Vương quốc Hồi giáo Darfur

Vương quốc Hồi giáo Darfur (tiếng Ả Rập: سلطنة دارفور) là một quốc gia tiền thuộc địa ở Sudan ngày nay. Nó tồn tại từ năm 1603 đến ngày 24 tháng 10 năm 1874, khi nó rơi vào tay lãnh chúa Sudan Rabih az-Zubayr và một lần nữa từ năm 1898 đến năm 1916, khi bị người Anh chinh phục và sáp nhập vào Sudan thuộc Anh-Ai Cập. Vào thời kỳ cực thịnh vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, nó trải dài từ Darfur ở phía tây đến Kordofan và bờ tây của sông Nile Trắng ở phía đông, khiến nó có kích thước tương đương Nigeria ngày nay.[1]

Vương quốc Hồi giáo Darfur
1603–1874
1898–1916
Quốc kỳ Darfur
Quốc kỳ
Bản đồ Darfur năm 1914
Bản đồ Darfur năm 1914
Tổng quan
Thủ đôAl Fasher (sau năm 1790)
Ngôn ngữ thông dụngTiếng Fur, tiếng Ả Rập
Tôn giáo chính
Hồi giáo Sunni
Chính trị
Chính phủQuân chủ chuyên chế
Sultan 
• 1603–1637
Suleiman Solon
• 1873–1874
Ibrahim Garad
• 1898-1916
Ali Dinar
Lịch sử
Thời kỳCận đại
• Thành lập
1603
• Bị lật đổ bởi Rabih az-Zubayr
Ngày 24 tháng 10 năm 1874
• Độc lập Sudan thời Mahdi
1898
• Sultan cuối cùng tử trận trong cuộc chiến chống Anh
1916
Tiền thân
Kế tục
Vương quốc Tunjur
Sudan thuộc Anh-Ai Cập
Hiện nay là một phần của Sudan

Lịch sửSửa đổi

Nguồn gốcSửa đổi

Hâu hết diện tích của Darfur là các đồng bằng bán khô cằn không thể có dân cư đông đúc. Một ngoại lệ là khu vực trong và xung quanh dãy núi Jebel Marra. Chính từ những căn cứ ở những ngọn núi này, hàng loạt nhóm dân tộc đã cố gắng kiểm soát khu vực. Người Daju và người Tunjur di cư vào thế kỷ 14 là những người có quyền lực sớm nhất ở Darfur theo các ghi chép bằng văn bản. Việc chuyển giao quyền lực từ người Daju sang người Tunjur được tạo điều kiện thông qua hôn nhân.

Cuối cùng, người Tunjur bắt đầu kết hôn với người Fur. Việc này đã sản sinh ra Sultan Dali, một nhân vật quan trọng trong lịch sử Darfur, người đã đứng về phía mẹ mình là người Fur, và do đó đã thúc đẩy sự ra đời của Vương quốc Hồi giáo Darfur. Dali chia đất nước thành các tỉnh và thiết lập một bộ luật hình sự dưới tiêu đề Kitab Dali hay Cuốn sách của Dali. Nó vẫn còn được lưu giữ và khác với luật Quran ở một số khía cạnh. Cháu trai của ông là Suleiman (hay "Sulayman", thường được phân biệt bằng tên gọi tiếng Fur Solon, nghĩa là "người Ả Rập" hoặc "người Đỏ") trị vì từ năm 1603 đến năm 1637. Suleiman Solon được coi là người sáng lập ra triều đại Keira và vương quốc Darfur. Trong thế kỷ 17, các quốc vương Keira đã đưa hệ thống hakura phong kiến ​​vào Darfur.

Cháu trai của Soleiman, Ahmed Bukr (k.1682-k.1722), đã đưa Hồi giáo trở thành tôn giáo của quốc gia, và tăng cường sự thịnh vượng của Darfur bằng cách khuyến khích việc nhập cư từ BornuBagirmi.

Nội chiến (1722–1786)Sửa đổi

Cái chết của Bukr đã khơi mào cho một cuộc xung đột kéo dài về quyền kế vị. Trên giường bệnh, Bukr nói rằng mỗi người trong số nhiều con trai của ông sẽ lần lượt cai trị. Dù vậy, mỗi người con trai của ông hy vọng sẽ giành quyền cai trị cho riêng mình, dẫn đến một cuộc nội chiến liên miên kéo dài đến năm 1785/1786. Do những chia rẽ nội bộ này, quyền lực của Darfur đã giảm. Họ cũng tham gia vào các cuộc chiến với SennarWadai.

Thời kỳ cực thịnhSửa đổi

Một trong những vị vua có năng lực nhất trong thời kỳ này là Sultan Mohammed Terab, một trong những con trai của Ahmad Bukr. Ông đã lãnh đạo một số chiến dịch quân sự thành công. Năm 1785-1786, ông dẫn đầu một đội quân chống lại Funj, nhưng không tiến xa hơn Omdurman. Tại đây, ông bị sông Nile chặn lại và không tìm thấy phương tiện nào để đưa quân qua sông. Không muốn từ bỏ chiến dịch của mình, Terab ở lại Omdurman trong nhiều tháng và quân đội bắt đầu trở nên bất mãn. Theo một số câu chuyện, Terab bị vợ đầu độc theo lời xúi giục của các tù trưởng không tuân phục, và quân đội quay trở lại Darfur. Terab muốn con trai mình kế vị, nhưng ngai vàng lại thuộc về anh trai ông, Abd al-Rahman.

Sultan Abd-al-Rahman thành lập thủ đô mới tại Al Fashir vào năm 1790. Trong thời trị vì của Abd-al-Rahman, Napoléon Bonaparte đang lãnh đạo một chiến dịch ở Ai Cập. Năm 1799, Abd-er-Rahman viết thư chúc mừng vị tướng Pháp đánh bại quân Mamluk. Bonaparte đáp lại bằng cách yêu cầu quốc vương gửi cho ông một đoàn lữ hành với 2000 nô lệ da đen từ 16 tuổi trở lên, mạnh mẽ và hoạt bát.

 
"Vua Darfur trồng ngô" bởi Isaac H. Taylor, 1820

Trong một thời gian, con trai của al-Rahman là Mohammed-el-Fadhl chịu sự quản lý của một thái giám hăng hái, Mohammed Kurra, nhưng cuối cùng ông đã tự lập, và triều đại của ông kéo dài đến năm 1838, khi ông qua đời vì bệnh phong. Ông đã cống hiến phần lớn cho việc khuất phục các bộ lạc Ả Rập bán độc lập sống trong nước. Đặc biệt, ông đã giết chết hàng nghìn người Rizeigat.

Turkiyya (thời kỳ Ottoman cai trị)Sửa đổi

Năm 1821, el-Fahl mất tỉnh Kordofan vào tay người Ai Cập dưới quyền của Mehemet Ali, người đã lên kế hoạch chinh phục Sudan. Triều đại Keira của Darfur đã cử một đội quân đến nhưng quân Ai Cập đã tiến đến gần Bara vào ngày 19 tháng 8 năm 1821. Người Ai Cập đã có ý định chinh phục toàn bộ Darfur, nhưng những khó khăn của họ trong việc giữ vững khu vực sông Nile đã buộc họ phải từ bỏ kế hoạch này. Al-Fadl qua đời năm 1838 và trong số bốn mươi người con trai của ông, người con thứ ba, Mohammed al-Hussein, được chỉ định là người kế vị. Hassein được mô tả là một người đàn ông sùng đạo nhưng hám lợi. Năm 1856, ông bị mù và trong suốt thời gian còn lại của triều đại, Zamzam, chị cả của quốc vương hay ayabasi, là người cai trị trên thực tế của vương quốc. Zamzam và các thành viên khác trong nhóm khống chế quốc vương đã khai thác điểm yếu của ông để chiếm đoạt và chiếm đoạt những vùng đất rộng lớn, khủng bố các công dân và làm suy yếu vương quốc.[2]

Năm 1856, một doanh nhân người Khartoum, al-Zubayr Rahma, bắt đầu hoạt động ở vùng đất phía nam Darfur. Ông đã thiết lập một mạng lưới giao dịch được bảo vệ bởi các lực lượng vũ trang tốt và nhanh chóng có một quốc gia rộng lớn dưới sự cai trị của mình. Khu vực này được gọi là Bahr el Ghazal. Từ lâu, vùng này đã là nguồn cung cấp hàng hóa, đặc biệt là nô lệ và ngà voi, mà Darfur sẽ buôn bán sang Ai Cập và Bắc Phi. Những người bản xứ ở Bahr el Ghazal đã cống nộp cho Darfur, và đây là những mặt hàng chính mà người Darfur bán cho các thương nhân Ai Cập dọc theo con đường đến Asyut. Al-Zubayr đã chuyển hướng dòng hàng hóa này đến Khartoum và sông Nile.

Sultan Hussein qua đời năm 1873. Con trai út của ông, Ibrahim, đã sớm nảy sinh xung đột với al-Zubayr. Sau những cuộc xung đột trước đó với người Ai Cập, Al-Zubayr đã trở thành đồng minh của họ, cùng hợp tác để chinh phục Darfur. Chiến tranh dẫn đến sự suy tàn của vương quốc. Ibrahim đã bị giết trong một trận chiến vào mùa thu năm 1874, và chú của ông là Hassab Alla, người đang tìm cách duy trì nền độc lập của đất nước, đã bị quân của khedive bắt vào năm 1875 và áp giải đến Cairo cùng với gia đình.

Ali DinarSửa đổi

 
Ali Dinar sau khi tử trận

Năm 1898, với sự suy tàn của những người theo chủ nghĩa Mahdi, quốc vương Ali Dinar đã giành lại được độc lập cho Darfur. Tuy nhiên, khu vực này đã bị Đế quốc Anh chinh phục vào năm 1916, do Dinar ủng hộ Đế quốc Ottoman trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Dinar bị giết và vương quốc của ông bị sáp nhập vào Sudan thuộc Anh-Ai Cập.

Quân độiSửa đổi

Quân đội Darfur đã trải qua ba giai đoạn phát triển. Trước thế kỷ 18, lực lượng bao gồm các nhóm chiến binh là những thanh niên trang bị giáo, giấu khiên và thỉnh thoảng ném dao. Họ được chỉ huy bởi một người đàn ông lớn tuổi có tên là ornang hoặc 'aqid. Đến thế kỷ 18, một loại chiến binh mới đã được phát triển, fursan.[3] Họ sẽ tạo thành nòng cốt nhỏ của quân đội Darfur.[4] Fursan được trang bị những thanh kiếm dài nhập khẩu từ SolingenĐức, thương, chùy và đôi khi cả súng cầm tay. Áo giáp được mặc cùng mũ bảo hiểm. Chiến mã có nguồn gốc Nubia, được nhập khẩu từ Dongola và được mua cùng với nô lệ. Giống như kỵ binh, chúng được bọc giáp cũng như được bảo vệ ở đầu. Tất cả các thiết bị này phải được tổ chức và duy trì bởi những người đứng đầu chịu trách nhiệm về fursan.[5] Đến những năm 1850 và 1860, Darfur bước vào giai đoạn thứ ba, khi cố gắng xây dựng một đội quân dựa trên súng hỏa mai. Mặc dù súng ống đã được sử dụng ở Darfur, phải một thời gian sau chúng mới được dùng một cách có chiến thuật và với số lượng lớn. Tuy nhiên, những cuộc thử nghiệm này đã kết thúc với cuộc xâm lược của al-Zubayr vào năm 1874. Sultan Ibrahim đã chết trong một cuộc tấn công của kỵ binh.[6]

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ O'Fahey & Tubiana 2007, tr. 2.
  2. ^ Takana, Youssef Suliman Saeed (2016). DARFUR – STRUGGLE OF POWER AND RESOURCES, 1650–2002: AN INSTITUTIONAL PERSPECTIVE. Chr. Michelsen Institute. p. 56.
  3. ^ O'Fahey 1980, tr. 94-95.
  4. ^ O'Fahey 1980, tr. 98.
  5. ^ O'Fahey 1980, tr. 96.
  6. ^ O'Fahey 1980, tr. 99-100.

Thư mụcSửa đổi

  • O'Fahey, R. S.; Tubiana, Jérôme (2007). “Darfur. Historical and Contemporary Aspects” (PDF). Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2018.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • O'Fahey, Rex S. (1980). State and Society in Darfur. Hurst. ISBN 0312756062.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • Takana, Youssef Suliman Saeed (2016). “DARFUR – STRUGGLE OF POWER AND RESOURCES, 1650–2002: AN INSTITUTIONAL PERSPECTIVE” (PDF). Truy cập ngày 3 tháng 10 năm 2020.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Đọc thêmSửa đổi

  • Kapteijns, Lidwien; Spaulding, Jay (1988). After the millennium: diplomatic correspondence from Wadai and Dar Fur on the eve of colonial conquest, 1885-1916. African Studies Center, Michigan State University. OCLC 18240510.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • O'Fahey, R.S.; Spaulding, Jay L. (1974). Kingdoms of the Sudan. Methuen Young Books. ISBN 0416774504.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • Spaulding, Jay; Kapteijns, Lidwien (1994). An Islamic Alliance: Ali Dinar and the Sanusiyya, 1906-1916. Northwestern University. ISBN 0810111942.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • Thebald, Alan Buchan (1965). Ali Dinar: Last Sultan of Darfur, 1898-1916. Longmans.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)