Bệnh động mạch ngoại biên

Bệnh động mạch ngoại biên (peripheral artery disease - PAD) là sự thu hẹp bất thường của các động mạch khác với những động mạch cung cấp cho tim hoặc não.[1][2] Khi hẹp động mạch xảy ra trong tim thì nó được gọi là bệnh động mạch vành và trong não thì nó được gọi là bệnh mạch máu não. Bệnh động mạch ngoại biên ảnh hưởng phổ biến nhất đến chân, nhưng các động mạch khác cũng có thể liên quan. Triệu chứng kinh điển là đau chân khi đi bộ được giải quyết bằng nghỉ ngơi, được gọi là chứng nghẹt không liên tục. Các triệu chứng khác bao gồm loét da, da xanh, da lạnh, hoặc móng và tóc mọc bất thường ở chân bị ảnh hưởng.[3] Các biến chứng có thể bao gồm nhiễm trùng hoặc chết mô có thể phải cắt cụt; bệnh động mạch vành, hoặc đột quỵ.[4] Có tới 50% người mắc PAD không có triệu chứng.[5]

Yếu tố rủi ro lớn nhất đối với PAD là hút thuốc lá.[4] Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm tiểu đường, huyết áp cao, các vấn đề về thận và cholesterol trong máu cao.[6] Cơ chế cơ bản phổ biến nhất của bệnh động mạch ngoại biên là xơ vữa động mạch, đặc biệt là ở những người trên 40 tuổi.[7][8] Các cơ chế khác bao gồm co thắt động mạch, cục máu đông, chấn thương, loạn sản sợi cơ và viêm mạch.[1][9] PAD thường được chẩn đoán bằng cách tìm chỉ số mắt cá chân (ABI) dưới 0,90, đó là huyết áp tâm thu ở mắt cá chân chia cho huyết áp tâm thu của cánh tay.[10] Siêu âm song songchụp động mạch cũng có thể được sử dụng.[11] Chụp động mạch chính xác hơn và cho phép điều trị cùng một lúc; tuy nhiên, nó có liên quan đến rủi ro lớn hơn.

Hiện tại không rõ liệu việc sàng lọc bệnh động mạch ngoại biên ở những người không có triệu chứng có hữu ích hay không vì quá trình này chưa được nghiên cứu đúng mức.[8][12][13] Ở những người mắc bệnh liên tục từ PAD, ngừng hút thuốc và liệu pháp tập thể dục có giám sát sẽ cải thiện kết quả.[14] Các loại thuốc, bao gồm statin, thuốc ức chế men chuyểncilostazol cũng có thể giúp ích.[15][16] Aspirin dường như không giúp những người mắc bệnh nhẹ nhưng thường được khuyên dùng ở những người mắc bệnh nghiêm trọng hơn do nguy cơ đau tim tăng cao.[17][18] Thuốc chống đông máu như warfarin thường không có lợi.[19] Các thủ tục được sử dụng để điều trị bệnh bao gồm ghép bắc cầu, nong mạch vànhcắt xơ vữa.[20]

Trong năm 2015, khoảng 155 triệu người đã mắc PAD trên toàn thế giới.[21] Nó trở nên phổ biến hơn với tuổi tác.[22] Ở các nước phát triển, nó ảnh hưởng đến khoảng 5,3% của những người từ 45 đến 50 tuổi và 18,6% của những người từ 85 đến 90 tuổi. Ở các nước đang phát triển, nó ảnh hưởng đến 4,6% số người trong độ tuổi từ 45 đến 50 và 15% số người trong độ tuổi từ 85 đến 90. PAD ở các nước phát triển là phổ biến như nhau giữa nam và nữ, mặc dù ở các nước đang phát triển, phụ nữ thường bị ảnh hưởng nhiều hơn.[6] Trong năm 2015, PAD đã dẫn đến khoảng 52.500 ca tử vong, tăng từ 16.000 ca tử vong vào năm 1990.[23][24]

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ a ă “What Is Peripheral Vascular Disease?” (PDF). American Heart Association (heart.org). 2012. Bản gốc lưu trữ (PDF) ngày 12 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2015. Peripheral artery disease (PAD) is the narrowing of the arteries to the legs, stomach, arms and head. 
  2. ^ “Overview of Peripheral Arterial Disease - Heart and Blood Vessel Disorders”. Merck Manuals Consumer Version (bằng tiếng en-CA). Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2019. Disorders of arteries that supply the brain with blood are considered separately as cerebrovascular disease. 
  3. ^ “What Are the Signs and Symptoms of Peripheral Arterial Disease?”. nhlbi.nih.gov. Ngày 2 tháng 8 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2015. 
  4. ^ a ă “What Is Peripheral Arterial Disease?”. nhlbi.nih.gov. Ngày 2 tháng 8 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2015. 
  5. ^ Violi, F; Basili, S; Berger, JS; Hiatt, WR (2012). Antiplatelet therapy in peripheral artery disease. Handbook of Experimental Pharmacology 210 (210). tr. 547–63. ISBN 978-3-642-29422-8. PMID 22918746. doi:10.1007/978-3-642-29423-5_22. 
  6. ^ a ă Fowkes, FG; Rudan, D; Rudan, I; Aboyans, V; Denenberg, JO; McDermott, MM; Norman, PE; Sampson, UK; Williams, LJ (ngày 19 tháng 10 năm 2013). “Comparison of global estimates of prevalence and risk factors for peripheral artery disease in 2000 and 2010: a systematic review and analysis.”. Lancet 382 (9901): 1329–40. PMID 23915883. doi:10.1016/s0140-6736(13)61249-0. 
  7. ^ “What Causes Peripheral Arterial Disease?”. nhlbi.nih.gov. Ngày 2 tháng 8 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2015. 
  8. ^ a ă Gerhard-Herman, MD; Gornik, HL; Barrett, C; Barshes, NR; Corriere, MA; Drachman, DE; Fleisher, LA; Fowkes, FG; Hamburg, NM (ngày 21 tháng 3 năm 2017). “2016 AHA/ACC Guideline on the Management of Patients With Lower Extremity Peripheral Artery Disease: Executive Summary: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines.”. Journal of the American College of Cardiology 69 (11): 1465–1508. PMID 27851991. doi:10.1016/j.jacc.2016.11.008. 
  9. ^ Harrison's principles of internal medicine. (ấn bản 20). McGraw-Hill Education / Medical. 2018. ISBN 9781259644047. 
  10. ^ Ruiz-Canela, M; Martínez-González, MA (2014). “Lifestyle and dietary risk factors for peripheral artery disease.”. Circulation Journal 78 (3): 553–9. PMID 24492064. doi:10.1253/circj.cj-14-0062. 
  11. ^ “How Is Peripheral Arterial Disease Diagnosed?”. Ngày 2 tháng 8 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2015. 
  12. ^ Andras, A; Ferket, B (7 tháng 4 năm 2014). “Screening for peripheral arterial disease”. The Cochrane Database of Systematic Reviews 4 (4): CD010835. PMID 24711093. doi:10.1002/14651858.CD010835.pub2. 
  13. ^ U.S. Preventive Services Task Force (15 tháng 12 năm 2014). “Peripheral artery disease screening and cardiovascular disease risk assessment with the ankle-brachial index in adults: recommendation statement.”. Am Fam Physician 90 (12): 858A–858D. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 3 năm 2017. 
  14. ^ Hageman, D; Fokkenrood, HJ; Gommans, LN; van den Houten, MM; Teijink, JA (ngày 6 tháng 4 năm 2018). “Supervised exercise therapy versus home-based exercise therapy versus walking advice for intermittent claudication.”. The Cochrane Database of Systematic Reviews 4: CD005263. PMC 6513337. PMID 29627967. doi:10.1002/14651858.CD005263.pub4. 
  15. ^ Hankey, GJ; Norman, PE; Eikelboom, JW (ngày 1 tháng 2 năm 2006). “Medical treatment of peripheral arterial disease.”. JAMA 295 (5): 547–53. PMID 16449620. doi:10.1001/jama.295.5.547. 
  16. ^ Bedenis, R; Stewart, M; Cleanthis, M; Robless, P; Mikhailidis, DP; Stansby, G (ngày 31 tháng 10 năm 2014). “Cilostazol for intermittent claudication.”. The Cochrane Database of Systematic Reviews 10 (10): CD003748. PMID 25358850. doi:10.1002/14651858.CD003748.pub4. 
  17. ^ Lin, JS; Olson, CM; Johnson, ES; Whitlock, EP (ngày 3 tháng 9 năm 2013). “The ankle-brachial index for peripheral artery disease screening and cardiovascular disease prediction among asymptomatic adults: a systematic evidence review for the U.S. Preventive Services Task Force.”. Annals of Internal Medicine 159 (5): 333–41. PMID 24026319. doi:10.7326/0003-4819-159-5-201309030-00007. 
  18. ^ Poredos, P; Jezovnik, MK (tháng 3 năm 2013). “Is aspirin still the drug of choice for management of patients with peripheral arterial disease?”. VASA. Zeitschrift für Gefasskrankheiten 42 (2): 88–95. PMID 23485835. doi:10.1024/0301-1526/a000251. 
  19. ^ Hauk, L (ngày 15 tháng 5 năm 2012). “ACCF/AHA update peripheral artery disease management guideline.”. American Family Physician 85 (10): 1000–1. PMID 22612053. 
  20. ^ “How Is Peripheral Arterial Disease Treated?”. nhlbi.nih.gov. Ngày 2 tháng 8 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2015. 
  21. ^ GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators. (ngày 8 tháng 10 năm 2016). “Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.”. Lancet 388 (10053): 1545–1602. PMC 5055577. PMID 27733282. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. 
  22. ^ Vascular medicine: a companion to Braunwald's heart disease. Creager, Mark A., Beckman, Joshua A., Loscalzo, Joseph. (ấn bản 2). Philadelphia, PA: Elsevier/Saunders. 2013. ISBN 9781455737369. OCLC 810335904. 
  23. ^ GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (ngày 8 tháng 10 năm 2016). “Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.”. Lancet 388 (10053): 1459–1544. PMC 5388903. PMID 27733281. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. 
  24. ^ GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (ngày 17 tháng 12 năm 2014). “Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.”. Lancet 385 (9963): 117–71. PMC 4340604. PMID 25530442. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2.