Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Hậu Đường”

n
Robot: Sửa đổi hướng
n (Bot: Di chuyển 13 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q1143126 Addbot)
n (Robot: Sửa đổi hướng)
'''Nhà Hậu Đường''' là một trong năm triều đại trong thời kỳ [[Ngũ Đại Thập Quốc|Ngũ đại Thập quốc]], cai trị Bắc Trung Quốc từ năm 923 đến năm 936.
 
==Thành lập==
''Xem thêm bài:'' '''[[Nhà Hậu Lương]]'''
 
Lý Khắc Dụng là thủ lĩnh tộc Sa Đà, có công cùng [[Hậu Lương Thái Tổ|Chu Ôn]] dẹp Khởi nghĩa [[Hoàng Sào]] cuối thời Đường. Sau khi Hoàng Sào bị diệt, hai người cùng các quân phiệt khác quay sang tranh chấp quyền bá chủ khi nhà Đường đã suy yếu. Lý Khắc Dụng yếu thế hơn phải rút về Sơn Tây. Chu Ôn giành quyền kiểm soát phần lớn Trung Nguyên, cướp ngôi nhà Đường, lập ra nhà Hậu Lương.
[[Tập tin:Zhuangzong of Later Tang.jpg|nhỏ|100px|trái|Đường Trang Tông]]
Con Khắc Dụng là Lý Tồn Úc nối chí cha quyết tâm diệt Lương rửa hận. Thế lực ngày càng hùng mạnh, Lý Tồn Úc trước tiên diệt nước Yên của cha con Lưu Nhân Cung - Lưu Thủ Quang, đánh Liêu và tới năm [[923]] diệt [[nhà Hậu Lương]] để lên ngôi.
 
==Các cuộc binh biến==
Sau khi diệt được Hậu Lương, Lý Tồn Úc chỉ hưởng lạc không lo chính sự, thích xem diễn tuồng. Năm 926, ông bị một kép hát giết chết khi 41 tuổi. Một người con nuôi của Lý Khắc Dụng là [[Hậu Đường Minh Tông|Lý Tự Nguyên]] (hay Lý Đản)<ref>Vốn có tên là Mạc Cát Liệt</ref>, khi đó đã 59 tuổi, mang quân trấn thủ từ Hà Đông về chiếm giữ kinh thành Lạc Dương lên làm vua, tức [[Hậu Đường Minh Tông]]. Có ý kiến cho rằng việc thí nghịch [[Hậu Đường Trang Tông]] do Tự Nguyên chủ mưu{{fact|date=7-01-2013}}.
 
Hậu Đường Minh Tông là một trong các vị vua giỏi thời Ngũ Đại. Các nhà sử học đánh giá khá cao thời trị vì của ông trong hơn 50 năm loạn lạc của lịch sử Trung Quốc. Tương truyền trong cảnh Trung Hoa loạn lạc, ông thường thắp hương khấn trời rằng: ''"Tôi là người Hồ, may được làm vua. Mong trời sinh ra bậc minh quân để dẹp loạn khiến thiên hạ thái bình"''{{fact|date=7-01-2013}}. Có ý kiến cho rằng lời khẩn cầu của ông thực hiện năm 927, đã được linh ứng, vì năm đó [[Tống Thái Tổ|Triệu Khuông Dận]] ra đời, sau này trở thành người lập ra [[nhà Tống]], chấm dứt thời loạn lạc Ngũ Đại thập quốc.
 
Năm 933, Đường Minh Tông chết, con nhỏ Lý Tùng Hậu lên thay, tức [[Hậu Đường Mẫn Đế]]. Được 1 năm, một người con nuôi Minh Tông là Lý Tùng Kha không phục, làm binh biến giết Tùng Hậu lên ngôi, tức là [[Hậu Đường Phế Đế]] (hay Xuất Đế).
 
==Diệt vong==
Con rể Đường Minh Tông là [[Hậu Tấn Cao Tổ|Thạch Kính Đường]] muốn giành ngôi nhà Hậu Đường, bèn giao thiệp với người Khiết Đan ([[nhà Liêu]]) phía bắc xin viện binh, với giao ước cắt đất 16 châu Yên Vân cho Liêu nếu thắng lợi. Khẩn thiết hơn, Kính Đường đã 45 tuổi, xin gọi Vua Liêu Gia Luật Đức Quang mới 34 tuổi làm "cha". Đức Quang đồng ý giúp binh, kết quả năm 936 diệt được Đường Phế Đế, đưa Kính Đường lên ngôi, lập ra [[nhà Hậuhậu Tấn (Ngũ đại)|nhà Hậu Tấn]].
 
Nhà Hậu Đường truyền được mười ba năm, tổng cộng bốn đời vua.
! [[Miếu hiệu]] !! Tên !! Cai trị !! [[Niên hiệu]]
|-
| [[Hậu Đường Trang Tông|Trang Tông]] (莊宗) || [[Hậu Đường Trang Tông|Lý Tồn Úc]] (李存勗) || [[923]]-[[926]] || Đồng Quang (同光) [[923]]-[[926]]
|-
| [[Hậu Đường Minh Tông|Minh Tông]] (明宗) || [[Hậu Đường Minh Tông|Lý Tự Nguyên]] (李嗣源) || [[926]]-[[933]] || Thiên Thành (天成) [[926]]-[[930]]<br>Trường Hưng (長興) [[930]]-[[933]]
|-
| [[Hậu Đường Mẫn Đế|Mẫn Đế]] (閔帝) || [[Lý Tùng Hậu]] (李從厚) || [[933]]-[[934]] || Ứng Thuận (應順) [[933]]-[[934]]
 
==Các chủ đề liên quan==
*[[Hãn quốc Đột Quyết|Đột Quyết]] (Göktürk)
*[[Hậu Lương Thái Tổ|Chu Ôn]]
*[[Hậu Đường Trang Tông|Lý Tồn Úc]]
*[[Hoàng Sào]]
*[[Nhà Hậu Lương]]
*[[Nhà Hậu Tấn (Ngũ đại)|Nhà Hậu Tấn]]
{{5d10k}}
 
986.568

lần sửa đổi