Vương quốc

quốc gia do vua hoặc nữ hoàng trị vì

Vương quốc là một thuật ngữ dùng để chỉ chung tên gọi, danh xưng của một vùng lãnh thổ hay quốc gia được cai trị bởi chế độ quân chủ mà đứng đầu là một vị Quốc vương hoặc Nữ vương (còn có nhiều cách gọi khác như Vua, Quân vương,...) và luôn được thừa kế trị vì theo cách cha truyền con nối.[1] Vương quốc nói chung thường dùng để chỉ về các nhà nước thời phong kiến hoặc chiếm hữu nô lệ thời Trung cổ. Tuy nhiên, ngày này trong thế giới hiện đại vẫn tồn tại các nhà nước theo chính thể quân chủ nhưng người đứng đầu không còn nắm thực quyền (Quân chủ lập hiến), vì vậy vương quốc vẫn được sử dụng thông dụng như Vương quốc Liên hiệp Anh, Vương quốc Thái Lan, Vương quốc Brunei, Vương quốc Na Uy hay Vương quốc Thụy Điển hoặc một số nhà nước ở Trung Đông vẫn dùng danh xưng là Hồi quốc do một Sultan đứng đầu.

Một khái niệm tương đối gần gũi với vương quốc là công quốc, một vùng đất được trị vì bởi một người có tước hiệu công tước hoặc các vương công, Thân vương (ví dụ: Công quốc Monaco). Trong lịch sử có nhiều vương quốc cổ nổi tiếng như Vương quốc Phù Nam, Vương quốc Champa, Vương quốc Lào, Vương quốc Cao Ly, Vương quốc Bồn Man, Vương quốc Lâu Lan, Vương quốc Pháp, Vương quốc Phổ, Vương quốc Bayern, v.v. Trong một vương quốc có thể thực hiện cai trị theo chế độ tập quyền, quyền lực thống nhất và không phân chia, tuy nhiên có thể cấu trúc theo mô hình phân quyền, tức trong vương quốc tồn tại các tiểu vương quốc hay tiểu quốc do một vị vua/thủ lĩnh của tiểu quốc trị vì nhưng phải phục tùng quốc vương, như các tiểu quốc của Vương quốc Champa thời Trung cổ).

Ngoài ra, vương quốc còn là một thuật ngữ có nghĩa rộng được sử dụng không chỉ để mô tả về một vùng đất lãnh thổ mà còn dùng để chỉ về những địa điểm, vị trí, những vùng đất huyền bí, thần thoại như vương quốc thiên đường, vương quốc của trò chơi, vương quốc của tình yêu, vương quốc thú, vương quốc côn trùng, sâu bọ, vương quốc của cá, tôm, v.v.

Một số báo quốc tế đã tìm hiểu câu chuyện các vương triều "sống sót" ra sao trên thế giới, và quan điểm chung là định chế cổ xưa này "phải thay đổi, trẻ hóa" thì mới không bị thời gian đào thải.

Sau thế kỷ 20, các cuộc cách mạng trên thế giới đã xóa sổ chế độ vua chúa. Tất cả các quốc gia xã hội chủ nghĩa đều đã bỏ vua. Hiện nay trên thế giới chỉ còn trên 50 nước có vua.

Trên thực tế, con số này còn ít hơn, chỉ gần 30 nước thực sự có vua của mình.

Có tới 16 nước thuộc khối Thịnh vượng chung (Commonwealth) nhận vị quốc vương chung là Nữ hoàng Elizabeth II, gồm: Liên hiệp Vương quốc Anh, Canada, Australia, New Zealand, Papua New Guinea, Đảo Solomon, Tuvalu, Antigua và Barbuda, Bahamas, Barbados, Belize, Grenada, Jamaica, St. Kitts và Nevis, St. Vincent và Grenadines, cùng St. Lucia.

Nếu các nước như Canada, Úc và New Zealand có liên hệ sắc tộc, văn hóa mật thiết với đế quốc Anh, và do con cháu người Anh, Scotland, Ireland sang định cư thì nhiều đảo quốc nhỏ xíu từng có vua hoặc vị tù trưởng đứng đầu trước khi thực dân Anh sang xâm chiếm.

Nay độc lập rồi họ vẫn coi Nữ hoàng Anh là nguyên thủ quốc gia, chứng tỏ duy trì mối liên hệ biểu tượng đó cũng có lợi cho họ.

Trong số các nước có vua, nữ hoàng là người của chính họ, thì châu Phi lại tỏ ra "tiến bộ đi đầu" và chỉ còn ba quốc gia có vương triều: Lesotho, Morocco và Swaziland.

Tại khu vực Nam Mỹ không có nước nào còn vua.

Châu Á và châu Âu hóa ra lại "bảo hoàng" hơn cả, với mỗi châu lục có tới 13 'vương quốc'.

Tại châu Âu, ngoài Anh và Tây Ban Nha vẫn có vương triều liên tục hàng trăm năm qua, các nước lớn như Nga, Đức, Pháp, hoặc tầm trung về dân số như Ý, Ba Lan, Romania đều đã lật đổ chế độ vua chúa.

Trong các nước còn lại, Andorra, Bỉ, Đan Mạch, Liechtenstein, Luxembourg, Malta, Monaco, Hà Lan, Na Uy vẫn giữ nền quân chủ.

Bạn có thể đếm qua và thấy chưa đủ 13 nước.

Đúng thế, còn một quốc gia nữa, về nguyên tắc cũng là vương quốc: Nhà nước Vatican.

Giáo hoàng La Mã cũng vua nhưng người lên ngôi không phải cha truyền con nối mà do Giáo hội bầu.

Vatican là biệt lệ vì theo thần quyền, còn Liechtenstein và Luxembourg thực ra không có vua (King) mà chỉ do đại công tước làm chủ.

Châu Á, gồm Trung Đông, Nam Á và Đông Á, còn 13 vương triều, với quyền lực của vua đôi khi mạnh hơn nhiều so với vua châu Âu.

Các nước này là Bahrain, Bhutan, Brunei, Campuchia, Nhật Bản, Jordan, Kuwait, Malaysia, Oman, Qatar, Saudi Arabia, UAE và Thái Lan.

Trong thế kỷ 21, một nước châu Á là Nepal đã bỏ vua, chấm dứt triều đại Gorkhaki.

Vào thế kỷ trước, các nước Việt Nam, Lào, Trung Quốc... đều đã xóa hoàng gia.

Nhưng các nước khác thì không hề có dấu hiệu muốn bỏ vua.

Nền quân chủ, đôi khi chỉ hình thức, hoặc luân phiên như các vị sultan của Malaysia, nhưng được cho là tạo sự ổn định.

Trong một thế giới nhiều thay đổi, việc duy trì một sợi dây tinh thần với truyền thống văn hóa dân tộc cũng có ý nghĩa tốt.

Sau khi khối Đông Âu xã hội chủ nghĩa tan rã, có các nhóm bảo hoàng vận động để phục hồi vua cho Bulgaria, Serbia, Romania...

Họ cho rằng phục hồi vai trò quốc vương sẽ giúp kết nối quá khứ với hiện tại, làm khởi sắc các giá trị cũ tốt đẹp.

Vị quốc vương còn có thể đứng trên chính trị đảng phái, làm điểm tựa cho quốc gia khi gặp thiên tai, nguy biến.

Giới bảo hoàng cũng tin rằng khác tổng thống, thủ tướng, vua vì trị vị suốt đời nên không tham nhũng bởi chẳng cần tăng sự giàu có và kiếm chác theo nhiệm kỳ.

Bulgaria có vẻ hào hứng nhất với ý tưởng gần như là phục hồi vương triều, và năm 2001, cựu vương Simeon II đã được bầu làm thủ tướng.

Nhưng sau một nhiệm kỳ không mấy ấn tượng, vị cựu vương cao tuổi, đã mất chức.

Sang năm 2018, ông còn dính vào việc kiện cáo đòi lại lâu đài Vrana ở Sofia và bị chính quyền Bulgaria đuổi khỏi tòa nhà mà dòng họ vua chúa của ông làm chủ từ 1892.

Việc phục hồi hoàng gia như vậy không phải chuyện dễ.

Tồn tại trong khiêm tốnSửa đổi

Chưa kể phái chống vua chúa luôn nói rằng nền quân chủ không còn lý do tồn tại ở thời hiện đại, và tốn kém.

Nepal hồi 2008 đã phế truất vua và lập ra nước cộng hòa.

Các hoàng gia đều biết họ thuộc về quá khứ nên phải tự hiện đại hóa, phải không gây tốn kém, phiền toái cho quốc dân và giới chính khách cầm quyền.

Hoàng tử Bỉ hồi cuối 2017 đã bị chính phủ dọa cắt trợ cấp 308.000 euro vì dự sự kiện do Trung Quốc tổ chức, ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia.

Trên thực tế, ai xem lễ thoái vị của Nhật hoàng Akihito đều thấy nó quá giản dị, chỉ gồm vài động tác chào hỏi, cảm ơn, chúc tụng và trao 'báu vật', trong có 10 phút.

Vì cả niên hiệu Bình Thành của Nhật hoàng Akihito là thời gian chuộc lỗi cho quá khứ Thế Chiến 2, nên sự tồn tại của họ càng ít xa hoa càng tốt.

Riêng tại Anh, việc cắt giảm chi tiêu tối đa và để chứng tỏ mình không gây tốn kém cho quốc gia đã khiến Hoàng gia vẫn được nhiều ủng hộ.

Trong các năm 1996 và 2012, Nữ hoàng Elizabeth II hai lần cắt số con cháu có tư cách 'thành viên hoàng tộc', xuống còn chưa đến 20 người hiện nay.

Anh có Crown Estate, một dạng Hoàng triều Cương thổ mà nhà Nguyễn ở Việt Nam từng có, gồm điền sản, địa ốc của vương triều.

Crown Estate đem lại mỗi năm trên 300 triệu bảng tiền lãi từ kinh doanh.

Mỗi năm, Nữ hoàng Elizabeth II chỉ nhận 43 triệu bảng để chi cho các hoạt động của bà và Hoàng gia, và số tiền còn lại nộp vào ngân sách nhà nước Anh.

Crown Estate, hiện trị giá 12 tỷ bảng, cũng không phải tài sản riêng của Hoàng gia hiện hành mà thuộc về vương triều Anh, tức là quốc gia, không ai được quyền chuyển nhượng, bán đi cho bất cứ ai khác.

Việc duy trì Hoàng gia hóa ra không tốn gì mà còn đem lại lợi nhuận lớn cho Anh Quốc, vẫn theo BBC.

Những quốc gia còn tồn tại Vua – Chế độ quân chủSửa đổi

6443 lượt xem 22/10/2020

Bước vào thế kỷ mới, thế kỷ của chế độ dân chủ, chúng ta tưởng rằng chế độ quân chủ thời kỳ Phong Kiến đã biến mất, thế nhưng hiện nay có tới 44 quốc gia và vùng lãnh thổ còn tồn tại vua. Chế độ quân chủ chiếm khoản 1/5 quốc gia và vùng lãnh thổ trên TG.Sửa đổi

CHÂU ÂUSửa đổi

“Vùng đất độc đáo với nữ hoàng Anh Elizabeth II, cai trị 16 vương quốc rải rác khắp TG với vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland . Cùng 1 số nước lớn là Canada cùng thịnh vương chung Australia và New Zealand”.

Tại Châu Âu còn có 11 quốc gia quân chủ khác gồm : Vương quốc Tây Ban Nha, Thân vương quốc Andorra, Thân vương quốc Monaco, Thân vương quốc Liechtenstein, Đại công quốc Luxembourg, Vương quốc Bỉ, Vương quốc Hà Lan, Vương quốc Đan Mạch, Vương quốc Thuỵ Điển, Vương quốc Na Uy và Thành quốc Vatican.

Trong đó 2 nữ hoàng là nữ hoàng Elizabeth II (Anh) cai trị 16 quốc gia và nữ hoàng Margrethe II (Đan Mạch). Cả 2 nữ hoàng này đều tại vị rất lâu với nữ hoàng Anh Elizabeth là 68 năm từ 1952 nay. Còn nữ hoàng Đan Mạch Margrethe là 48 năm từ 1972 đến nay.

– Đứng đầu các công quốc là các công tước, còn đứng đầu đại công quốc là các đại công tước. Trong đó đặc biệt nhất là thân vương quốc Andorra, 1 quốc gia nhỏ nằm giữa Pháp và Tây Ban Nha. Đứng đầu Andorra là 2 hoàng thân, 1 giữ vai trò tôn giáo là tổng giám mục xứ Urgell thuộc Tây Ban Nha, hoàng thân còn lại của Andorra sẽ là tổng thống Pháp đương nhiệm.

-Thành quốc Vatican: Vatican là 1 quốc gia có chủ quyền bao gồm: 1 khu thành có tường bao kín nằm trong lòng thành phố Roma (Ý), với diện tích khoản 44 ha và dân số khoản 1000 người. Đây là quốc gia độc lập nhỏ nhất thế giới về diện tích và dân số.

+Vatican được thành lập 1929 theo hiệp ước Laterano, theo đó Giáo hoàng sẽ là người lãnh đạo Vatican chính thức, lập 1 nền quân chủ thần quyền. Giáo hoàng đồng thời là giám mục, giáo phận Roma, là nhà lãnh đạo toà thánh và giáo hội công giáo Roma. Danh hiệu chính thức của Giáo hoàng tại Vatican là Quốc trưởng nhà nước thành Vatican. Giáo hoàng là 1 vị vua không thế tập được bầu trong mật nghị hồng y khi cựu Giáo hoàng qua đời. Khi được bầu kế vị, Giáo hoàng sẽ nắm quyền lực tuyệt đối và trọn đời, Giáo hoàng cũng là vị vua chuyên chế duy nhất và tuyệt đối tại Châu Âu hiện nay.

Ngoại trừ Tây Ban Nha ở Tây Âu, các quốc gia còn lại đều ở Bắc Âu và do các quốc vương đứng đầu.

CHÂU PHI

Morocco 1 quốc gia tại Bắc Phi, đối diện Tây Ban Nha qua bờ Địa Trung Hải. Morocco là 1 quốc gia Hồi giáo.

Hai vương quốc còn lại là đều ở phía Nam thuộc Nam Phi. Trong khi vương quốc Lesotho nằm trong nước Nam Phi, với vương quốc Eswatini cũng là 1 quốc gia nhỏ nằm sát cạnh Nam Phi. Cả 2 vương quốc này đều là quốc gia của người bản địa Châu Phi và là hệ quả của đế quốc Anh.

CHÂU Á

-TRUNG ĐÔNG

Đây là nơi của các vương quốc Hồi giáo trong đó có 7 nước gồm: Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất UAE, Vương quốc Ả Rập Xê Út, Vương quốc Oman, Vương quốc Jordan, Vương quốc Bahrain, Nhà nước Qatar và Nhà nước Kuwait.

Với trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, hầu hết các quốc gia này đều thuộc top các quốc gia giàu có nhất thế giới. Tuy nhiên, chính vì những nguồn lợi khổng lồ này và vị trí địa lý quan trọng nên nơi này trở thành một trong những nơi bất ổn nhất TG. Ngoài ra các quốc gia này cũng là những thành viên chủ chốt trong liên đoàn Ả Rập.

-ĐÔNG Á

+NHẬT BẢN: Do các Thiên hoàng đứng đầu

+ BHUTAN:

Đây là 1 quốc gia Phật giáo tại dãy Himalaya, do các quốc vương nắm quyền với các danh hiệu là vua rồng (Druk Gyalpo). Trước 2008, Bhutan theo chế độ quân chủ chuyên chế, các quốc vương nắm toàn bộ quyền lực. Đến năm 2008, Bhutan thực hiện tổng tuyển cử đầu tiên, bầu ra Quốc hội và đất nước theo chế độ Quân chủ lập hiến.

-ĐÔNG NAM Á

+THÁI LAN: Do các vua Rama đứng đầu, cai trị từ năm 1782 đến nay

+CAMPUCHIA: Vương quốc mới được tái lập năm 1993 sau 20 năm khi chế độ quân chủ bị bãi bỏ năm 1970.

+BRUNEI

Một đất nước Hồi giáo trong khu vực, với nguồn tài nguyên dầu mỏ dồi dào, mặc dù có diện tích rất nhỏ nhưng đây là một trong những đất nước giàu có bậc nhất trên TG, sánh ngang với những người anh em Hồi giáo tại Ả Rập. Đứng đầu vương quốc là quốc vương nắm quyền lực tuyệt đối. Hiện nay quốc vương Brunei đồng thời là thủ tướng, bộ trưởng tài chính và bộ trưởng quốc phòng. Tại Brunei, gia đình hoàng gia rất được người dân tôn kính vì những chính sách chăm lo đời sống của nhân dân.

+MALAYSIA

Malaysia theo chế độ liên bang với vua đứng đầu. Theo đó các bang sẽ có các quốc vương riêng của mình, và các quốc vương mỗi bang sẽ ứng cử trong Hội nghị các quân chủ Malaysia. Hội nghị các quân chủ sẽ lại bầu ra các vị vua chung với nhiệm kỳ 5 năm.

-Ngoài ra ở ngoài khơi Thái Bình Dương có quốc đảo Tonga, một vương quốc độc lập nằm giữa New Zealand và đảo Hawai.

Như vậy trong số 44 quốc gia còn tồn tại chế độ quân chủ, mỗi quốc gia đều có điểm riêng. Nhưng nhìn chung chế độ quân chủ có 2 loại: Quân chủ chuyên chế tuyệt đối và Quân chủ hạn chế. Trong 44 quốc gia này thì có 7 nước Quân chủ chuyên chế, chủ yếu là các nước Hồi giáo, thánh quốc Vatican và vương quốc Esquatini ở Châu Phi. 37 nước còn lại đều đi theo con đường khác nhau nhưng chung quy đều đi theo con đường quân chủ lập hiến, quân chủ cộng hoà, quân chủ đại nghị. Các vua, nữ hoàng là người đứng đầu quốc gia nhưng chỉ mang tính biểu tượng hơn là thực quyền, các hoạt động chính do Quốc hội , chính phủ hay toà án nắm giữ. Chính vì vậy , mặc dù chế độ có vua còn tồn tại nhưng các quốc gia này đều được đánh giá là các nước dân chủ , nổi bật là các quốc gia ở Châu Âu, Nhật Bản ở Châu Á.

VUA VÌ SAO VẪN CÒN TỒN TẠI KHI KHÔNG CÓ THỰC QUYỀN

Đây là mộ câu chuyện dài, đó có thể là sự tri ân với những đóng góp của hoàng gia với đất nước. Trong trường hợp của Nhật Bản, các Nhật Hoàng với những công lao đã trở thành biểu tượng lớn của quốc gia và rất được người dân kính trọng. Hoàng gia Nhật cũng là hình mẫu cho người dân Nhật noi theo với đời sống giản dị, nhằm thúc đẩy những giá trị tốt đẹp của đất nước.

16 quốc gia với khối thịnh vương chung với nữ hoàng Elizabeth cũng là hình biểu tượng với sự huy hoàng từng là đế chế Mặt trời không bao giờ lặn. Các quốc gia này đều là 1 phần trong sự huy hoàng đó và họ tự nguyện theo nữ hoàng, tất cả đều đồng thuận , tôn nữ hoàng là người đứng đầu và không có ý định thay đổi.

Tại Thái Lan, các quốc vương Rama không chỉ là biểu tượng huy hoàng trong quá khứ mà còn giữ vai trò lớn trong 1 đất nước nhiều bất ổn như Thái Lan. Trong số đó, vua Rama IX là hình mẫu tiêu biểu của Thái Lan, ông đứng đầu Thái Lan hơn 70 năm từ 1927-2016, đưa Thái Lan trải qua biết bao biến cố. Mặc dù thời điểm ông trị vì, Thái Lan đi theo chế độ Quân chủ lập hiến nhưng chính ông đã nhiều lần can thiệp vào chính trường Thái để hoà giải các xung đột. Ông cũng chính là người có công lớn trong nổ lực kiến tạo tiến trình chuyển đổi dân chủ ở Thái Lan. Từ 1990 là thời điểm leo thang của cuộc khủng hoảng chính trị, năm 1992 nhà vua đã triệu tập các thế lực đối lập nhau đến gặp nhau tại cung điện, sau đó hình ảnh các phe phái thù địch nhau phủ phục trước nhà vua đã gây ấn tượng mạnh mẽ với người dân Thái. Một cuộc tổng tuyển cử được tiến hành sau đó và nền dân chủ được phục hồi.

Vì vậy vai trò của 1 vị vua uy tín, đức độ, được nhân dân yêu mến sẽ là 1 vị trọng tài lý tưởng để kết nối các bên, giúp dung hoà các đảng phái, bất đồng xung đột trong quốc gia với các đảng phái chính trị không làm được.

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ Merriam-Webster. “Definition of kingdom”. www.merriam-webster.com.

https://bantindulich.com/nhung-quoc-gia-con-ton-tai-vua-che-do-quan-chu/ https://nhadautu.vn/che-do-hoang-gia-con-lai-tai-nhung-nuoc-nao-tren-the-gioi-va-cac-vi-vua-hien-dang-lam-gi-d22407.html