Mở trình đơn chính

Trần Hiến Tông (chữ Hán: 陳憲宗 17 tháng 5, 131911 tháng 6, 1341) là vị hoàng đế thứ sáu của triều đại nhà Trần trong lịch sử Việt Nam, trị vì trong 13 năm (1329 - 1341).

Trần Hiến Tông
陳憲宗
Vua Việt Nam (chi tiết...)
Hoàng đế Đại Việt
Trị vì1329 - 1341
Tiền nhiệmTrần Minh Tông
Thái thượng hoàngChương Nghiêu Văn Triết Thái thượng Hoàng đế
Kế nhiệmTrần Dụ Tông
Thông tin chung
Thê thiếpHiển Trinh Công chúa
Tên húy
Trần Vượng (陳旺)
Niên hiệu
Khai Hựu (開祐)
Thụy hiệu
Thể Nguyên Ngự Cực Duệ Thánh Chí Hiếu Hoàng Đế
(體元御極睿聖至孝皇帝)
Miếu hiệu
Triết Hoàng (1329 - 1341)
Hiến Tông (憲宗)
Triều đạiNhà Trần
Thân phụTrần Minh Tông
Thân mẫuMinh Từ Hoàng thái phi
Sinh17 tháng 5, 1319
Mất11 tháng 6, 1341(1341-06-11) (22 tuổi)
Quang Triều cung, Thăng Long
An tángAn Lăng (安陵)
Tôn giáoPhật giáo
Tiền thời Trần Hiến Tông.

Hiến Tông tuy cai trị trên danh nghĩa nhưng việc điều khiển triều chính đều do Thái thượng hoàng Trần Minh Tông xử lý. Trong thời gian này, Thượng hoàng dấy binh đi dẹp loạn Ngưu HốngĐà Giang, đánh quân Ai Lao xâm phạm bờ cõi.

Thân thếSửa đổi

Trần Hiến Tông tên húy là Trần Vượng (陳旺), là con trưởng của Trần Minh Tông, mẹ là Minh Từ Quý phi Lê thị, người Giáp Sơn, là cô của Lê Quý Ly. Tuy là con đầu lòng của Minh Tông nhưng do mẹ là phi tần nên xét về chính danh ông vẫn chỉ là con thứ. Ông từ nhỏ có tên hiệu là Thiên Kiến (天建)[1]. Ngoài ông, Minh Từ Thái phi còn sinh ra Cung Định vương, tức Trần Nghệ Tông.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư đánh giá, Trần Vượng là một người "tư trời tinh anh và sáng suốt".

Được lập làm Thái tửSửa đổi

Việc Trần Vượng được lập làm Thái tử vốn không hề đơn giản, vì nó tạo một sự mâu thuẫn có hậu quả rất lớn trong nền chính trị họ Trần.

Bấy giờ, vào năm Khai Thái thứ 5 (1328), Trần Minh Tông ở ngôi đã 15 năm, tuổi đã cao mà vẫn chưa lập Thái tử. Cha của Lệ Thánh Hoàng hậu là Huệ Vũ vương Trần Quốc Chẩn giữ ý định đợi Hoàng hậu có con rồi sẽ lập. Cương Đông Văn Hiến hầu (Văn Hiến Hầu[2]) là con (có sách chép là em) của Tá Thánh Thái sư Trần Nhật Duật, do muốn đánh đổ Hoàng hậu để lập Hoàng trưởng tử Vượng, mới đem 100 lạng vàng đút lót cho gia thần của Quốc Chẩn là Trần Phẫu, bảo nó vu cáo Quốc Chẩn âm mưu phản loạn.

Sự việc diễn ra dẫn đến việc Huệ Vũ vương bị ép phải tự sát, có hơn 100 người bị dính vào vụ án này.

Năm Khai Thái thứ 6 (1329), ngày 7 tháng 2, Hoàng đế Trần Minh Tông xuống chiếu phong Trần Vượng làm Hoàng thái tử. Ngày 15 tháng 2, Minh Tông chính thức nhường ngôi, Thái tử Vượng lên làm Hoàng đế, còn Minh Tông trở thành Thái thượng hoàng.

Có giả thiết cho rằng, việc Trần Vượng được lập làm Thái Tử là phần lớn nhờ mưu kế của mẹ là Minh Từ Quý phí (tức Anh Tư Nguyên Phi) đã bày mưu tính kế với Văn Hiến Hầu để Văn Hiến Hầu đút lót Trần Phẫu vu oan cho Trần Quốc Chẩn tội mưu phản.[3]

Trị vìSửa đổi

Trần Hiến Tông lên ngôi, tự xưng Triết Hoàng (哲皇), đặt niên hiệu là Khai Hựu (開佑). Hiến Tông lên ngôi còn nhỏ, quyền hành thực tế ở cả trong tay Thượng hoàng, cho nên tuy có trị vì 13 năm nhưng Trần Hiến Tông không được tự chủ việc gì cả.

Dưới triều Trần Hiến Tông, biên giới phía Bắc và phía Nam tương đối ổn định. Thời gian trị vì của Hiến Tông, nhà Trần không tổ chức khoa thi nào để chọn nhân tài. Vào năm Đinh Sửu (1337) có xuống chiếu cho các quan trong triều cũng như ngoài các lộ, hàng năm xét những thuộc viên do mình quản lý, người nào siêng năng cẩn thận thì giữ lại, còn người nào không làm được thì truất bỏ.

Từ năm 1333 đến năm 1338 chỉ trong vòng 6 năm, đã có nhiều thiên tai lớn xảy ra như lụt lội, bão gió, động đất. Vì vậy Trần Hiến Tông hạ lệnh cho các nơi lập kho lương chứa thóc thuế để kịp thời cấp cho dân đói.

Về văn hóa và một số ngành khoa học như thiên văn, lịch pháp, y học vào thời gian này cũng có những thành tựu đáng kể. Dưới triều Trần Hiến Tông có Hậu nghi đài lang, Thái sử cục lệnh là Đặng Lộ người huyện Sơn Minh (Ứng Hòa, Hà Nội) đã chế ra một dụng cụ xét nghiệm khí tượng gọi là Lung Linh nghi, khi khảo nghiệm không việc gì là không đúng.

Năm Khai Hựu thứ 13 (1341), ngày 11 tháng 6, ông qua đời ở chính tẩm, tạm quàng ở Kiến Xương cung, hưởng thọ 22 tuổi. Miếu hiệuHiến Tông (憲宗), thụy hiệuThể Nguyên Ngự Cực Duệ Thánh Chí Hiếu Hoàng Đế (體元御極睿聖至孝皇帝). Khoảng 4 năm sau (1344), Hiến Tông mới được an táng vào An lăng (安陵)[4].

Sau khi ông qua đời, Thượng hoàng Minh Tông chọn người con thứ của Hiến Từ Hoàng hậuTrần Hạo (陳暭) lên ngôi, tức là Trần Dụ Tông.

Gia đìnhSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ ĐVSKTT - Trần Minh Tông Hoàng đế bản kỷ: "Kỷ Mùi, [Đại Khánh] năm thứ 6 [1319], (Nguyên Diên Hựu năm thứ 6). Tháng 5, ngày 17, Hoàng thái tử Vượng sinh tên hiệu là Thiên Kiến."
  2. ^ “Vụ án oan bi thảm chấn động nhà Trần”. 
  3. ^ “Vụ án oan bi thảm chấn động nhà Trần”. 
  4. ^ Về chuyện này, Ngô Sĩ Liên có lời bàn: "Thiên tử mất 7 tháng thì chôn. Ngày xưa Chu Hoàn vương mất đến 7 năm mới chôn là vì nhà Chu khi ấy có loạn Tử Nghi và Hắc Kiên. Hiến Tông đến nay đã mất 4 năm rồi mới táng, vẫn chưa biết lý do vì sao. Có lẽ còn Thượng hoàng nên phải theo lệnh chăng? Nhưng lúc ấy cũng không thấy ai đem lễ ra bàn cãi cả."
  • Các triều đại Việt Nam, Quỳnh Cư và Đỗ Đức Hùng, Nhà Xuất bản Thanh niên Hà Nội, In lần thứ sáu năm 2001.
  • Đại Việt sử ký toàn thư