấn Sao Vàng
  • Sáp nhập xã Thọ Thắng vào xã Xuân Lập
  • Hợp nhất hai xã Xuân Sơn và Xuân Quang thành xã Xuân Sinh
  • Hợp nhất ba xã Xuân Khánh, Thọ Nguyên, Xuân Thành thành xã Xuân Hồng
  • Hợp nhất ba xã Xuân Tân, Xuân Vinh, Thọ Trường thành xã Trường Xuân
  • Hợp nhất hai xã Phú Yên và Xuân Yên thành xã Phú Xuân
  • Hợp nhất hai xã Thọ Minh và Xuân Châu thành xã Thuận Minh.

Huyện Thọ Xuân có 3 thị trấn và 27 xã như hiện nay.

Kinh tếSửa đổi

Nông nghiệp, ngoài cây lúa, huyện còn là một vùng sản xuất cây công nghiệp mía đường. Trên địa bàn huyện có nhà máy đường Lam Sơn, nơi dẫn đầu phong trào mía đường những năm 90 thế kỷ XX.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân: 11,1%/năm

Thu nhập bình quân đầu người ngày một tăng cao theo từng năm, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày một được nâng cao.

Thực hiện công cuộc đổi mới do Ðảng khởi xướng và lãnh đạo, Ðảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thọ Xuân đã đạt nhiều thành tựu quan trọng và tương đối toàn diện từ kinh tế - xã hội đến quốc phòng - an ninh. Thành tựu đó được thể hiện rõ nét ở mức tăng trưởng kinh tế hàng năm gắn với kết quả giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc. Những tiến bộ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn; những công trình kiến trúc hạ tầng cơ sở được xây dựng mới và nâng cấp; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. Những thành quả đó đã tạo tiền đề để Thọ Xuân vững tiến vào tương lai. Thọ Xuân tiến tới thành lập Thành phố trước năm 2030, với những điều kiện thuận lợi như có sân bay Sao Vàng (nâng cấp thành sân bay Quốc tế) hình thành khu đô thị, kinh tế huyện Thọ Xuân ngày một phát triển góp phần chung vào sự phát triển của toàn tỉnh nói chung, đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần cho bà con trong huyện nói riêng.

Di tích lịch sửSửa đổi

  1. Di tích lịch sử kiến trúc Lê Hoàn tại xã Xuân Lập, gồm: đền thờ, lăng Hoàng Khảo, lăng Quốc Mẫu, lăng cha nuôi Lê Ðột và đền sinh thánh.
  2. Khu di tích lịch sử Lam Kinh (thị trấn Lam Sơn) gồm: đền thờ Lê Thái Tổ, cung điện, lăng bia các vua và hoàng hậu Nhà Lê.
  3. Ðền thờ và lăng mộ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm (tại xã Thọ Diên và Xuân Lập).
  4. Nghè Xuân Phả thờ Đại Hải Long Vương và bà Hoàng hậu Nhà Đinh, nơi diễn ra Trò Xuân Phả hàng năm.
  5. Quần thể di tích hành cung Vạn Lại - Yên Trường (1546-1593), tại xã Thuận Minh và Thọ Lập.
  6. Quần thể di tích cách mạng xã Xuân Hoà, Thọ Xuân.
  7. Quần thể di tích lịch sử cách mạng xã Xuân Minh huyện Thọ Xuân.
  8. Từ đường họ Hà Duyên tại xã Xuân Lai.
  9. Quần Thể lăng mộ các Đời Vua Họ Lê Như Lê Dụ Tông, Lê Cảnh Hưng, Huyền Trân Công Chúa, Lê Chiêu Thống nằm tại Trường Cấp 1 - 2 Cũ của xã Xuân Sinh.
  10. Đình làng Lễ Nghĩa xã Xuân Hồng.
  11. Lăng vua Lê Thần Tông xã Thọ Diên

12, Đình Làng Giữa - Làng Giữa xã Xuân Sinh (Xuân Quang cũ) 13, Đền Thờ Thần Cao Sơn xã Xuân Sinh (Xuân Quang cũ)

Ngoài ra, Thọ Xuân còn nhiều di tích được xếp hạng cấp tỉnh như: đền thờ khắc Quốc công Lê Văn An (làng Diên Hào - xã Thọ Lâm), đền thờ Quốc Mẫu (làng Thịnh Mỹ - xã Thọ Diên). Ở Thọ Xuân mới phát hiện đền thờ của vua Lê Dụ Tông (làng Bái Trạch - xã Xuân Giang)

Giao thôngSửa đổi

Danh nhânSửa đổi

  • Vua Lê Thánh Tông (Lê Tư Thành - cháu đời thứ ba của vua Lê Lợi) xuất thân từ vùng đất Thọ Xuân. Hiện nay trên địa bàn huyện có trường THCS Lê Thánh Tông.

Những người con ưu tú của quê hương:

  • Thiếu tướng PGS.TS Nguyễn Trọng Sỹ - Phó Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2. (Xã Xuân Yên
  • Trung tướng Hoàng Văn Nghĩa - Phó Chủ nhiệm UBKTQUTW, nguyên Chính ủy Quân đoàn 4, quê xã Bắc Lương.
  • Thiếu tướng Hà Thọ Bình - UVTV Đảng ủy, Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng QK4, quê xã Xuân Hồng.
  • Thiếu tướng, ThS Mạch Quang Lợi - Nguyên Chủ nhiệm chính trị Học viện Quốc phòng (Xuân Tân)
  • Thiếu tướng Trịnh Khắc Tính - Nguyên phó hiệu trưởng trường sĩ quan Chính trị (Xuân Lai)
  • Thiếu tướng TS Nguyễn Anh Tuấn - Phó Tư lệnh Quân khu 4 (Quê mẹ Phú Yên)
  • Thiếu tướng Đào Thanh Hải - Đại biểu quốc hội khóa XIV Hà Nội, Phó bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc công an TP. Hà Nội, quê xã Trường Xuân.
  • Thiếu tướng PGS.TS Trịnh Bá Chinh - Phó giám đốc khoa học Học viện Hậu cần
  • Trung tướng Trần Thụ - Nguyên BTĐU, Chính ủy Quân khu 2 (Xuân Minh)
  • Thiếu tướng Lê Thọ Long, Cục trưởng Cục Kế hoạch và Đầu tư/BQP, quê xã Xuân Thiên.
  • Thiếu tướng Trần Quang Trọng, Q.Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng/BCA (sau là Tổng cục Chính trị/BCA).
  • Đại tá Nguyễn Mạnh Hiển, Phó Chính ủy Trường Sĩ quan Tăng Thiết giáp (Xuân lập).
  • Nguyễn Thị Xuân Thu, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, đại biểu quốc hội Việt Nam khóa 14 nhiệm kì 2016-2021 Tỉnh Khánh Hòa. (Xuân Hòa)
  • Lê Thị Thìn - UVBTV Tỉnh ủy, Phó chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa
  • Anh hùng lao động Trịnh Xuân Bái, xã Xuân Hồng.
  • Anh hùng lao động Lê Trọng Đồng, Trung tâm giống cây trồng Thanh Hóa, quê xã Xuân Hồng.
  • Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới Hà Đình Minh (1952), Công ty Chế tạo máy điện Việt - Hung, quê xã Xuân Hồng.
  • PGS, TS Hà Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia nghiên cứu rùa hồ Hoàn Kiếm, quê xã Xuân Hồng.
  • GS, TS Đỗ Văn Hơn, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, quê xã Xuân Hòa.
  • PGS, TS Nguyễn Trí Mỳ, nguyên Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội.
  • PGS, TS Lê Thanh Hà, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học LĐTB-XH, quê xã Xuân Thành.
  • Luật sư Lê Đăng Thọ, Giám đốc quỹ Vìotec, quê xã Xuân Thành
  • Nguyễn Hùng Dũng, Phó Tổng Giám đốc, Thành viên Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam, quê ở thị trấn Thọ Xuân.
  • PGS, TS Hà Duyên Châu, Viện trưởng Viện Vật lý địa cầu, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, quê xã Xuân Lai
  • Lê Trường Mạnh, Chủ Tịch Tập Đoàn kiêm nhà sáng lập nhãn hàng Kingsport, quê làng Nam Thượng xã Tây Hồ
  • GS, TS, BS Lê Văn Thính trưởng khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai,
  • Hà Minh Hải, Thành uỷ viên, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội, quê xã Xuân Thành

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ Tổng cục Thống kê
  2. ^ Quyết định số 177-CP năm 1964
  3. ^ Tên làng xã Thanh Hóa - Tập 1. Nhà xuất bản Thanh Hóa. 2000. tr. 156.
  4. ^ Quyết định số 89-NV năm 1967
  5. ^ Quyết định số 267-CP năm 1978
  6. ^ Quyết định số 102-HĐBT năm 1981
  7. ^ “Xây dựng Lam Sơn – Sao Vàng thành đô thị động lực, trung tâm vùng kinh tế phía tây tỉnh Thanh Hóa”. Cổng thông tin điện tử huyện Thọ Xuân. 26 tháng 6 năm 2018.
  8. ^ “Hội nghị thẩm định Đề án đề nghị công nhận khu vực thị trấn Lam Sơn - thị trấn Sao Vàng và khu vực dự kiến mở rộng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đạt tiêu chuẩn đô thị loại IV”. Cổng thông tin điện tử Bộ Xây dựng. 1 tháng 6 năm 2018.
  9. ^ “Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 năm 2019 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa”.

Liên kết ngoàiSửa đổi