Bá Nhan Hốt Đô Hoàng hậu (tiếng Trung: 伯颜忽都皇后; 13241365), hay còn gọi là Bayan Khutugh (phiên âm: Pai-yên Hu-tu), là kế thất và là Hoàng hậu thứ hai của Nguyên Huệ Tông (tức Nguyên Thuận Đế). Huệ Tông tái hôn với bà sau khi đã phế truất Đáp Nạp Thất Lý hoàng hậu[1].

Bá Nhan Hốt Đô
伯颜忽都
Bayan Khutugh
Nguyên Huệ Tông Hoàng hậu
Chính hậu nhà Nguyên
Tại vị1337 - 1365
Tiền nhiệmPhế hậu Đáp Nạp Thất Lý Khâm Sát thị
Kế nhiệmTriều đại sụp đổ
Thông tin chung
Phối ngẫuNguyên Huệ Tông
Hậu duệChân Kim
Tuyết Sơn
Thân phụBolod Temur

Tiểu sửSửa đổi

Hoàng hậu xuất thân từ bộ lạc Hoằng Cát Lạt thị. Tên phụ thân bà là Bolod Temur[2].

Vào tháng 7 năm 1335, Đáp Nạp Thất Lý, Hoàng hậu đầu tiên của Nguyên Huệ Tông, con gái của thừa tướng Yên Thiếp Mộc Nhĩ bị phế truất và kết án tử hình bằng cách hạ độc tại Khai Bình do huynh trưởng Hoàng hậu là tướng Tangkis (T'ang Chí' i-shih) thất bại trong việc nổi loạn chống đối triều đình[3]. Huệ Tông muốn phong sủng phi của mình là Kỳ Quý phi làm Kế hậu, tuy nhiên bị Hoàng thái hậu và quần thần phản đối, vì Kỳ thị là người Cao Ly, theo tiền lệ nhà Nguyên chỉ lập nữ nhân Mông Cổ làm Chính thất Hoàng hậu.

Năm 1337, Nguyên Huệ Tông tái hôn với nữ tử bộ lạc Hoằng Cát Lạt thị, chính là Bá Nhan Hốt Đô. Bà chính thức sách lập Hoàng hậu vào ngày 18 tháng 4, khi mới chỉ mười ba tuổi. Tuy nhiên, Huệ Tông vẫn không bỏ ý định phong Kỳ thị làm Hậu. Đến năm 1339, Kỳ thị sinh Hoàng trưởng tử Ái Du Thức Lý Đạt Lạp (sau là Nguyên Chiêu Tông). Huệ Tông sách lập Kỳ Quý phi làm Đệ nhị Hoàng hậu, địa vị chỉ sau một mình Bá Nhan Hốt Đô Hoàng hậu. Theo quy định hậu cung triều Nguyên, Hoàng đế được phép lập một lúc nhiều Hoàng hậu. Do vậy, dưới Bá Nhan Hốt Đô có Kỳ Hoàng hậu và Mộc Nạp Thất Lý Hoàng hậu đồng tại vị.

Theo Nguyên sử, Bá Nhan Hốt Đô được biết đến là một Hoàng hậu "đức hạnh, sống không đố kị, và thông hiểu lễ nghi nội cung", là một người có tính cách và bản chất trái ngược hoàn toàn với ái thiếp của Huệ Tông là Đệ nhị Hoàng hậu Kỳ thị[4].

Đại Nguyên Hoàng hậuSửa đổi

Tương truyền, Hoàng hậu Bá Nhan Hốt Đô là người có lối sống đơn giản, không tranh giành, tránh xa mọi thị phi trong cung cấm. Điều này có lẽ xuất phát từ thực tế là Nguyên Huệ Tông chuyên sủng Kỳ thị và ít khi để tâm tới Hoàng hậu.

Tuy vậy, trong một chuyến ngự giá đến Thượng Đại Đô, chỉ cách 200 dặm về phía bắc của Đại Đô (Bắc kinh), Huệ Tông mong muốn đến thăm hỏi Bá Nhan Hốt Đô Hoàng hậu. Ông đã cử một thái giám đi để thông báo mong muốn này với Hoàng hậu. Hoàng hậu giản dị đáp: 

"Buổi chiều tối không phải là khoảng thời gian thích hợp để cho Bệ hạ đi tới đi lui".

Thái giám trở về và truyền đạt cho Huệ Tông lời nói của Hoàng hậu. Huệ Tông cử thái giám tiếp tục trở lại chỗ Hoàng hậu thêm hai lần, nhưng đều bị Hoàng hậu khước từ. Điều này khiến cho Hoàng đế đánh giá cao hơn về đức hạnh của Hoàng hậu[4].

Không lâu sau, Hoàng hậu hạ sinh Hoàng tử, đặt tên Chân Kim, tuy nhiên hơn 2 tuổi thì hoàng tử yểu mệnh. Điều này gây ra nhiều tranh cãi vì khi đó Kỳ thị, sủng phi của Huệ Tông đã sinh hạ con trai mà Hoàng đế cực kỳ mong muốn là Hoàng tử Ái Du Thức Lý Đạt Lạp, do đó rất có thể Chân Kim bị Kỳ thị hại chết để bảo toàn tương lai và ngôi vị cho con mình[5].

Sau đó, bà sinh thêm một Hoàng tử cho Huệ Tông là Tuyết Sơn (không rõ năm nào). Năm 1364, Bột La Thiếp Mộc Nhi xuất binh tiến vào Đại Đô, định phế đương kim Thái tử để lập Tuyết Sơn lên thay. Tuy nhiên năm 1365, Bột La Thiếp Mộc Nhi bị ám sát, Thái tử Ái Du Thức Lý Đạt Lạp sai Khoách Khuếch Thiếp Mộc Nhi vào kinh, ép Tuyết Sơn về đất Bắc Hải Đô[6].

Qua đờiSửa đổi

Vào ngày 8 tháng 9 năm 1365, Bá Nhân Hốt Đô qua đời năm 42 tuổi[7]. Tương truyền, Kỳ hậu đã nhìn vào những trang phục cũ rách và đơn sơ của cố Hoàng hậu rồi bật cười chế giễu:

"Làm thế nào mà một Hoàng hậu, chính thê của Hoàng đế có thể mặc những bộ trang phục như vậy?"[4]

Trong văn hóa đại chúngSửa đổi

  • Được tái hiện lại bởi diễn viên Lim Ju-eun trong bộ phim truyền hình dài tập Hoàng hậu Ki của đài MBC năm 2013. Trong phim, nhân vật Hoàng hậu được là miêu tả là người tàn nhẫn, độc đoán, bất chấp mọi thủ đoạn để đạt được mục đích của bản thân. Nhân vật này cũng được khắc họa là một cô cháu gái của tể tướng Bá Nhan và là em gái của cháu trai Bá Nhan, tướng Thoát Thoát.

Ghi chúSửa đổi

  1. ^ L. Carrington Goodrich, L. Chaoying Fang (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368-1644: Volume I. Columbia University Press. tr. 1291–1292. 
  2. ^ L. Carrington Goodrich, L. Chaoying Fang (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368-1644: Volume I. Columbia University Press. tr. 1291–1292. 
  3. ^ L. Carrington Goodrich, L. Chaoying Fang (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368-1644: Volume I. Columbia University Press. tr. 1291–1292. 
  4. ^ a ă â Keith McMahon (2016). Celestial Women: Imperial Wives and Concubines in China from Song to Qing. Rowman & Littlefield Publishers. tr. 66–67. 
  5. ^ Lily Xiao Hong Lee, Sue Wiles (2014). Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II: Tang Through Ming 618-1644. Routledge. tr. 303. 
  6. ^ Hiệp Tử Kỳ 《Thang Mộc Tử》, quyển 3 thượng,Trung Hoa thư cục hiệu bản,trang 45,năm 1959。
  7. ^ L. Carrington Goodrich, L. Chaoying Fang (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368-1644: Volume I. Columbia University Press. tr. 1291–1292.