Khác biệt giữa các bản “Hà mã”

n
AlphamaEditor Tool, General Fixes
n (→‎Tổng quan: General Fixes)
n (AlphamaEditor Tool, General Fixes)
 
'''Hà mã''' (''Hippopotamus amphibius'') là một loài [[lớp Thú|động vật có vú]] [[động vật ăn cỏ|ăn cỏ]] lớn sống ở [[châu Phi hạ Sahara|châu Phi cận Sahara]], và là một trong hai [[loài]] còn tồn tại của [[Họ (sinh học)|họ]] [[Hippopotamidae]] (loài còn lại là [[hà mã lùn]].) Đây là một trong những loài thú có vú trên cạn lớn nhất và là [[Bộ guốc chẵn|động vật guốc chẵn]] nặng nhất còn lại, dù thấp hơn nhiều so với loài [[hươu cao cổ]]. Từ "hippopotamus" được bắt nguồn từ [[tiếng Hy Lạp]] {{polytonic|ἱπποπόταμος}}, ''hippopotamos'' - gồm {{Polytonic|ἵππος}}, ''hippos'' nghĩa là "ngựa", và {{polytonic|ποταμός}}, ''potamos'' nghĩa là "sông" - mang nghĩa "ngựa ở sông",<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/hippopotamus Hippopotamus] from Merriam-Webster's Online Dictionary]</ref> tương ứng với ý nghĩa của từ "hà mã" trong Hán Việt.
 
==Tổng quan==
Hà mã là loài sống nửa ở nước nửa trên cạn, cư trú ở các con [[sông]], [[hồ]] và các đầm lầy [[rừng ngập mặn]] [[Tây Phi]]<ref>http://www.naturatours.com/gabon</ref> nơi những con đực chiếm lĩnh một đoạn sông và đứng đầu đàn gồm 5 đến 30 con cái và con non. Vào ban ngày, chúng duy trì sự mát mẻ bằng cách đầm mình trong nước hay bùn; và sự sinh sản cũng diễn ra trong nước. Chúng lên bờ vào ban đêm để ăn cỏ. Mặc dù các con hà mã nghỉ ngơi gần nhau trong nước, thì việc kiếm ăn lại là hoạt động đơn lẻ và không mang tính lãnh thổ.
 
Hà mã được nhận biết bởi thân mình tròn trịa, gần như không lông, cái miệng và bộ hàm lớn, hai đôi chân ngắn và kích cỡ to lớn. Chúng là động vật có vú lớn thứ ba về khối lượng (từ 1½ đến 3 tấn), sau [[tê giác trắng]] (1½ đến 3½ tấn) và ba loài [[voi]] (3 đến 9 tấn). Hà mã là một trong những loài [[thú đi bằng bốn chân]] lớn nhất.<ref>[http://animal.discovery.com/mammals/hippopotamus/ Hippopotamus: Facts, Pictures, Video: Animal Planet]. Animal.discovery.com (2009-12-31). Truy cập 2011-03-29.</ref> Dù có hai đôi chân ngắn và thân hình bè bè, chúng lại có thể dễ dàng chạy nhanh hơn con người. Chúng đã được ghi nhận với tốc độ {{convert|30|km/h|abbr=on}} ở những khoảng cách ngắn. Hà mã là một trong những sinh vật hung hăng nhất trên thế giới và thường được xem như một trong những động vật nguy hiểm nhất ở châu Phí. Hiện nay ước tính có khoảng 125.000 tới 150.000 cá thể hà mã ở khắp khu vực [[châu Phi hạ Sahara|châu Phi cận Sahara]]; [[Zambia]] (40.000) và [[Tanzania]] (20.000–30.000) là hai quốc gia có quần thể hà mã lớn nhất.<ref name="Redlist"/> Chúng vẫn bị đe dọa bởi việc mất đi môi trường sống và sự săn trộm để lấy thịt và những răng nanh bằng [[ngà]].
 
==Tấn công con người==
{{Chính|Động vật nguy hiểm}}
[[Tập tin:1DSC07857.JPG|150px|nhỏ|phải|Những con hà mã tuy có vẻ bề ngoài hiền lành cục mịch nhưng chúng là một trong những loại động vật nguy hiểm bậc nhất và hung dữ nhất, giết nhiều người nhất ở châu Phi]]
Hà mã là một trong những sinh vật hung hăng nhất trên thế giới và thường được xem như một trong những động vật nguy hiểm nhất ở châu Phi cũng như trên thế giới.<ref name="anninhthudo.vn">http://www.anninhthudo.vn/Ky-la/Bi-kich-bi-con-trai-ha-ma-moi-ruot-den-chet/423788.antd</ref>. Không một loài thú hoang dã nào ở Châu Phi giết người nhiều như những con hà mã.<ref name="nld.com.vn">http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/dung-gion-mat-voi-ha-ma-2009082408546974.htm</ref>. Hằng năm có 2900 người bị giết bởi loài này.<ref name="nguoiduatin.vn">http://www.nguoiduatin.vn/nhung-loai-vat-nguy-hiem-hon-ca-map-a110925.html</ref>. Hà mã đặc biệt hung dữ khi bị xâm phạm lãnh thổ của chúng và động đến con cái của chúng. Chính vậy thổ dân ở châu Phi rất dễ mất mạng khi vô tình xâm phạm lãnh thổ của hà mã. Chúng sẽ rượt đuổi, kéo họ xuống đầm, cắn nát thuyền của họ và có thể cắn nát cả đầu của họ.<ref name="nguoiduatin.vn"/>.
 
Là loài thú dữ tợn nhất Châu Phi, hàm của hà mã có thể nghiền nát một hoặc hai con cá sấu dài khoảng 3m. Độ hung bạo của chúng mạnh hơn bất cứ loài vật kích thước lớn nào. Chúng có trọng lượng trung bình lên tới 1,5 tấn và hàm răng có sức mạnh tương đương với một chiếc búa tạ cỡ lớn.<ref>http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/10-loai-vat-nguy-hiem-nhat-hanh-tinh-2844384.html</ref>. Chúng thường tấn công con người và tàu bè nhỏ. Mặc dù có thân thể thấp đậm và bốn cái chân ngắn cũn nhưng hà mã có thể đạt tới tốc độ lên đến 48&nbsp;km/h và dễ dàng vượt mặt con người. Chúng cũng là loài thú có vú nặng thứ 3 trên mặt đất. Con đực có thể nặng tới 1,8 tấn và dài khoảng 5m. Không nên trêu chọc một con hà mã, nhất là khi chng đang nhấm nháp [[bữa ăn trưa]].<ref name="nld.com.vn"/>.
 
Thậm chí ngay cả những con hà mã được nuôi nấng và thân thiết từ nhỏ cũng có thể giết người chủ của mình, điển hình là bi kịch của một người nông dân ở Nam Phi khi bị chính con vật nuôi 6 tuổi mình thương yêu và chăm sóc hại chết bằng cách moi ruột cho đến chết. Thi thể bị cắn xé thương tâm của Marius được phát hiện trôi nổi trên một dòng sông chạy qua [[trang trại]] của anh ở vùng quê Nam Phi<ref name="anninhthudo.vn"/> sau đó hà mã này còn chạy điên cuồng trên [[đồng cỏ]] để tấn công những người chơi golf ở câu lạc bộ gần nông trại và cắn chết một chú [[bê]] của đối tác làm ăn với ông chủ.<ref>http://giadinh.net.vn/the-gioi/con-ha-ma-bac-tinh-phan-chu-gay-phan-no-20111118043828524.htm</ref>.
Là loài thú dữ tợn nhất Châu Phi, hàm của hà mã có thể nghiền nát một hoặc hai con cá sấu dài khoảng 3m. Độ hung bạo của chúng mạnh hơn bất cứ loài vật kích thước lớn nào. Chúng có trọng lượng trung bình lên tới 1,5 tấn và hàm răng có sức mạnh tương đương với một chiếc búa tạ cỡ lớn<ref>http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/10-loai-vat-nguy-hiem-nhat-hanh-tinh-2844384.html</ref>. Chúng thường tấn công con người và tàu bè nhỏ. Mặc dù có thân thể thấp đậm và bốn cái chân ngắn cũn nhưng hà mã có thể đạt tới tốc độ lên đến 48&nbsp;km/h và dễ dàng vượt mặt con người. Chúng cũng là loài thú có vú nặng thứ 3 trên mặt đất. Con đực có thể nặng tới 1,8 tấn và dài khoảng 5m. Không nên trêu chọc một con hà mã, nhất là khi chng đang nhấm nháp [[bữa ăn trưa]]<ref name="nld.com.vn"/>.
 
Thậm chí ngay cả những con hà mã được nuôi nấng và thân thiết từ nhỏ cũng có thể giết người chủ của mình, điển hình là bi kịch của một người nông dân ở Nam Phi khi bị chính con vật nuôi 6 tuổi mình thương yêu và chăm sóc hại chết bằng cách moi ruột cho đến chết. Thi thể bị cắn xé thương tâm của Marius được phát hiện trôi nổi trên một dòng sông chạy qua [[trang trại]] của anh ở vùng quê Nam Phi<ref name="anninhthudo.vn"/> sau đó hà mã này còn chạy điên cuồng trên [[đồng cỏ]] để tấn công những người chơi golf ở câu lạc bộ gần nông trại và cắn chết một chú [[bê]] của đối tác làm ăn với ông chủ<ref>http://giadinh.net.vn/the-gioi/con-ha-ma-bac-tinh-phan-chu-gay-phan-no-20111118043828524.htm</ref>.
== Chú thích ==
{{Tham khảo|colwidth=35em}}