Mở trình đơn chính

Nữ hoàng Ulrika Eleonora (Ulrika Eleonora the Younger, 23 tháng 1 năm 1688 - 24 tháng 11 năm 1741) là Nữ hoàng của Thụy Điển từ năm 1718 đến khi thoái vị vào năm 1720 để nhường ngôi cho chồng, Frederick I. Do đó, bà trở thành Hoàng hậu của Thụy Điển đến khi mất. Bà là Nữ hoàng thứ 3 trong lịch sử Thụy Điển tính tới thời điểm hiện tại và Thụy Điển sẽ đón nhận Nữ hoàng thứ 4 khi Công chúa Victoria, Nữ Công nước xứ Västergötland thuận lợi kế vị trong tương lai.

Nữ hoàng Ulrika Eleonora
Ulrika Eleonora d.y., 1688-1741, drottning av Sverige (Georg Engelhard Schröder) - Nationalmuseum - 16028.tif
Nữ hoàng Thụy Điển
Tại vị5 tháng 12 năm 1718 -
29 tháng 2 năm 1720
(&0000000000000001.0000001 năm, &0000000000000086.00000086 ngày)
Đăng quang17 tháng 3 năm 1719
Tiền nhiệmKarl XII
Kế nhiệmFrederick I
Hoàng hậu Thụy Điển
Tại vị29 tháng 2 năm 1720 -
24 tháng 11 năm 1741
Thông tin chung
Phu quânFriedrich I của Thụy Điển
Triều đạiNhà Palatinate-Zweibrücken
Thân phụKarl XII của Thụy Điển
Thân mẫuUlrika Eleonora của Đan Mạch
Sinh23 tháng 1 năm 1688
Cung điện Stockholm, Thụy Điển
Mất24 tháng 11 năm 1741(1741-11-24) (53 tuổi)
Stockholm, Thụy Điển
An tángNhà thờ Riddarholmen, Stockholm
Tôn giáoLuther

Là người con nhỏ nhất của Karl XI của Thụy Điển, Ulrika Eleonora vốn không có khả năng thừa kế, vì trước bà còn có người chị cả Hedvig Sophia và anh trai, Karl XII. Năm 1718, anh trai bà là Vua Karl qua đời, triều đình Thụy Điển đứng giữa vấn đề tranh chấp ngai vàng giữa Ulrika Eleonora và người cháu trai là con của người chị cả Hedvig Sophia, Charles Frederick. Bấy giờ, Charles đã trở thành Công tước xứ Holstein-Gottorp và cũng đòi hỏi quyền kế vị hoàng vị của Thụy Điển. Người cháu trai này được ủng hộ hơn do khi ấy Thụy Điển thiên về nam duệ thừa kế, mà Charles Frederick lại thuộc dòng lớn hơn so với Ulrika. Không chấp nhận thua thiệt, Ulrika phô bày lập trường bà là người hậu duệ có dòng máu gần với người tiền nhiệm nhất, còn dẫn tiền lệ của vị Nữ hoàng trước đó, Nữ hoàng Christina. Trong nhóm ủng hộ bà có phái Riksdag, và nhóm này yêu cầu nếu bà chấp nhận bãi bỏ chế độ quân chủ chuyên chế mà chấp nhận nền quân chủ lập hiến, thì bà có thể thuận lợi kế vị. Quả nhiên, Ulrika chấp nhận Hiến pháp mới là hạn chế vương quyền, chia sẻ quyền hạn cho Thượng nghị việnQuốc hội.

Sự trị vì của bà và người chồng, Frederick I mở ra một thời đại gọi là kỷ nguyên tự do, đó là thời kỳ phát triển kinh tế và văn hóa. Để giành được quyền kế vị, Ulrika Eleonora đã khiến lịch sử Thụy Điển sang trang, khi đồng ý bỏ đi nền quân chủ chuyên chế do cha bà tạo nên, để thay bằng nền quân chủ lập hiến.

Tiểu sửSửa đổi

Tuổi thơ bị lu mờSửa đổi

 
Tranh vẽ Ulrika Eleonora cùng anh trai, Vua Karl XII, cùng người chị gái Hedvig Sophia.

Ulrika Eleonora sinh ra ở Cung điện Stockholm, là con gái út của Quốc vương Thụy Điển Karl XI và Vương hậu Ulrique Eléonore của Đan Mạch, bà xuất thân từ nhà Palatinate-Zweibrücken, một nhánh của nhà Wittelsbach có nguồn gốc Đức tại vùng Bavaria. Bà được đặt tên theo mẹ, do đó dùng từ [The Younger; nghĩa là "người nhỏ hơn"] để phân biệt.

Mẹ bà qua đời vào năm 1693, khi bà mới 5 tuổi, do đó bà được chăm sóc bởi bà nội, Thái hậu Hedwig Eleonora. Tuy nhiên, người bà này được biết đến rất thiên vị chị gái của bà, tức Hedvig Sophia. Trong suốt thời còn nhỏ, Ulrika Eleonora luôn bị xem nhẹ vì "ánh hào quang" của người chị này, bản thân Hedvig Sophia được ghi nhận cũng khá xem thường em gái mình. Trong khi Hedvig thích cưỡi ngựa, tham gia các trò chơi thể thao, thì Ulrika lại thiếu tự tin và hay khóc nhè.

Trong quá trình trưởng thành, Ulrika tỏ ra khá thân thiết, có phẩm hạnh, nhưng bị bà nội đánh giá "cứng đầu", "bướng bỉnh", vì bà thường rất thẳng thắng trong việc biểu lộ cảm xúc chán ghét một ai đó, và giải pháp mà Ulrika hay chọn là giả vờ bị bệnh. Do đó, giới quý tộc đương thời không đánh giá cao Ulrika trong phong thái, thậm chí bà còn bị nói là "một người thiếu hấp dẫn". Bản thân Ulrika còn có biệt tài về âm nhạc, khi chị bà luôn biểu diễn ca hát, thì bà luôn phụ trách việc chơi nhạc cụ. Một quá trình trưởng thành bị lu mờ bởi chính những người thân của mình, Ulrika không chỉ bị chị gái Hedvig xem thường, mà còn bị anh trai, Vua Karl XII thờ ơ.

Giành quyền kế vịSửa đổi

Quốc vương Karl XII khi ấy không lập gia đình, do vậy ông không có con trai để kế thừa. Triều đình Thụy Điển bắt đầu nhìn nhận chị gái của ông, Công chúa Hedvig Sophia sẽ là Trữ quân của vương quốc, do đó bà được săn đón trong rất nhiều lời đề nghị hôn nhân. Chỉ cần Hedvig Sophia kết hôn và sinh hạ con trai, Vương vị của Thụy Điển tương lai sẽ nằm trong túi gia tộc ấy, một lợi ích mà khó có gia tộc quyền lực nào của vương quốc không ngó tới. Cuối cùng, Hedvig Sophia cưới Frederick IV, Công tước xứ Holstein-Gottorp, và cuộc hôn nhân này có một người thừa kế, Charles Frederick.

Tình hình khả quan cho Ulrika, khi chị gái Hedvig của bà mất vào ngay năm 1708. Vào lúc đó, Ulrika Eleonora là người trưởng thành duy nhất còn lại của gia tộc Palatinate-Zweibrücken. Vào năm 1712, Vua Karl XII có suy nghĩ chỉ định Ulrika làm nhiếp chính thay mình khi ông quyết định vắng mặt khỏi triều đình Thụy Điển. Vào lúc thương nghị, hội đồng của vương triều ủng hộ Ulrika và tin chắc sự hiện diện của bà sẽ giúp ổn định tình hình chính trị. Vào ngày 2 tháng 11 năm 1713, Ulrika lần đầu trình diện trước toàn thể hội đồng vương triều, và đã thuyết phục thành công phái Riksdag công bố bà trở thành nhiếp chính, thông qua đó thể hiện tư cách kế vị [có khả năng nhất] cho vương vị Thụy Điển.

 
Ulrika Eleonora, những ngày được chú ý bởi là người thừa kế đáng giá của Thụy Điển.

Ulrika Eleonora chính thức tận hưởng chuỗi ngày tự do và được chú ý, khi chỉ còn bà là công chúa duy nhất trong triều đình Thụy Điển vào lúc ấy, la người có khả năng kế vị cao nhất và quan trọng nhất là bà vẫn chưa kết hôn. Dù Công chúa Hedvig Sophia đã sinh hạ con trai, song điều đó vẫn chưa chắc chắn do nhà chồng của Hedvig là bên xa, do đó không ít các thế lực khác chống đối phe phái Công tước Holstein-Gottorp bắt đầu nhắm đến người nhỏ hơn, Ulrika Eleonora. Từ những năm 1710, Ulrika đã nhận lời đề nghị hôn nhân từ Hesse, và nhanh chóng được Thái hậu Hedwig Eleonora ủng hộ, bởi vì như thế Ulrika sẽ phải đến Hesse, rời xa khỏi triều đình, càng tạo thêm khả năng kế vị cho Charles Frederick, cháu trai của Ulrika, con trai của cô cháu gái mà Thái hậu yêu thích nhất.

Đến năm 1714, ngày 23 tháng 1, lễ kết hôn được công bố, và vào ngày 24 tháng 3 năm 1715 diễn ra. Ulrika kết hôn với Friedrich I, vốn là Lãnh chúa của xứ Hesse-Cassel. Cũng trong năm 1715, ngày 24 tháng 11, Thái hậu Hedwig Eleonora qua đời.

Cưới được Ulrika, Friedrich không thể che dấu ý đồ của mình đối với Vương vị của Thụy Điển, trong khi Ulrika lại tin rằng đây là cuộc hôn nhân dựa trên tình yêu. Bằng một cách tài tình và khéo léo, ông nhanh chóng ảnh hưởng lên Ulrika, để khiến bà trở thành con rối trong âm mưu chống lại thế lực của người chị Hedvig, do đó triều đình Thụy Điển có hai phe phái: Đảng Hesse và Đảng Holstein.

Trước đó vào năm 1713, khi Ulrika tiến hành nhiếp chính cho anh trai mình, bà đã chạm trán với đảng phái Riksdag. Trước đó nhiều năm, phái phái Riksdag luôn chống đối chính sách do cha và anh bà để lại, tức nền quân chủ chuyên chế hoàn toàn, tập trung quyền lực về cho quân vương khiến các đảng chính trị suy yếu đáng kể. Ulrika, với cương vị là công chúa nhiếp chính, vẫn lắng nghe nhưng chưa hồi đáp những ý tưởng này của phái Riksdag, mà bà chú trọng đến việc liên lạc với anh trai Karl XII đang ở bên ngoài Thụy Điển. Sự khôn ngoan của Ulrika khiến Vua Karl tin tưởng giao cho trọng trách thay mặt nhà vua kí các điều khoản chính trị, chỉ riêng những tin cơ mật thì phải nói lại với ông. Và dù đã có thực quyền và có thể tự ý hành động bất kì động thái chính trị nào, Ulrika vẫn nhắc đi nhắc lại mình chỉ là người đại diện của anh trai, và bà tiếp tục giự bổn phận không vượt qua bất kì ranh giới nào.

Nữ vương của Thụy ĐiểnSửa đổi

Tuyên bố kế vịSửa đổi

 
Ulrika vào khoản thời gian mới đăng vị.

Năm 1718, ngày 30 tháng 11, Vua Karl XII qua đời. Nhưng mãi đến ngày 5 tháng 12 cùng năm, Ulrika mới biết tin này. Bà gần như ngay lập tức tuyên bố mình là người kế vị hợp pháp của nhà vua ngay tại Uddevalla.

Triều đình bất ngờ trước hành động này của Ulrika. Ngay khi tuyên bố, Ulrika nhanh chóng nắm hết mọi vị trí quan trọng trong triều đình, loại bỏ Georg Heinrich von Görtz cùng phe cánh của ông ta. Đảng Hesse ngay lập tức đưa bà lên ngai vị, và trong toàn thể triều đình còn có phái Riksdag, những người luôn mơ ước một nền quân chủ lập hiến, cũng ủng hộ nhiệt liệt việc Ulrika lên ngôi. Ngày 15 tháng 12 năm đó, Ulrika tuyên bố dù bà đã kế vị, song không muốn tiếp tục duy trì nhà máy cũ. Hội đồng Thụy Điển từng bước tiến hành xóa bỏ nền chuyên chế, do đó "quyền kế vị" của Ulrika được kiến nghị sửa thành "người được bầu cử hợp pháp" bởi quốc hội. Thông qua những quốc định này của hội đồng, Ulrika tự tạo điều kiện cho mình, đồng thời loại bỏ khả năng tranh đoạt vương vị của người cháu Charles Frederick. Sau khi những "đạo luật" này được thông qua, Ulrika chính thức được "bầu chọn" làm Nữ vương vào ngày 23 tháng 1 năm 1719, sang ngày 19 tháng 2 cùng năm kí kết Văn kiện từ chính phủ (års regeringsform). Bằng hành động này, Ulrika đã xác lập quyền hạn tuyệt đối cho mình, đồng thời về cơ bản từ năm đó đã chấm dứt nền quân chủ chuyên chế ở Thụy Điển.

Ngày 17 tháng 3, Ulrika được trao vương miện Nữ vương tại Nhà thờ Uppsala. Sang ngày 11 tháng 4, bà được làm lễ rước vào thủ đô Stockholm với tư cách là Nữ vương mới của vương quốc. Trong buổi lễ đăng quang này, trình diện trước toàn bộ giai cấp của hội đồng, Ulrika bày tỏ bà biết rõ những ai ủng hộ bà. Trong lúc bày tỏ tấm lòng của thành viên triều đình đối với quân chủ theo truyền thống, bà cho tầng lớp quý tộc hôn tay khi bà còn đang đeo găng tay, trong khi các tầng lớp khác thì bà bỏ găng tay ra. Theo truyền thống các quân chủ Thụy Điển, khi vừa nhậm vị, họ sẽ làm một chuyến đi xuyên vương quốc được gọi là [Eriksgata], nhưng Ulrika từ chối không làm.

Vấn nạn và thoái vịSửa đổi

 
Ulrika tại vị Nữ vương 2 năm, sau trở thành Vương hậu và Trữ quân của Thụy Điển.

Trong thời gian trị vì, Ulrika đối mặt với một cuộc chiến tranh với Đế quốc Nga diễn ra từ năm 1719 đến 1721. Trong khi quân đội Nga đang chuẩn bị tiến đến Stockholm, Nữ vương Ulrika triệu tập quần thần của mình, bày tỏ sự cứng rắn trước mối họa này và rất được hoan nghênh vào lúc đó. Dầu vậy, đối với nội trị thì Ulrika gặp không ít khó khăn.

Bấy giờ, Ulrika sủng ái Emerentia von Düben, người vốn là nhũ mẫu của bà khi còn nhỏ. Thông qua vai trò này, Emerentia ảnh hưởng lên Ulrika rất sâu sắc, và Nữ vương trao rất nhiều đặc ân cho Emerentia, khiến người phụ nữ này là người có tiến nói nhất đối với Nữ vương. Và để củng cố quyền lực cá nhân riêng của mình, Ulrika đã phong quý tộc cho tổng cộng 181 người, nhiều hơn bất kì vị quân vương Thụy Điển nào khác trong lịch sử. Hành động này của bà đã vượt quá quyền hạn của một quân chủ trong nhà nước lập hiến, mà rất giống tình trạng quân chủ chuyên chế do đây là hoàn toàn ý nguyện của cá nhân bà. Chủ tịch của hội đồng là Arvid Horn đã nhiều lần chỉ trích Ulrika, song cuối cùng ông cũng phải từ chức trong tức giận, tình trạng này vẫn tiếp diễn đối với người thay thế vị trí, Gustaf Cronhielm. Ngoài chỉ trích Nữ vương đã vượt quá quyền hạn của một quân chủ, Arvid Horn còn chỉ ra Ulrika phụ thuộc quá nhiều vào chồng bà, Lãnh chúa Frederick trong việc quyết định triều chính. Những cáo buộc này nhìn chung đã tổn hại danh tiếng của Ulrika trong người dân Thụy Điển.

Thực tế, Ulrika khi làm Nữ vương đã hi vọng chồng của bà Frederick có thể trở thành Quốc vương, cùng bà đồng cai trị như tiền lệ của William và Mary bên kia bán đảo Anh. Dù mong muốn như vậy, song Ulrika bị phái Riksdag phản đối quyết liệt, vì mô hình đồng quân vương sẽ khiến sự ảnh hưởng của họ trên phương diện chính trị bị thêm hạn chế, điều mà bất kì đảng phái chính trị nào cũng lo lắng, và họ lấy lý do mô hình đồng quân vương đã bị cấm ở Thụy Điển từ thế kỉ 15 để ngăn chặn ý định này. Ngoài ra, phái Riksdag cũng chỉ trích sự ảnh hưởng của Emerentia von Düben cùng gia đình bà ta đối với quốc gia do sự dung túng của Nữ vương[1]. Dầu vậy, sự mâu thuẫn giữa Nữ vương và hội đồng cứ tiếp tục căng thẳng, khiến phái Riksdag nảy ra ý tưởng muốn thay thế Ulrika bằng Frederick, và điều này rất được Frederick ngầm ủng hộ.

Sang ngày 29 tháng 2 năm 1720, Ulrika nghị thảo quyết định thoái vị, nhường ngôi cho chồng là Frederick. Không dễ dàng từ bỏ địa vị của mình, bà ra thỏa thuận bà sẽ kế vị Frederick nếu chồng bà không sinh ra bất kì người thừa kế nào và ông ta chết trước bà[2]. Đây có thể xem là thỏa thuận hiếm có trong lịch sử quân chủ Châu Âu, khi một Nữ vương nhường ngôi cho chồng, nhưng đòi hỏi quyền kế vị trong trường hợp chồng bà chết đi mà không có ai thừa kế, và điều này được phái Riksdag thông qua sau nhiều lần bàn định. Ngày 24 tháng 3 cùng năm, Frederick làm lễ đăng quang Quốc vương Thụy Điển. Ulrika trở thành Vương hậu, đồng thời là Trữ quân của Thụy Điển. Mãi nhiều năm về sau, bà luôn mô tả hành động này của mình là một sự hi sinh vĩ đại.

Vương hậu Thụy ĐiểnSửa đổi

Tiếp tục quyền ảnh hưởngSửa đổi

Thời kỳ là Vương hậu kiêm Trữ quân của Thụy Điển, Ulrika Eleonora cùng chồng khai sáng ra [Thời đại tự do; Age of Liberty].

Thời kỳ này đánh dấu mốc nền quân chủ Thụy Điển đã mất hầu hết quyền lực chuyên chế, phụ thuộc phần lớn vào sự ảnh hưởng từ Nghị viện và Quốc hội. Vương hậu Ulrika sau khi thoái vị, vẫn giữ vai trò ảnh hưởng một cách khôn ngoan với lớp vỏ bọc sùng đạo. Bà biết rõ dân chúng yêu mến mình thông qua hành động này, nên thường khéo léo cài cắm sự ảnh hưởng chính trị của mình thông qua những ý tưởng, mà phần lớn sau đó đều được đồng thuận. Một ví dụ cho việc này là vào năm 1738, Carl Gustaf Tessin được bổ nhiệm vào một chức vị, Vương hậu Ulrika bày tỏ không hài lòng lắm, và đám đông cũng như triều đình nổi lên sự phản đối, cho đến khi Tessin trực tiếp trình diện Vương hậu và hôn vào tay bà tỏ ý kính phục. Lúc này, Vương hậu Ulrika lại khéo léo nói rằng bà vốn không có ý phản đối lập trường của Tessin[3].

Trong thời kì làm Vương hậu, Ulrika Eleonora đã từng hai lần làm nhiếp chính; một là năm 1731 khi Vua Frederick vắng mặt khỏi vương quốc, và lần thứ hai là khoảng 1738-1739 khi nhà vua bị bệnh. Vào năm 1731, tháng 5, Vua Frederick đã phải về thăm cố hương Hesse, Vương hậu Ulrika làm nhiếp chính tạm thời cho đến khi nhà vua trở về vào khoảng mùa thu cùng năm. Vào năm 1738, Vương hậu Ulrika được Quốc hội đề nghị nhiếp chính khi Vua Frederick đang bị bệnh nguy kịch, có khả năng tử vong cao, việc nhiếp chính lần này của Ulrika kéo dài đến giao thừa năm 1738-39, gần 1 năm.

Quan hệ với nhà vuaSửa đổi

Ngay từ đầu, cuộc hôn nhân giữa Ulrika và Frederick được nhìn nhận là dựa trên tình yêu, và Ulrika biểu hiện ra bà rất ủng hộ chồng mình trên nhiều phương diện. Dù nhiều năm không con, song mối quan hệ giữa hai vợ chồng Ulrika tương đối tốt đẹp. Theo kí lục ghi nhận, vào năm 17151718, Ulrika đã có hai lần sẩy thai, và đến năm 1724 bà vẫn rất hi vọng mình sẽ sinh ra người thừa kế cho chồng, tuy nhiên rốt cuộc đến cuối đời bà vẫn không thể sinh ra người con nào[4]. Vào lúc không có người thừa kế, Vua Frederick quyết định đưa nhà Hesse của mình vào dòng kế vị, và dù tham vọng này không thành, song Vương hậu Ulrika biểu thị rất ủng hộ ý định này của nhà vua, vì bà thà như vậy còn hơn để ngai vị cho người cháu trai, Công tước xứ Holstein-Gottorp.

Tuy vậy, sau khi Vua Frederick có được ngai vàng, quan hệ giữa ông và Ulrika có biến chuyển. Ông là vị Quốc vương Thụy Điển đầu tiên bổ nhiệm nhân tình của mình một chức vụ, đó là Hedvig Taube, Bà Bá tước xứ Hessenstein. Vương hậu Ulrika Eleonora không thể công khai bày tỏ sự bất mãn của mình, đã âm thầm chia sẻ với người bạn lâu năm là Emerentia von Düben, và bản thân Phu nhân Düben khuyên Vương hậu không nên công khai căng thẳng với nhà vua trong vấn đề này, vì sẽ ảnh hưởng đến phẩm hạnh của Vương hậu, đồng thời một nhân tình sẽ chẳng thể làm địa vị của Vương hậu lung lay được, Ulrika nghe theo và bà thậm chí còn cùng Hedvig Taube đi dạo cho triều đình thấy để bảo toàn danh dự cho chồng mình. Sự khuyên giải này của Phu nhân Düben không chỉ khiến quan hệ giữa bà với Vương hậu thêm vững chắc, mà còn được Vua Frederick vị nể.

Tuy nhiên, phái Riksdag lại trong những năm 17401741 dấy lên chỉ trích việc nhà vua quan hệ với nhân tình. Hầu hết ý kiến đều đánh giá vai trò cao quý của Ulrika Eleonora, trong việc vừa là Vương hậu vừa là Trữ quân của Thụy Điển, và việc nhà vua ngoại tình là điều hoàn toàn gây thất vọng trong dư luận. Vua Frederick bất bình trước những hành động can thiệp này của quốc hội, nhưng vào tháng 6 năm 1741 vẫn bị ép buộc phải đưa ra tuyên bố xám hối cho hành động này của mình.

Qua đờiSửa đổi

 
Quan tài của Ulrika Eleonora tại Nhà thờ Riddarholm, Thụy Điển

Ulrika phát chứng bệnh đậu mùa và qua đời vào ngày 24 tháng 11 năm 1741. Có tin đồn cho rằng bà đã bị đầu độc, tuy nhiên sau đó, khi tang lễ của bà được cử hành, các di chứng của bệnh đậu mùa được hiện rõ trên thi thể của bà, nên các tin đồn này đã bị bác bỏ. Vì bà đã tuyên bố mình là Trữ quân, nên việc bà qua đời mà vẫn không có con trai thừa kế đã dẫn đến một loạt khủng hoảng thừa kế Vương vị của Thụy Điển ngay sau đó.

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ Emerentia von Düben i Svenskt biografiskt lexikon (art av Gr. Jacobson)
  2. ^ Lundh-Eriksson, Nanna (Swedish): Den glömda drottningen. Karl XII:s syster. Ulrika Eleonora D.Y. och hennes tid (The Forgotten Queen. The Sister of Charles XII. The Age of Ulrika Eleonora the Younger) Affärstryckeriet, Norrtälje. (1976)
  3. ^ Jacobson, Esther, Hedvig Taube: en bok om en svensk kunglig mätress, Wahlström & Widstrand, Stockholm, 1919
  4. ^ Holst, Walfrid. Ulrika Eleonora d. y. Karl XII's syster Wahlström & Widstrand, Stockholm 1956
  • Hofberg, Herman et al. (1906). Svenskt Biografiskt Handlexikon. Entry for Düben, Emerentia von. (bằng tiếng Thụy Điển)
  • Nordisk familjebok. B. 30. Stockholm (1920) (bằng tiếng Thụy Điển)
  • Tryggve Byström (1981). Svenska komedien 1737-1754. (Swedish Comedy 1737-1754) Borås: Centraltryckeriet AB. ISBN 91-1-813241-3 (Swedish)

Liên kết ngoàiSửa đổi