Mở trình đơn chính

Linh dương đầu bò là một chi linh dương, Connochaetes. Thuộc về họ Bovidae, bộ Artiodactyla, trong đó bao gồm linh dương, trâu, bò, dê, cừu và những động vật móng guốc có sừng khác. Danh pháp khoa họcConnochaetes bao gồm hai loài, cả hai có nguồn gốc từ châu Phi: linh dương đầu bò đen hay linh dương đầu bò đuôi trắng (C. gnou); và linh dương đầu bò xanh hay linh dương đầu bò nâu đốm (C. taurinus). Báo cáo hóa thạch cho biết hai loài đã tách ra vào khoảng một triệu năm trước, kết quả một loài phía Bắc và một loài phía Nam. Linh dương đầu bò xanh vẫn sống trong phạm vi ban đầu của loài và thay đổi rất ít từ loài tổ tiên, trong khi đó linh dương đầu bò đen thay đổi nhiều hơn để thích nghi với môi trường sống đồng cỏ rộng ở phía nam. Cách rõ ràng nhất để phân biệt hai loài là những khác biệt về màu sắc lông và hình dạng cặp sừng.

Linh dương đầu bò
Thời điểm hóa thạch: 2.5–0 triệu năm trước đây Đầu Pleistocene - nay
Blue Wildebeest, Ngorongoro.jpg
Phân loại khoa học
Giới (regnum)Animalia
Ngành (phylum)Chordata
Phân ngành (subphylum)Vertebrata
Lớp (class)Mammalia
Bộ (ordo)Artiodactyla
Họ (familia)Bovidae
Phân họ (subfamilia)Alcelaphinae
Chi (genus)Connochaetes
Lichtenstein, 1812
Bản đồ phân bố: Linh dương đầu bò đen tại vùng tô màu vàng Linh dương đầu bò xanh tại vùng tô màu xanh lam Phạm vi chồng chéo tô màu nâu
Bản đồ phân bố:
Linh dương đầu bò đen tại vùng tô màu vàng
Linh dương đầu bò xanh tại vùng tô màu xanh lam
Phạm vi chồng chéo tô màu nâu
Loài
Connochaetes gnou – Linh dương đầu bò đen
Connochaetes taurinus – Linh dương đầu bò xanh

Đông Phi, linh dương đầu bò xanh là loài bị nhiều thú săn nhất; một số quần thể thực hiện việc di cư hàng năm đến các bãi cỏ mới, nhưng linh dương đầu bò đen là loài hoàn toàn sống du mục. Việc sinh sản ở cả hai loài diễn ra trong khoảng thời gian ngắn vào cuối mùa mưa, những con bê sớm hoạt động và có thể di chuyển theo đàn, điều này cần thiết cho sự sống sót của chúng. Tuy nhiên, một số con trở thành mồi ngon cho các động vật ăn thịt lớn, đặc biệt là linh cẩu đốm. Linh dương đầu bò thường ăn cỏ trên vùng đồng cỏ hòa vào đàn với ngựa vằn, giúp nâng cao nhận biết về sự xuất hiện của các loài thú săn mồi. Chúng cảnh giác với các tín hiệu cảnh báo phát ra từ các động vật khác như khỉ đầu chó. Linh dương đầu bò là loài sống du mục nhưng cạnh tranh nguồn thức ăn với vật nuôi chăn thả được thuần hóa, đôi khi bị nông dân mô tả là loài truyền bệnh và ký sinh trùng lên gia súc của họ. Một số hoạt động săn bắn bất hợp pháp diễn ra nhưng số lượng của loài khá ổn định và một số được nuôi trong các công viên quốc gia hoặc trên đất tư nhân. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế liệt kê cả hai như là loài ít quan tâm.

Phân loạiSửa đổi

Phân loại và tiến hóaSửa đổi

Linh dương đầu bò với danh pháp Connochaetes , được xếp vào gia đình họ trâu bò và phân họ Alcelaphinae, loài họ hàng gần nhất của nó là (Alcelaphus), Linh dương Hirola (Beatragus hunteri), và các loài trong chi Damaliscus như linh dương topi, linh dương Damaliscus lunatus, linh dương mặt trắnglinh dương đồng cỏ Nam Phi.[1] Cái tên Connochaetes được đặt bởi nhà động vật học người Đức Hinrich Lichtenstein vào năm 1812.[1][2]

Những người định cư Hà Lan lần đầu tiên "phát hiện" ra loài linh dương đầu bò vào khoảng năm 1700, trên đường họ đến vùng nội địa Nam Phi. Do giống với gia súc hoang dã, họ gọi chúng là "bò hoang" hay "linh dương đầu bò". Linh dương đầu bò xanh đầu tiên được người phương Tây biết đến ở phía bắc Nam Phi một thế kỷ sau đó, vào những năm 1800.[3]

Vào đầu thế kỷ 20, một loài linh dương đầu bò là C. albojubatus, đã được xác định ở miền đông châu Phi. Năm 1914, hai loài của linh dương đầu bò đã được giới thiệu, đó là Gorgon a. albojubatus ("linh dương râu trắng Athi") và G. a. mearnsi ("linh dương râu trắng Loita"). Tuy nhiên, vào năm 1939, hai loài lại một lần nữa được hợp nhất thành một loai duy nhất, Connochaetes taurinus albojubatus. Vào giữa thế kỷ 20, hai hình thức riêng biệt đã được công nhận, Gorgon taurinus heckiG. t. albojubatus.[3] Cuối cùng, phân thành hai loại linh dương đầu bò khác nhau - linh dương đầu bò xanh và đen. Linh dương đầu bò xanh đầu tiên được đặt dưới một chi riêng biệt, Gorgon,[4][5] trong khi linh dương đầu bò đen thuộc chi Connochaetes. Ngày nay, chúng hợp nhất trong chi đơn Connochaetes, với linh dương đầu bò đen được đặt tên (C. gnou) và linh dương đầu bò xanh (C. taurinus).[1]

Theo phân tích DNA ty thể, linh dương đầu bò đen dường như đã tách khỏi loài chính trong thời kỳ Trung Pleistocene và trở thành một loài khác biệt khoảng một triệu năm trước.[6] Một tỷ lệ phân kỳ đã được tính toán là khoảng 2%.[5] Sự phân chia dường như không bị thúc đẩy bởi sự cạnh tranh về thức ăn, mà bởi vì mỗi loài đã sử dụng một hốc sinh thái khác nhau và chiếm bậc dinh dưỡng khác nhau.[7]

Hóa thạch linh dương đầu bò xanh có niên đại từ khoảng 2,5 triệu năm trước là phổ biến và phân bố rộng hơn. Chúng đã được tìm thấy trong các hang động hóa thạch tại Cái nôi của nhân loại ở phía bắc thành phố Johannesburg. Ở những nơi khác ở Nam Phi, hóa thạch của chúng rất phong phú tại các địa điểm như Elandsfontein, Cornelia và Florisbad.[8] Hóa thạch cổ nhất của linh dương đầu bò đen được tìm thấy trong lớp đá trầm tích ở Cornelia ở Nhà nước Tự do Orange có niên đại khoảng 800.000 năm.[7] Ngày nay, năm phân loài của linh dương đầu bò xanh được công nhận, trong khi linh dương đầu bò đen không có phân loài nào được đặt tên.[9][10]

Di truyền và giống laiSửa đổi

Số lượng nhiễm sắc thể ở linh dương đầu bò là 58 cặp.[11] Nhiễm sắc thể được nghiên cứu ở một con linh dương đực và một con linh dương cái. Trong con cái, tất cả ngoại trừ một cặp rất lớn nhiễm sắc thể submetacentric đã được tìm thấy là acrocentric. Nghiên cứu Kỳ giữa của nhiễm sắc thể của con đực, và nhiễm sắc thể bán cầu lớn cũng được khám phá ra tương tự như ở con cái cả về kích thước và hình thái. Các nhiễm sắc thể khác là acrocentric. Nhiễm sắc thể X là một acrocentric lớn và nhiễm sắc thể Y thì nhỏ.[2][12]

Hai loài linh dương đầu bò được biết là loài lai. Linh dương đầu bò đen đực đã được báo cáo là giao phối với con cái của linh dương đầu bò xanh và ngược lại.[13] Sự khác biệt trong hành vi xã hội và môi trường sống trong lịch sử đã ngăn chặn sự lai tạo giữa các loài, nhưng sự lai giống có thể xảy ra khi cả hai loài bị giam trong cùng một khu vực. Kết quả là con cái thường sinh sản. Một nghiên cứu về những động vật lai này tại Khu bảo tồn thiên nhiên đập Spioenkop ở Nam Phi cho thấy nhiều con lai có những đặc điểm bất thường bất lợi liên quan đến răng, sừng và xương khâu của hộp sọ.[14] Một nghiên cứu khác báo cáo sự gia tăng kích thước của con lai so với bố mẹ của nó. Ở một số động vật, phần nhĩ của xương thái dương bị biến dạng cao, và ở những con khác, xương quayxương trụ hợp nhất với nhau.[15]

Đặc điểm của loàiSửa đổi

Linh dương đầu bò
Linh dương đầu bò xanh
Linh dương đầu bò đen

Cả hai loài linh dương đầu bò là động vật móng guốc và sừng màu nâu xám giống như gia súc. Con đực có kích thước lớn hơn con cái và cả hai đều có thân hình phía trước nặng nề hơn so với phần thân sau. Chúng có mõm rộng, mũi Roman, bờm và đuôi xù xì.[16] Sự khác biệt hình thái nổi bật nhất giữa linh dương đầu bò đen và xanh là màu lông, hướng và độ cong của sừng. Linh dương đầu bò xanh là loài lớn nhất trong hai loài. Ở con đực, linh dương đầu bò xanh cao 150 cm và nặng khoảng 250 kg, trong khi linh dương đầu bò đen cao từ 111 đến 120 cm[17] và nặng khoảng 180 kg. Ở con cái, linh dương đầu bò xanh có chiều cao 135 cm và nặng 180 kg trong khi con linh dương đầu bò đen cao 108 cm và nặng 155 kg. Sừng của linh dương đầu bò xanh nhô ra một bên, cong dần xuống trước khi cong ngược về phía hộp sọ, trong khi sừng của linh dương đầu bò đen cong về phía trước, hướng xuống dưới trước khi cong lên trên. Linh dương đầu bò xanh có một màu xám đen với các sọc và có màu xanh nhạt trên toàn thân. Linh dương đầu bò đen có lông màu nâu, bờm có màu kem đến đen và đuôi màu kem. Linh dương đầu bò xanh sống trong nhiều môi trường sống khác nhau, bao gồm cả rừng và đồng cỏ, trong khi linh dương đầu bò đen có xu hướngchỉ sống ở các khu vực đồng cỏ mở[9] Ở một vài nơi, linh dương đầu bò xanh di cư qua những khoảng cách xa để trú đông, trong khi linh dương đầu bò đen thì không.[18] Sữa của con cái thuộc loài linh dương đầu bò đen có chứa protein cao hơn, chất béo thấp hơn và hàm lượng đường trong sữa thấp hơn sữa của linh dương đầu bò xanh.[19] Linh dương đầu bò có thể sống hơn 40 năm, mặc dù tuổi thọ trung bình của chúng là khoảng 20 năm.[20]

Phân phối và môi trường sốngSửa đổi

Linh dương đầu bò sống ở vùng đồng bằng và rừng cây mở rộng ở châu Phi thuộc phía nam Sahara. Linh dương đầu bò đen có nguồn gốc từ các vùng cực nam của lục địa.[21] Phạm vi lịch sử của loài bao gồm Nam Phi, Swaziland và Lesoto, nhưng ở hai quốc gia sau, nó đã bị săn đuổi đến tuyệt chủng vào thế kỷ 19. Bây giờ loài đã được phục hồi lại tại những nước này và cũng được mở rộng địa bàn sống ở Namibia.[22] Loài sinh sống ở đồng bằng mở, đồng cỏ và vùng cây bụi Karoo ở cả vùng núi dốc và đồi nhấp nhô thấp ở độ cao từ 1.350 đến 2.150 m (4.430 đến 7.050 ft).[23] Trong quá khứ, loài sống tại đồng cỏ khô nội địa Nam Phi và vùng Karoo khô cằn trong mùa mưa. Tuy nhiên, do kết quả của việc săn bắn trên diện rộng, nó không còn sống phân bố trên các khu vực là phạm vi lịch sử hay hoạt động di cư, mà hiện tại phần lớn giới hạn ở các trang trại vui chơi và khu bảo tồn.[24]

Linh dương đầu bò xanh có nguồn gốc từ miền đông và miền nam châu Phi. Phạm vi của loài bao gồm Kenya, Tanzania, Botswana, Zambia, Zimbabwe, Mozambique, South Africa, SwazilandAngola.[25] Loài không còn được tìm thấy ở Malawi nhưng đã được phục hồi lại thành công ở Namibia. Linh dương đầu bò xanh chủ yếu được tìm thấy ở vùng đồng bằng cỏ thấp giáp với thảo nguyên savana phủ đầy bụi rậm, phát triển mạnh ở những khu vực không quá ẩm ướt cũng không quá khô. Chúng có thể được tìm thấy trong môi trường sống khác nhau từ các khu vực quá tải với bụi rậm đến những cánh rừng mở.[23] Ở Đông Phi, linh dương đầu bò xanh là loài bị hầu hết thú săn theo đuổi nhất, cả về số lượng và sinh khối.[16] Đó là một đặc điểm đáng chú ý của Vườn quốc gia Serengeti ở Tanzania, Khu bảo tồn quốc gia Maasai Mara ở Kenya và Công viên quốc gia đồng bằng Liuwa ở Zambia.[20]

Di cưSửa đổi

Di cư ở linh dương đầu bò
Linh dương đầu bò hòa lẫn với đàn ngựa vằn ở Vườn quốc gia Serengeti
Linh dương đầu bò ở Masai Mara trong cuộc Đại di cư

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ a ă â Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). tr. 676. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. 
  2. ^ a ă Groves, C.; Grubb, P. (2011). Ungulate Taxonomy. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0093-8. 
  3. ^ a ă Talbot, L. M.; Talbot, M. H. (1963). Wildlife Monographs:The Wildebeest in Western Masailand, East Africa. National Academies. tr. 20–31. 
  4. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên nowak
  5. ^ a ă Corbet, S. W.; Robinson, T. J. (November–December 1991). “Genetic divergence in South African Wildebeest: comparative cytogenetics and analysis of mitochondrial DNA”. The Journal of Heredity 82 (6): 447–52. PMID 1795096. doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a111126. 
  6. ^ Bassi, J. (2013). Pilot in the Wild: Flights of Conservation and Survival. Jacana Media. tr. 116–118. ISBN 978-1-4314-0871-9. 
  7. ^ a ă Codron, Daryl; Brink, James S. (2007). “Trophic ecology of two savanna grazers, blue wildebeest Connochaetes taurinus and black wildebeest Connochaetes gnou (PDF). European Journal of Wildlife Research 53 (2): 90–99. doi:10.1007/s10344-006-0070-2. 
  8. ^ B., Hilton-Barber; Berger, L. R. (2004). Field Guide to the Cradle of Humankind : Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site (ấn bản 2). Cape Town: Struik. tr. 162–163. ISBN 978-177-0070-653. 
  9. ^ a ă Ackermann, Rebecca; James S. Brink; Savvas Vrahimis; Bonita de Klerk (2010). “Hybrid Wildebeest (Artiodactyla: Bovidae) Provide Further Evidence For Shared Signatures of Admixture in Mammalian Crania”. South African Journal of Science 106 (11/12): 90–94. doi:10.4102/sajs.v106i11/12.423. 
  10. ^ “gnu | mammal”. Encyclopedia Britannica (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2017. 
  11. ^ Skinner, J. D.; Chimimba, C. T. (2005). The Mammals of the Southern African Subregion (ấn bản 3). Cambridge: Cambridge University Press. tr. 645–8. ISBN 978-0-521-84418-5. 
  12. ^ Wallace, C. (1978). “Chromosome analysis in the Kruger National Park: The chromosomes of the blue wildebeest Connochaetes taurinus”. Koedoe 21 (1): 195–6. doi:10.4102/koedoe.v21i1.974. 
  13. ^ Grobler, J. P.; Rushworth, I.; Brink, J. S.; Bloomer, P.; Kotze, A.; Reilly, B.; Vrahimis, S. (5 tháng 8 năm 2011). “Management of hybridization in an endemic species: decision making in the face of imperfect information in the case of the black wildebeest—Connochaetes gnou”. European Journal of Wildlife Research 57 (5): 997–1006. ISSN 1439-0574. doi:10.1007/s10344-011-0567-1.  Đã bỏ qua tham số không rõ |hdl= (trợ giúp)
  14. ^ Ackermann, R. R.; Brink, J. S.; Vrahimis, S.; De Klerk, B. (29 tháng 10 năm 2010). “Hybrid wildebeest (Artiodactyla: Bovidae) provide further evidence for shared signatures of admixture in mammalian crania”. South African Journal of Science 106 (11/12): 1–4. doi:10.4102/sajs.v106i11/12.423. 
  15. ^ De Klerk, B. (2008). “An osteological documentation of hybrid wildebeest and its bearing on black wildebeest (Connochaetes gnou) evolution (Doctoral dissertation)”. 
  16. ^ a ă Ulfstrand, Staffan (2002). Savannah Lives: Animal Life and Human Evolution in Africa. Oxford University Press. 
  17. ^ Lundrigan, Barbara. “Connochaetes gnou”. Animal Diversity Web. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2014. 
  18. ^ Hoffman, Louw; Schalkwyk, Sunet van; Muller, Nina (2009). “Effect of Season and Gender on the Physical and Chemical Composition of Black Wildebeest (Connochaetus gnou) Meat”. South African Journal of Wildlife Research 39 (2): 170–174. doi:10.3957/056.039.0208. 
  19. ^ Osthoff, G.; A. Hugo; M. de Wit (2009). “Comparison of the Milk Composition of Free-ranging Blesbok, Black Wildebeest and Blue Wildebeest of the Subfamily Alcelaphinae (family: Bovidae)”. Comparative Biochemistry and Physiology B 154 (1): 48–54. PMID 19426824. doi:10.1016/j.cbpb.2009.04.015. 
  20. ^ a ă “Wildebeest”. National Geographic. 11 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2014. 
  21. ^ “Wildebeest | National Geographic”. 11 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2017. 
  22. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên iucngnou
  23. ^ a ă Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên iucntaur
  24. ^ Estes, R. D. (2004). The Behavior Guide to African Mammals: Including Hoofed Mammals, Carnivores, Primates. University of California Press. tr. 133. ISBN 978-052-0080-850. 
  25. ^ “Great Wildebeest Migration | Maasai Mara”. www.maasaimara.com. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2017. 

Liên kết ngoàiSửa đổi