Khác biệt giữa các bản “Vương phi”

không có tóm lược sửa đổi
[[File:Empress_of_Zhenzong_of_Song.jpg|thumb|250px|[[Dương Thục phi (Tống Chân Tông)|Dương Thái phi]] [[nhà Tống]].]]
{{Ranks of Nobility}}
[[File:Hai_ba_vo_cua_vua_Thanh_Thai.jpg|thumb|250px|Hai vị Hoàng phi của [[Thành Thái]].]]
'''Hoàng phi''' ([[chữ Hán]]: 皇妃; [[tiếng Anh]]: ''Imperial Princess'' hay ''Imperial Concubine''), còn gọi '''Đế phi''' (帝妃), là cách gọi của [[phi tần]] thuộc hàng ''[[Phi]]'' (妃) trong hậu cung của các [[Hoàng đế]]. Tước vị này đứng sau [[Hoàng hậu]] về địa vị lẫn danh phận.
 
Tước vị này đứng sau [[Hoàng hậu]] về địa vị lẫn danh phận.
Hoàng phi có thể là người sinh ra [[Hoàng thái tử]], một số hoàng phi được lên ngôi Hoàng hậu sau khi Hoàng hậu trước qua đời hoặc bị phế truất. Sau khi vị Thái tử đó lên ngôi [[Hoàng đế]], vị Hoàng phi đó được tôn làm '''Hoàng thái phi''' (皇太妃), hoặc tùy theo quy chế mà có thể được phong thẳng lên làm [[Hoàng thái hậu]]. Tuy nhiên, thân phận của một Thái hậu từ hàng phi tần luôn ở bậc dưới so với Thái hậu từ Hoàng hậu tấn tôn lên.
 
== Phân biệt với Vương phi ==
[[Nhà Triều Tiên]] nhận là chư hầu của Trung Hoa, các vị vua đều xưng Vương, các người vợ đều gọi là ''Vương phi'' và được gọi tránh bằng tôn xưng '''Trung điện''' (中殿). Sau khi vị Vương phi đó qua đời, sẽ được cải [[thụy hiệu]] là Vương hậu.
 
== Hoàng thái phi ==
== Những người nổi tiếng trong lịch sử ==
Trong lịch sử Trung Quốc, Việt Nam và Nhật Bản, khi một vị hoàng phi sinh ra vị Hoàng đế kế nhiệm, thì khi tân đế lên ngôi sẽ tôn vị hoàng phi đó danh vị '''Hoàng thái phi''' (皇太妃).
=== Việt Nam ===
 
Trong lịch sử thì người đầu tiên có danh vị này là [[Chu quý nhân]], sinh mẫu của [[Tấn Ai Đế]] và [[Tấn Phế Đế]]. Khi ấy, Hoàng hậu [[Tấn Khang Đế]] là [[Trử Toán Tử]] được tôn làm [[Hoàng thái hậu]], còn sinh mẫu Ai Đế là Chu quý nhân được nghị định tôn phong. Thái úy [[Hoàn Ôn]] đề nghị tôn là làm ''Phu nhân'', còn Thượng thư bộc xạ [[Giang Nghị]] xin lập bà làm ''Thái phu nhân''. Ai Đế không nghe, xuống chiếu lập bà làm '''Hoàng thái phi''', ban cho nghi phục giống với Trữ Thái hậu. Từ đó danh vị Hoàng thái phi chính thức được lập ra.
 
Ngoài ra, danh vị Hoàng thái phi còn được dùng để phong cho các phi tần có công nuôi dưỡng Hoàng đế, như [[Dương Thục phi (Tống Chân Tông)|Dương Thục phi]] nuôi dưỡng [[Tống Nhân Tông]]. Cũng có trường hợp khi vị Thái hậu qua đời, Hoàng đế cũng có thể tấn tôn Hoàng thái phi làm Hoàng thái hậu, như [[Tống Nhân Tông]] tôn [[Dương Thục phi (Tống Chân Tông)|Dương Thái phi]] làm ''Bảo Khánh hoàng thái hậu'' theo di chúc của [[Lưu Nga (Bắc Tống)|Lưu Thái hậu]], như [[Lý Nhân Tông]] tôn Thái phi [[Ỷ Lan]] làm Hoàng thái hậu sau khi [[Thượng Dương hoàng hậu|Thượng Dương Thái hậu]] qua đời.
 
Sang thời [[nhà Minh]] và [[nhà Thanh]], các sinh mẫu là tần phi đã có thể được tôn làm Hoàng thái hậu, nhưng đều có quy định về danh xưng để phân biệt với Đích Thái hậu.
 
Tuy nhiên, ở [[Việt Nam]] [[nhà Nguyễn]] vẫn tuân thủ quy định đích-thứ rất rõ rệt. Như mẹ của [[Nguyễn Hoằng Tông]] Khải Định Đế là [[Hựu Thiên Thuần hoàng hậu]] Dương Thị Thục, sau khi Khải Định đăng cơ chỉ được tôn làm ''Hoàng thái phi'', sinh thần gọi là ''Tiên Thọ tiết'' (僊壽節), vì vậy còn gọi là '''Tiên Mẫu''' (僊母). Còn mẹ đích [[Phụ Thiên Thuần Hoàng hậu]] Nguyễn Hữu Thị Nhàn được tôn làm Hoàng thái hậu. Vào năm [[1923]], Khải Định Đế mới tôn Dương Thái phi làm Hoàng thái hậu, gọi là ''Khôn Nghi Hoàng thái hậu'' (坤儀皇太后), để phân biệt với Nguyễn Thái hậu khi ấy được tôn làm ''Khôn Nguyên Hoàng thái hậu'' (坤元皇太后). Vì để phân biệt thứ bậc, người ta bắt đầu gọi bà Khôn Nguyên Thái hậu là '''Đức Thánh Cung''' (德聖宮), còn bà Khôn Nghi Thái hậu là '''Đức Tiên Cung''' (德仙宮).
 
== Những người nổi tiếng trong lịch sử ==
* Nguyên phi [[Ỷ Lan]] - phi tần của [[Lý Thánh Tông]], mẹ của [[Lý Nhân Tông]]. Bà tên thật là Lê Khiết hoặc Lê Thị Yến. Khi Lý Nhân Tông tôn nhũ mẫu (mẹ nuôi) là [[Thượng Dương hoàng hậu]] làm Hoàng thái hậu, còn mình thì là [[Hoàng thái phi]], bà tức giận giam Thượng Dương cùng 72 cung nhân của Lý Thánh Tông.
* [[Nguyễn Thị Bích Châu]] - phi tần của [[Trần Duệ Tông]]. Nổi tiếng với thần tích ''Chế Thắng phu nhân'' huyền thoại.
* [[Nguyễn Thị Anh]] - phi thiếp của [[Lê Thái Tông]], mẹ sinh ra [[Lê Nhân Tông]]. Thực ra, bà là Hoàng hậu, không phải Hoàng phi.
* [[Ngô Thị Ngọc Dao]] - phi thiếp của Lê Thái Tông, mẹ sinh ra [[Lê Thánh Tông]]. Thực ra, bà không phải Hoàng phi mà là Hoàng hậu.
* [[Trịnh Thị Loan]] - chánh thất của Cẩm Giang vương [[Lê Sùng]], trở thành Hoàng thái hậu dưới thời [[Lê Chiêu Tông]] và [[Lê Cung Hoàng]]. Bà bị [[Mạc Đăng Dung]] giam lỏng cùng Lê Cung Hoàng. Hai mẹ con phải xé áo mà nhai rồi sau đó chết.
* [[Khu di tích Đình - Chùa - Bia Bà La Khê#Bia bà|Trần Thị Hiền]] - là hoàng phi của đời [[Mạc Thái Tông]], con gái Đô lực sĩ Thiết Sơn bá [[Trần Chân]] [[Nhà Lê sơ|đời Lê sơ]]. Bà sinh năm [[1511]] và mất ngày 16 tháng 11 năm [[1538]] (năm [[Mậu Ngọ]]), sau khi mất được truy phong làm '''Đông cung Hoàng Hậu'''<ref>Theo [[Khu di tích Đình - Chùa - Bia Bà La Khê|Bia Bà La Khê]]</ref>.
* [[Đặng Thị Huệ]] - phi thiếp của [[Trịnh Sâm]], mẹ của [[Trịnh Cán]].
* [[Nguyễn Thị Kim (hoàng phi)|Nguyễn Thị Kim]] - phi thiếp của [[Lê Chiêu Thống]].
* [[Lê Ngọc Bình]] - hoàng hậu [[nhà Tây Sơn]], sau đó làm phi tần của [[Gia Long]].
* [[Ngô Thị Chính]] - con gái của [[Ngô Văn Sở]], sủng phi của [[Minh Mạng]].
* [[Hồ Thị Chỉ]] - con gái đại thần [[Hồ Đắc Trung]], một giai nhân tuyệt sắc thời bấy giờ, giữ vị ''Ân phi'' trong Hậu cung của Khải Định.
* [[Bùi Mộng Điệp]] - thứ phi của hoàng đế [[Bảo Đại]].
 
=== Triều Tiên-Hàn Quốc ===
* [[Văn Định Vương hậu]] - vợ thứ 3 của [[Triều Tiên Trung Tông]], một [[nhiếp chính]] có tài của [[nhà Triều Tiên]].
* [[Nhân Hiển Vương hậu]] - vợ thứ 2 của [[Triều Tiên Túc Tông]].
* [[Hy tần họ Trương]] - một hậu cung của [[Triều Tiên Túc Tông]], mẹ của [[Triều Tiên Cảnh Tông]]. Bà từng làm Vương phi một thời gian, sau đó vì tội mà bị phế truất và ban chết.
* [[Hoàng hậu Minh Thành|Minh Thành hoàng hậu]], vị Vương phi cuối cùng của [[lịch sử Triều Tiên]]. Danh vị [[Hoàng hậu]] của bà là được truy tặng bởi chồng, [[Triều Tiên Cao Tông]].
 
==Tham khảo==