Jane Eyre /ɛər/ (ban đầu được xuất bản với tựa đề Jane Eyre: Một cuốn tự truyện) là một cuốn tiểu thuyết của nhà văn người Anh Charlotte Brontë, được xuất bản dưới bút danh "Currer Bell", vào ngày 16 tháng 10 năm 1847, bởi Smith, Elder & Co. of London. Ấn bản đầu tiên tại Mỹ được xuất bản vào năm sau bởi nhà xuất bản Harper & Brothers tại New York.[1]

Jane Eyre
Life and Works of the Sisters Bronte - Rochester and Jane Eyre.jpg
Tranh vẽ màu nước về hai nhân vật Rochester và Jane Eyre của Frederick Walker, A.R.A.
Thông tin sách
Tác giảCharlotte Brontë
Quốc giaVương quốc Anh
Ngôn ngữTiếng Anh
Thể loạiTiểu thuyết
Văn học thời Victoria
Nhà xuất bảnSmith, Elder & Co.
Ngày phát hành16 tháng 10, 1847 (1847-10-16)
Kiểu sáchBản in
Số OCLC3163777
Cuốn sauShirley

Jane Eyre là một cuốn tiểu thuyết giáo dục (Bildungsroman) kể về những trải nghiệm của nhân vật nữ chính anh hùng cùng tên trong tác phẩm, bao gồm cả quá trình trưởng thành cũng như tình yêu của cô dành cho quý ngài Rochester, chủ nhân của lâu đài Thornfield Hall.[2]

Cuốn tiểu thuyết đã cách mạng hóa tiểu thuyết văn xuôi, là cuốn đầu tiên tập trung vào sự phát triển tinh thần và đạo đức của nhân vật chính thông qua một câu chuyện kể ở góc nhìn thứ nhất thân mật, nơi các hành động và sự kiện được tô màu bởi một cường độ tâm lý. Tác giả Charlotte Brontë được gọi là "nhà sử học đầu tiên về ý thức cá nhân", và là ông tổ văn học của các nhà văn như Marcel Proust và James Joyce.[3]

Cuốn sách chứa đựng các yếu tố phản biện xã hội với ý thức cốt lõi về đạo đức Cơ đốc và được nhiều người coi là đi trước thời đại vì tính cách cá nhân của Jane và cách cuốn tiểu thuyết tiếp cận các chủ đề về giai cấp, bản năng giới tính, tôn giáo và nữ quyền.[4][5] Cùng với tác phẩm Kiêu hãnh và định kiến của Jane Austen, đây là một trong những tiểu thuyết lãng mạn nổi tiếng nhất mọi thời đại.[6]

Nội dungSửa đổi

Jane Eyre được chia thành 38 chương. Ban đầu nó được xuất bản thành ba tập vào thế kỷ 19, bao gồm các chương 1 đến 15, 16 đến 27 và 28 đến 38.

Ấn bản thứ hai được dành để tưởng nhớ William Makepeace Thackeray.

Cuốn tiểu thuyết là một câu chuyện kể ngôi thứ nhất từ góc nhìn của nhân vật chính. Bối cảnh của cuốn tiểu thuyết là một nơi nào đó ở miền bắc nước Anh, vào cuối triều đại của George III (1760–1820).[a]

Nội dung trải qua năm giai đoạn khác nhau: thời thơ ấu của Jane tại Lâu đài Gateshead, nơi cô bị người thím và anh chị em họ của mình lạm dụng tinh thần và thể chất; khi được đưa đến sống tại Trường Lowood, nơi cô có được bạn bè và hình mẫu nhưng lại phải chịu sự khinh bỉ và áp bức; thời gian làm gia sư tại Lâu đàu dThornfield Hall, nơi cô phải lòng người chủ bí ẩn của mình, Edward Fairfax Rochester; thời gian của cô ở Nhà Moor, nơi người anh em họ giáo sĩ tha thiết nhưng lạnh lùng của cô, St. John Rivers, cầu hôn cô; và cuối cùng là cuộc hội ngộ của cô và cuộc hôn nhân với Rochester yêu dấu. Xuyên suốt các phần này, cuốn tiểu thuyết đem đến các quan điểm về một số vấn đề xã hội và ý tưởng quan trọng, trong đó có nhiều quan điểm chỉ trích hiện trạng lúc bấy giờ (the status quo).

Lâu đài GatesheadSửa đổi

 
Tranh minh họa cảnh Jane lúc nhỏ tranh luận với người giám hộ của mình, bà Reed của Gateshead của họa sĩ F. H. Townsend

Cô bé Jane Eyre, 10 tuổi, sống tại Lâu đài Gateshead của ông bác bên ngoại, gia đình nhà Reeds, theo ước nguyện khi trăng trối của người bác. Cô bé trở thành trẻ mồ côi vài năm trước đó do cha mẹ qua đời vì bệnh sốt phát ban.

Ông Reed, bác của Jane, là thành viên duy nhất trong gia đình Reed đối xử tốt với Jane. Người thím của Jane, Sarah Reed, không ưa cô bé nên ngược đãi và coi Jane như một gánh nặng, và bà Reed không khuyến khích ba đứa con của mình kết giao với Jane. Kết quả là Jane trở nên phòng thủ trước sự phán xét tàn nhẫn của bà ta. Cô bảo mẫu Bessie, tỏ ra là đồng minh duy nhất của Jane trong gia đình, mặc dù Bessie thỉnh thoảng mắng Jane gay gắt. Bị tách khỏi các hoạt động gia đình, Jane có một tuổi thơ bất hạnh, chỉ có một con búp bê và những cuốn sách để tự an ủi.

Một ngày nọ, như một hình phạt vì đã tự vệ trước người anh họ John Reed, Jane bị đưa vào căn phòng màu đỏ nơi ông bác quá cố đã qua đời; ở đó, cô ngất đi vì hoảng sợ sau khi nghĩ rằng cô đã nhìn thấy hồn ma của ông ta. Căn phòng màu đỏ có ý nghĩa quan trọng bởi vì nó là cơ sở cho "mối quan hệ không rõ ràng giữa cha mẹ và con cái", điều xuất hiện trong tất cả các mối quan hệ trong tương lai của Jane với các nhân vật nam trong suốt tiểu thuyết.[7]

Sau đó, Jane được Ngài Lloyd, người bào chế thuốc tốt bụng giúp đỡ, Jane tiết lộ với ông rằng cô đang sống không hạnh phúc như thế nào tại Gateshead Hall. Ông đề xuất với bà Reed rằng nên cho Jane đi học, một ý kiến mà bà Reed rất vui vẻ ủng hộ. Sau đó, bà ta nhờ sự trợ giúp của ông Brocklehurst khắc nghiệt, giám đốc của Học viện Lowood, một trường từ thiện dành cho nữ sinh, để gửi Jane vào học. Bà Reed cảnh báo ông Brocklehurst rằng Jane có "khuynh hướng dối trá " nên ông ta nhận định Jane là một kẻ nói dối.

Tuy nhiên, trước khi Jane rời đi, Jane đã đối mặt với bà Reed và tuyên bố rằng cô sẽ không bao giờ gọi bà là "thím" nữa. Jane cũng nói thẳng với bà Reed và các con gái gồm Georgiana và Eliza, rằng họ là những kẻ giả dối, và cô bé sẽ nói với mọi người ở Lowood rằng nhà Reed đã đối xử với cô một cách tàn nhẫn như thế nào. Bà Reed bị kích động mạnh bởi những lời này, nhưng không có đủ can đảm và sự kiên trì để thể hiện điều đó.[8]

Tổ chức LowoodSửa đổi

Tại Lowood, một ngôi trường dành cho những bé gái mồ côi nghèo, Jane sớm thấy rằng cuộc sống thật khắc nghiệt. Cô bé đã cố gắng hòa nhập và kết bạn với một bạn học lớn tuổi hơn, Helen Burns. Trong một buổi học, người bạn mới bị chỉ trích vì thái độ kém và móng tay bẩn và kết quả là bị đánh bằng roi. Sau đó, Jane nói với Helen rằng cô không thể chịu được sự sỉ nhục công khai như vậy, nhưng Helen nói với cô về mặt triết học rằng nhiệm vụ của bản thân là phải làm như vậy. Jane sau đó kể với Helen rằng bản thân mình đã bị bà Reed đối xử tồi tệ như thế nào, nhưng Helen nói với cô rằng cô sẽ hạnh phúc hơn nhiều nếu cô không phải chịu những mối hận thù.

Đúng hạn, ông Brocklehurst đến thăm trường. Trong khi Jane đang cố gắng để không bị ai nhìn thấy, cô bé đã vô tình làm rơi tấm bảng, do đó đã bị chú ý. Sau đó, Jane bị buộc phải đứng trên một chiếc ghế đẩu và bị coi là kẻ tội đồ và kẻ nói dối. Sau đó, cô Temple, người giám đốc chu đáo, tạo điều kiện cho Jane tự vệ và công khai minh oan cho cô về mọi hành vi sai trái. Helen và cô Temple là hai hình mẫu chính của Jane, những người tích cực hướng dẫn sự phát triển của cô ấy, bất chấp sự đối xử khắc nghiệt mà cô ấy phải nhận từ nhiều người khác.

80 học sinh ở Lowood phải sống trong phòng lạnh, ăn uống thiếu thốn và quần áo mỏng. Nhiều học sinh đổ bệnh khi có dịch sốt phát ban; Helen chết trong vòng tay của Jane vì bệnh lao phổi. Khi phát hiện ra hành vi ngược đãi học sinh của ông Brocklehurst, một số nhà hảo tâm đã dựng một tòa nhà mới và thành lập một ủy ban quản lý thông cảm để tiết chế quy định hà khắc của ông Brocklehurst. Các điều kiện tại trường sau đó được cải thiện đáng kể.

Lâu đài ThornfieldSửa đổi

Sau sáu năm là học sinh và hai năm là giáo viên tại Lowood, Jane quyết định rời đi để theo đuổi một cuộc sống mới, cô cảm thấy nhàm chán với cuộc sống của mình tại Lowood. Bạn của cô và người bạn tâm giao, cô Temple, cũng rời đi sau khi kết hôn. Jane quảng cáo dịch vụ của mình với tư cách là một nữ gia sư trên một tờ báo. Alice Fairfax, quản gia tại lâu đài Thornfield, trả lời quảng cáo của Jane. Jane đảm nhận vị trí này, dạy Adèle Varens, một cô gái trẻ người Pháp.

Một đêm nọ, trong khi Jane đang mang một lá thư đến bưu điện từ Thornfield, một người kỵ mã và chó đi ngang qua cô. Con ngựa trượt trên băng và ném người cưỡi ngựa. Bất chấp sự cáu kỉnh của người cưỡi ngựa, Jane đã giúp ông ta trở lại con ngựa của mình. Sau đó, trở lại Thornfield, cô biết rằng người đàn ông này là Edward Rochester, chủ nhân của ngôi nhà. Adèle được để lại cho anh chăm sóc khi mẹ cô bỏ rơi cô. Không rõ Adèle có phải là con gái của Rochester hay không.

Trong lần gặp đầu tiên của Jane với ông Rochester, ông đã trêu chọc cô, buộc tội cô mê mẩn con ngựa của ông khiến ông ta ngã. Jane vẫn giữ thái độ kiêu ngạo ban đầu của anh ta, bất chấp hành vi kỳ lạ của ông. Ông Rochester và Jane sớm đến để tận hưởng bầu bạn với nhau và họ dành nhiều buổi tối bên nhau.

Những điều kỳ lạ bắt đầu xảy ra tại ngôi nhà, chẳng hạn như một tiếng cười kỳ lạ vang lên, một ngọn lửa bí ẩn trong phòng của ông Rochester (từ đó Jane cứu Rochester bằng cách kích động ông và tạt nước vào ông và lửa), và một cuộc tấn công vào một người khách ở lại tên là ông Mason.

Sau khi Jane cứu ông Rochester khỏi đám cháy, ông cảm ơn bà một cách dịu dàng và đầy tình cảm, và đêm đó Jane cảm thấy những cảm xúc kỳ lạ của riêng mình đối với ông. Tuy nhiên, ngày hôm sau, anh ta đột ngột rời đi để dự một buổi họp mặt ở xa, và vài ngày sau trở lại với cả nhóm, bao gồm cả Blanche Ingram xinh đẹp và tài năng. Jane thấy Blanche và ông Rochester cảm mến nhau và bắt đầu cảm thấy ghen, đặc biệt vì cô cũng thấy rằng Blanche hợm hĩnh và vô tâm.

Jane sau đó nhận được tin rằng bà Reed đã bị đột quỵ và đang gọi cô. Jane trở lại Gateshead và ở đó trong một tháng để chăm sóc người thím sắp chết của mình. Bà Reed thú nhận với Jane rằng bà đã đối xử tệ với cô, đưa ra một lá thư từ người chú ruột bên nội của Jane, ông John Eyre, trong đó ông yêu cầu cô sống với ông và làm người thừa kế của ông. Bà Reed thừa nhận đã nói với ông Eyre rằng Jane đã chết vì sốt ở Lowood. Ngay sau đó, bà Reed qua đời, và Jane giúp đỡ những người em họ của mình sau đám tang trước khi trở về Thornfield.

Trở lại Thornfield, Jane nghiền ngẫm về cuộc hôn nhân được đồn đoán sắp xảy ra của ông Rochester với Blanche Ingram. Tuy nhiên, vào một buổi tối giữa mùa hè, Rochester đã trêu chọc Jane bằng cách nói rằng anh ta sẽ nhớ cô như thế nào sau khi kết hôn và cô sẽ sớm quên anh ta như thế nào. Một Jane tự chủ của ngày thường đã tiết lộ tình cảm của mình dành cho ômg. Rochester sau đó chắc chắn rằng Jane đang yêu ông thật lòng và đã ngỏ lời cầu hôn. Ban đầu Jane nghi ngờ về sự chân thành, trước khi chấp nhận lời cầu hôn của. Sau đó, cô viết thư cho chú John của mình, nói với ông về tin vui của cô.

Khi cô ấy chuẩn bị cho đám cưới của mình, dự đoán của Jane nảy sinh khi một người phụ nữ lạ mặt lẻn vào phòng cô ấy vào một đêm và xé tấm màn cưới của Jane làm hai. Cũng như những sự kiện bí ẩn trước đó, ông Rochester cho rằng mọi việc là do lỗi cô Grace Poole, một trong những người hầu của ông. Tuy nhiên, trong lễ cưới, ông Mason và một luật sư tuyên bố rằng ông Rochester không thể kết hôn vì ông đã kết hôn với Bertha, chị gái của ông Mason. Ông Rochester thừa nhận điều này là đúng nhưng giải thích rằng người cha đã lừa ông kết hôn vì gia sản của cô gái. Sau khi cả hai được tác hợp, ngài Rochester phát hiện ra Bertha nhanh chóng rơi vào tình trạng mất trí bẩm sinh, và vì vậy cuối cùng ông đã nhốt cô lại ở Thornfield, thuê Grace Poole làm y tá để chăm sóc cô ấy. Khi Grace say rượu, vợ của Rochester đã trốn thoát và gây ra những điều kỳ lạ xảy ra tại Thornfield.

Hóa ra là chú của Jane, ông John Eyre, là bạn và được ông Mason ghé thăm ngay sau khi ông Eyre nhận được lá thư của Jane về cuộc hôn nhân sắp xảy ra của cô. Sau khi hôn lễ tan vỡ, ngài Rochester yêu cầu Jane đi cùng ông đến miền nam nước Pháp và chung sống với ông như vợ chồng, mặc dù họ không thể kết hôn. Jane bị cám dỗ nhưng buộc lòng phải trung thành với các giá trị và niềm tin Cơ đốc của mình. Từ chối đi ngược lại các nguyên tắc của mình và mặc dù tình yêu của cô dành cho Rochester, Jane rời Thornfield vào lúc bình minh trước khi bất kỳ ai khác kịp dậy.[9]

Nhà MoorSửa đổi

Jane đi xa Thornfield nhất có thể bằng cách sử dụng số tiền ít ỏi mà cô đã tiết kiệm được trước đó. Cô vô tình để lại túi của cải của mình trên xe và buộc phải ngủ trên đồng hoang. Cô cố gắng đổi khăn tay và găng tay để lấy thức ăn không thành công. Kiệt sức và đói khát, cuối cùng cô cũng tìm được đường đến nhà của Diana và Mary Rivers nhưng bị người quản gia quay lưng. Cô gục xuống bậc cửa, chuẩn bị cho cái chết của mình. Giáo sĩ St. John Rivers, anh trai của Diana và Mary, đã giải cứu cô. Sau khi Jane hồi phục sức khỏe, St. John tìm cho cô một vị trí giảng dạy tại một trường làng gần đó. Jane trở thành bạn tốt của hai chị em, nhưng St. John thì vẫn xa cách.

Hai chị em rời đi làm công việc gia sư, và St. John trở nên thân thiết hơn với Jane. St. John biết được danh tính thực sự của Jane và khiến cô kinh ngạc khi nói với cô rằng chú của cô, John Eyre, đã qua đời và để lại cho cô toàn bộ tài sản trị giá 20.000 bảng Anh (tương đương với chỉ dưới 1,7 triệu USD vào năm 2018[10]). Khi Jane hỏi anh thêm, St. John tiết lộ rằng John Eyre cũng là chú của anh và chị gái anh. Họ đã từng hy vọng cho một phần của thừa kế nhưng hầu như không có gì. Jane, vui mừng khôn xiết khi thấy mình có những người thân trong gia đình còn sống và thân thiện, khăng khăng chia đều số tiền này với anh em họ của mình, còn Diana và Mary thì quay lại sống tại Nhà Moor.

Những lời cầu hônSửa đổi

Nghĩ rằng Jane ngoan đạo và tận tâm sẽ trở thàn người vợ phù hợp với một nhà truyền giáo, St.John hỏi cưới cô và cùng anh đến Ấn Độ, không phải vì tình yêu, mà là vì nghĩa vụ. Jane ban đầu chấp nhận đến Ấn Độ nhưng từ chối lời cầu hôn, đề nghị họ đi du lịch như anh trai và em gái. Ngay khi quyết tâm của Jane chống lại cuộc hôn nhân với St.John bắt đầu giảm đi, cô nghe thấy giọng nói của ông Rochester gọi tên mình một cách bí ẩn.

Jane sau đó quay trở lại Thornfield và tìm thấy những tàn tích chỉ còn lại màu đen. Cô được biết rằng vợ của ông Rochester đã phóng hỏa ngôi nhà và tự tử bằng cách nhảy từ trên mái nhà xuống. Trong nỗ lực giải cứu, Rochester bị mất một bàn tay và thị lực. Jane đoàn tụ với người yêu, nhưng chính ông sợ rằng tình trạng hiện giờ của ông sẽ khiến cô cự tuyệt. "Tôi xấu xa chứ, Jane?", Anh ta hỏi. "Rất, thưa ngài; ngài luôn như vậy, ngài biết đấy", cô trả lời. Khi đã chắc chắn về tình yêu của Jane và nói với ông rằng cô sẽ không bao giờ rời xa ông, ngài Rochester lại cầu hôn và cả hai kết hôn. Họ sống cùng nhau trong một ngôi nhà cổ trong rừng tên là Trang viên Ferndean. Rochester lấy lại thị lực ở một mắt hai năm sau cuộc hôn nhân của hai người và nhìn thấy được con trai mới sinh của họ.

Giá trịSửa đổi

Nội dungSửa đổi

Tác giả đã kể lại hết sức cảm động câu chuyện cuộc đời một người con gái nghèo tỉnh lẻ vật lộn với số mệnh phũ phàng để bảo vệ phẩm giá và tự khẳng định địa vị của mình bằng chính cuộc sống lao động lương thiện. Jane Eyre là hình tượng của những con người "bé nhỏ" bị xã hội ruồng rẫy nhưng dũng cảm đứng lên phản kháng lại bất công bằng tất cả ý chí, nghị lực và tâm hồn "nổi loạn" của mình. Bên cạnh đó, hình ảnh Rochester lại có ý nghĩa lên án mạnh mẽ triết lý sống tư bản mà tiền tài, địa vị và những luật pháp khắt khe, phi lý đã làm tan nát hạnh phúc của những con người ngay thẳng, trong sạch, khiến cuộc đời họ chỉ là những tấn thảm kịch. Cuốn tiểu thuyết của Bronte còn là bằng chứng hùng hồn tố cáo những trường học làm phúc mà thực chất là những trung tâm hủy hoại trẻ em mồ côi, từ đó tỏ thái độ công kích những tổ chức từ thiện giả hiệu trong tay Giáo hội.

Nghệ thuậtSửa đổi

Về nghệ thuật, trước hết, Jane Eyre là bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp của thiên nhiên Anh. Có thể thấy trong tập sách vô số những bức họa lớn nhỏ và cảnh sắc thiên nhiên mà Bronte đã say mê ca ngợi và miêu tả bằng ngôn ngữ văn học tinh vi và chính xác. Bà cũng đã thể hiện tài tình sự hòa hợp giữa thiên nhiên với đời sống nội tâm nhân vật, tạo nên bầu không khí thi vị và thơ mộng cho cuốn tiểu thuyết. Những tình tiết ly kỳ và không khí bí ẩn của lâu đài Thornfield được nhà văn đưa vào tác phẩm khiến độc giả vốn quen thuộc với loại "tiểu thuyết gôtich" – loại sách rất thịnh hành ở Anh thế kỷ XVIII, XIX... không khỏi nghĩ rằng Bronte chịu ảnh hưởng của phong cách nghệ thuật này. Lối kết thúc có hậu và việc sử dụng những chi tiết ngẫu nhiên trong tác phẩm chứng tỏ trong chủ nghĩa hiện thực của Bronte có ít nhiều nhân tố lãng mạn. Điều này phần nào còn phản ánh nét tâm lý chung ở một số nhà văn hiện thực trong trào lưu nhân đạo của văn học Anh thế kỷ XIX như Dickens, Thackeray, thể hiện trong các tác phẩm David Copperfield, Hội chợ phù hoa...

Xem thêmSửa đổi

Ghi chúSửa đổi

  1. ^ Không thể xác định thời gian chính xác của cuốn tiểu thuyết, vì một số tài liệu tham khảo trong văn bản là mâu thuẫn. Ví dụ, bài thơ Marmion (ra mắt năm 1808) được nhắc đến trong Chương 32 như một "ấn phẩm mới", nhưng Adèle đề cập đến việc băng qua Kênh bằng tàu hơi nước, không thể xảy ra trước năm 1816.

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ “The HarperCollins Timeline”. HarperCollins Publishers. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2018. 
  2. ^ Lollar, Cortney. Jane Eyre: A Bildungsroman”. The Victorian Web. Truy cập ngày 22 tháng 1 năm 2019. 
  3. ^ Burt, Daniel S. (2008). Văn học 100: Bảng xếp hạng các tiểu thuyết gia, nhà viết kịch và nhà thơ có ảnh hưởng nhất mọi thời đại. Infobase Publishing. ISBN 9781438127064. 
  4. ^ Gilbert, Sandra & Gubar, Susan (1979). The Madwoman in the Attic. Nhà xuất bản Đại học Yale. 
  5. ^ Martin, Robert B. (1966). Charlotte Brontë's Novels: The Accents of Persuasion. New York: Norton. 
  6. ^ Roberts, Timothy (2011). Jane Eyre. tr. 8. 
  7. ^ Wood, Madeleine. “Jane Eyre trong căn phòng đỏ: Madeleine Wood khám phá hậu quả của chấn thương thời thơ ấu của Jane”. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2018. 
  8. ^ Brontë, Charlotte (ngày 16 tháng 10 năm 1847). Jane Eyre. London, Anh: Smith, Elder & Co. tr. 105. 
  9. ^ Brontë, Charlotte (2008). Jane Eyre. Radford, Virginia: Wilder Publications. ISBN 978-1604594119. 
  10. ^ được tính bằng Chỉ số giá bán lẻ của Vương quốc Anh: “Currency Converter, Pounds Sterling to Dollars, 1264 to Present (Java)”. 

Liên kết ngoàiSửa đổi