Khác biệt giữa các bản “Khiết Đan”

n
chú thích, replaced: {{cite web → {{chú thích web, {{cite book → {{chú thích sách (3)
n (r2.7.1) (Bot: Thêm az:Xitaylar)
n (chú thích, replaced: {{cite web → {{chú thích web, {{cite book → {{chú thích sách (3))
'''Khiết Đan''' hay '''Khất Đan''' (chữ Hán: ''契丹'') là [[âm Hán-Việt]] tên gọi của một dân tộc du mục '''Khitan''' ({{lang-fa|ختن}}) (còn được phiên âm là '''Khitai''' hay '''Kidan'''), từng tồn tại ở [[Trung Á]] và Bắc Á. Dân tộc này từng phát triển thành tổ chức quốc gia [[Nhà Liêu|Liêu quốc]], tồn tại và kiểm soát phía bắc Trung Quốc giai đoạn 907-1125<ref>{{citechú thích web|url=http://en.invest.china.cn/english/culture/67467.htm|title=Kingdom of Khitans: Sudden Rise, Sudden Fall | publisher=''[[China Daily]]''|date=2003-06-19|accessdate=2008-12-15}}</ref>. Sau khi bị người [[Nữ Chân]] đánh bại, họ chuyển sang phía tây và giữ được tổ chức nhà nước, được sử [[Trung Quốc]] gọi là [[Tây Liêu]], các tài liệu phương Tây gọi là [[Tây Liêu|Hãn quốc Kara Khitai]]. Vương quốc này tồn tại từ 1125 cho đến khi bị [[đế quốc Mông Cổ]] tiêu diệt vào năm 1218.
== Nguồn gốc tên gọi ==
Các tài liệu sử của Trung Quốc cho rằng nguồn gốc của dân tộc Khiết Đan bắt nguồn từ một nhánh du mục [[rợ Hồ|Đông Hồ]] hoặc [[Hung Nô]]. Sách [[Ngụy thư]] lần đầu tiên ghi nhận, vào thời [[Bắc Ngụy]], người Khiết Đan là một dân tộc thượng võ, dũng mãnh, phát triển mạnh lên và di chuyển địa bàn sinh sống này dọc theo vùng thượng lưu sông Liêu.
== Lịch sử ==
=== Hình thành và phát triển ===
Từ các giả thuyết trên đã dẫn đến những giả thuyết khác biệt về sự hình thành của dân tộc Khiết Đan<ref>[http://www.hanmong.or.kr/Notice/download.asp?Key=72 Status of Research and Research Direction of Khitan Studies]</ref>. Phổ biến nhất là người Khiết Đan vốn xuất phát từ tộc [[Tiên Ti]], sau đó hình thành như một bộ lạc nhánh của tộc [[Khố Mặc Hề]] (''Kumo Xi''), sinh sống ở lưu vực sông Hoàng Thủy thuộc thượng du sông Liêu (ngày nay là sông Tây Thích Mục Luân của vùng Nội Mông). Đến năm [[388]], họ phát triển hùng mạnh và chinh phục các bộ lạc xung quanh. Cùng với sự phát triển của tộc [[Tiên Ti]] trở thành vương triều [[Bắc Ngụy]], kiểm soát miền Bắc Trung Quốc, tộc Khiết Đan cũng trở nên hùng mạnh và được ghi nhận lần đầu trong lịch sử. <ref>Xu Elina-Qian 2005, p.258</ref>
 
=== Thời kỳ liên minh bộ lạc ===
== Nguồn tham khảo ==
'''Tiền Khiết Đan'''
* MATSUI, Hitoshi 松井等 (Japan). "Lịch sử phát triển Khiết Đan" (''契丹勃興史''). Mamden chiri-rekishi kenkyu hokoku 1 (1915).<br />Bản dịch Hán văn của Lưu Phượng Chứ (''劉鳳翥''), trong Tuyển tập "Dân tộc sử dịch văn tập" (''民族史譯文集'') 10 (1981). Repr. in: Sun, Jinji et al. 1988 (vol. 1), pp. 93-141&nbsp;93–141
* Trần Thuật (''陳述''). "Khiết Đan Sử luận chứng cảo" (''契丹史論證稿''). Sở nghiên cứu sử học, Viện Nghiên cứu trung ương Bắc Kinh, 1948.
* Trần Thuật (''陳述''). "Khiết Đan Xã hội kinh tế sử cảo" (''契丹社會經濟史稿''). Nhà xuất bản Tam Liên, Thượng Hải, 1963.
 
'''Hậu Khiết Đan'''
* Biran, Michal. ''The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World'', ISBN 0-521-84226-3
 
'''Các tài liệu sử học cùng thời kỳ'''
* [[Ngụy sử]] (''魏史''): Ngụy Thâu (''魏收''). Bản in của Trung Hoa thư cục, Bắc Kinh, 1973.
* [[Tân Ngũ đại sử]] (''新五代史''): [[Âu Dương Tu]] (''歐陽修''). Bản in của Trung Hoa thư cục, Bắc Kinh, 1974.
* [[Tùy thư]] (''隋書''): [[Ngụy Trưng]] (''魏徵''). Bản in của Trung Hoa thư cục, Bắc Kinh, 1973.
* [[Cựu Đường thư]] (''舊唐書''): [[Lưu Hu]] (''劉昫''). Bản in của Trung Hoa thư cục, Bắc Kinh, 1975.
 
'''Khác'''
* {{citechú bookthích sách|author=Mote, F.W.|title=[[Imperial China: 900-1800]]|publisher=[[Harvard University Press]]|year=1999|pages=31–71|isbn=0674012127}}
* {{citechú bookthích sách|author=EBREY, Patricia Buckley |title=The Cambridge Illustrated History of China|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1996|pages=|isbn=0-521-66991-X}}
* {{citechú bookthích sách|author=TWITCHETT, Denis|title=The Cambridge History of China: Alien Regimes and Border States, 907-1368|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1994|pages=816|isbn=0-521-24331-9}} (pp.43-153&nbsp;43–153)
* [http://209.85.175.104/search?q=cache:5ibfZ9mYuSsJ:www.republicanchina.org/khitan.htm+History+Khitans&hl=fr&ct=clnk&cd=12&gl=fr Khitans]
* [http://scholar.google.com/scholar?hl=en&lr=&q=khitans Khitans] on scholar.google.com
 
 
{{Sơ khai}}
986.568

lần sửa đổi