Sinh viên Bắc Kinh biểu tình trong phong trào Ngũ Tứ

History of China.png
Lịch sử Trung Quốc
Cổ đại
Thời tiền sử
Tam Hoàng Ngũ Đế
Nhà Hạ tk 21 TCN-tk 17 TCN
Nhà Thương tk 17 TCN-tk 11 TCN
Nhà Chu
tk 11 TCN
|
256 TCN
Tây Chu tk 11 TCN-771 TCN
Đông Chu 771 TCN-256 TCN
     Xuân Thu 770 TCN-476 TCN
     Chiến Quốc 475 TCN-221 TCN
Đế quốc
Nhà Tần 221 TCN-207 TCN
Tây Sở 206 TCN-202 TCN
Nhà Hán
202 TCN
|
220
Tây Hán 202 TCN-9
Nhà Tân 9-23
Huyền Hán 23-25
Đông Hán 25-220
Tam Quốc
220-280
Tào Ngụy
220-266
Thục Hán
221-263
Tôn Ngô
229-280
Nhà Tấn
266-420
Tây Tấn 266-316
Đông Tấn
266-420
Ngũ Hồ Thập lục quốc
266-316
Lưu Tống
420-479
Bắc Ngụy 386–534
Nam Tề
479-502
Lương
502–557
Tây Ngụy
502–557
Đông Ngụy
534-550
Trần
557-589
Bắc Chu
557-581
Bắc Tề
550-577
Nhà Tùy 581–619
Nhà Đường 618-907
     Võ Chu 690-705
Ngũ Đại Thập Quốc
907-979
Liêu
916-1125
Tây Liêu
1124-1218
Định Nan
tiết độ sứ

881-982
Tây Hạ
1038-1227
Nhà Tống
960
|
1279
Bắc Tống
960-1127
Nam Tống
1127-1279
Kim
1115-1234
Đế quốc Mông Cổ 1206-1271
Nhà Nguyên 1271-1368
Bắc Nguyên 1368-1388
Nhà Minh 1368-1644
Nam Minh 1644-1662
Hậu Kim 1616-1636
Flag of China (1889–1912).svg Nhà Thanh 1636-1912
Hiện đại
Flag of China (1912–1928).svg Trung Hoa Dân Quốc 1912-1949
     tại Flag of the Republic of China.svg Đài Loan 1949-nay
Flag of the People's Republic of China.svg Cộng hòa Nhân Dân Trung Hoa 1949-nay


Phong trào Ngũ Tứ (hay còn gọi là Ngũ Tứ vận động, tiếng Trung: 五四運動, bính âm: Wǔ Sì yùndòng) là một phong trào đấu tranh rộng lớn của sinh viên, học sinh, công nhân, thị dân, trí thức Trung Quốc, vì nổ ra đúng vào ngày 4 tháng 5 năm 1919 nên được gọi là phong trào Ngũ Tứ.

Nguyên nhânSửa đổi

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, các nước thắng trận đã ký kết bản Hiệp ước Versailles, trong đó có điều khoản chuyển giao chủ quyền tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) từ tay Đức sang cho Nhật Bản. Các tầng lớp nhân dân Trung Quốc, đặc biệt là học sinh sinh viên đã đứng lên đấu tranh chống lại quyết định này. Phong trào lan rộng, chuyển mũi nhọn đấu tranh từ chống lại Hiệp ước Versailles sang chống lại chính phủ Trung Hoa Dân quốc lúc bấy giờ.

Diễn biếnSửa đổi

Ngày 4 tháng 5 năm 1919, hơn 3000 học sinh sinh viên của 13 trường đại học Bắc Kinh đã tập hợp trước quảng trường Thiên An Môn, tiến hành biểu tình thị uy trên các đường phố Bắc Kinh để chống lại Hiệp ước Versailles, với các khẩu hiệu như:

  • Ngoại tranh quốc quyền, nội trừng quốc tặc (ngoài: giành lại chủ quyền đất nước, trong: trừng trị bọn bán nước)
  • Trung Quốc là của người Trung Quốc
  • Phế bỏ Hiệp ước 21 điều (quy định quyền lợi của các nước phương Tây tại Trung Quốc)
  • Thề chết giành lại Thanh Đảo
...

Yêu sách của những người biểu tình là đòi xử tội ba nhân vật thân Nhật trong chính phủ Trung Hoa Dân quốc lúc bấy giờ:

  • Tào Nhữ Lâm (曹汝霖): Tổng trưởng Giao thông, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao của chính phủ Viên Thế Khải, người trực tiếp ký kết "Hiệp ước 21 điều"
  • Lục Tông Dư (陸宗輿): Tổng giám đốc Ngân hàng, nguyên công sứ Trung Quốc tại Nhật Bản, người đã ký vay nợ Nhật Bản
  • Chương Tông Tường (章宗祥)

Bản Tuyên ngôn của học sinh sinh viên đã nêu lên mục đích của phong trào:

"Đất đai Trung Quốc có thể bị chinh phục chứ không thể bị cắt cho. Nhân dân Trung Quốc có thể bị giết chứ không thể cúi đầu. Nước đã mất rồi! Đồng bào hãy vùng lên!"

Hưởng ứng lời kêu gọi của học sinh sinh viên Bắc Kinh, học sinh sinh viên các thành phố khác như Thiên Tân, Thượng Hải, Nam Kinh, Vũ Hán, Tế Nam, Trường Sa, Trùng Khánh, Quảng Châu... đều tổ chức mít tinh và biểu tình thị uy với quy mô lớn. Chính phủ Trung Hoa Dân quốc đã phái quân đội, cảnh sát đến đàn áp, ra lệnh cách chức hiệu trưởng trường Đại học Bắc Kinh Thái Nguyên Bồi, đuổi học và bắt giữ hơn 1000 học sinh sinh viên.

Đến ngày 19 tháng 5 năm 1919, học sinh sinh viên bắt đầu tổng bãi khoá. Ngày 3 tháng 6 năm 1919, công nhân, thương nhân, học sinh sinh viên cùng đông đảo các tầng lớp nhân dân Thượng Hải đã tiến hành tổng bãi công, bãi thị, bãi khoá để ủng hộ phong trào đấu tranh của học sinh sinh viên Bắc Kinh. Quân đội, cảnh sát ra sức đàn áp nhưng cuối cùng cũng bất lực trước làn sóng xuống đường của các tầng lớp nhân dân.

Phong trào Ngũ Tứ đã lan rộng khắp 22 tỉnh và 150 thành phố ở Trung Quốc, trong đó lên mạnh nhất ở Thiên Tân, Nam Kinh, Hàng Châu, Vũ Hán... lôi cuốn đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia như học sinh, sinh viên, công nhân, thương nhân, thị dân, trí thức... Cuối cùng, chính phủ Trung Hoa Dân quốc buộc phải trả tự do cho tất cả những người bị bắt, cách chức Tào Nhữ Lâm, Lục Tông Dư, Chương Tông Tường, sau đó ra lệnh cho đoàn đại biểu Trung Quốc tại Pháp cự tuyệt ký vào Hiệp ước Versailles. Phong trào Ngũ Tứ coi như kết thúc thắng lợi.

Ảnh hưởngSửa đổi

Phong trào Ngũ Tứ có ảnh hưởng rất sâu rộng trong lịch sử Trung Quốc, thúc đẩy việc phát triển khoa học và dân chủ. Đồng thời qua phong trào này, chủ nghĩa cộng sản đã được nhanh chóng truyền bá vào Trung Quốc bởi tầng lớp trí thức như Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tú... dẫn đến sự thành lập Đảng cộng sản Trung Quốc vào tháng 7 năm 1921.

Tham khảoSửa đổi

  • Nguyễn Gia Phu - Nguyễn Huy Quý, Lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục, 2001
  • Đặng Đức An, Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, tập 2, Nhà xuất bản Giáo dục, 2000