Yangon, còn gọi là Rangoon, (tiếng Miến Điện: ရန်ကုန်, MLCTS rankun mrui; phát âm [jàɴɡòʊɴ mjo̰]; tên tiếng Việt cũ: Ngưỡng Quang hoặc Ngưỡng-quảng)[2] là thành phố lớn nhất Myanmar với dân số 5.514.000 (2022). Thành phố nằm ở ngã ba sông Yangonsông Bago, cách Vịnh Martaban 30 km. Tọa độ của Yangon là 16°48' vĩ bắc, 96°09' độ kinh đông (16.8, 96.15), theo múi giờ UTC/GMT +6:30 h.

Yangon
ရန်ကုန်
Ngưỡng Quang
—  Thành phố  —
Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống: Chùa Shwedagon, hàng ngang gồm central Yangon, colonial-era buildings along Strand Road, the Karaweik at Kandawgyi Lake, Sule Pagoda, Yangon High Court
Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống: Chùa Shwedagon, hàng ngang gồm central Yangon, colonial-era buildings along Strand Road, the Karaweik at Kandawgyi Lake, Sule Pagoda, Yangon High Court
Biểu trưng chính thức của Yangon
Biểu trưng
Yangon trên bản đồ Myanmar
Yangon
Yangon
Yangon trên bản đồ Đông Nam Á
Yangon
Yangon
Yangon trên bản đồ Châu Á
Yangon
Yangon
Vị trí của Yangon ở Myanmar
Tọa độ: 16°48′B 96°09′Đ / 16,8°B 96,15°Đ / 16.800; 96.150
Quốc giaMyanmar
VùngVùng Yangon
Định cưk 1028–1043
Diện tích
 • Tổng cộng231,18 mi2 (598,75 km2)
Dân số (2022)[1]
 • Tổng cộng5.514.000
 • Dân tộcngười Miến Điện, Chin, Rakhine, Môn, Kayin, người Myanma gốc Hoa, người Myanma gốc Ấn, người Anh-Miến
 • Tôn giáoPhật giáo, Ki-tô giáo, Ấn Độ giáo, Hồi giáo
Múi giờMST (UTC+6:30)
Mã điện thoại1, 80, 99
Thành phố kết nghĩaHải Khẩu sửa dữ liệu
Trang webwww.yangoncity.com.mm

Tháng 11 năm 2005, Hội đồng hành chính quân sự Myanmar đã quyết định dời đô từ Yangon về Naypyidaw thuộc tỉnh Mandalay. Naypyidaw chính thức trở thành thủ đô mới của Myanmar từ ngày 26 tháng 3 năm 2006.[3]

So với các thành phố lớn ở Đông Nam Á, Yangon tương đối kém phát triển. Việc bùng nổ xây dựng phần lớn là do đầu tư nước ngoài từ Trung QuốcSingapore. Nhiều cao ốc thương mại và nhà ở đã được xây dựng ở trung tâm thành phố. Yangon có nhiều tòa nhà thời thuộc địa nhất Đông Á hiện nay[4]. Các văn phòng chính phủ ở trong các tòa nhà được xây thời thuộc địa (ví dụ: Tòa án Tối cao Myanma, Tòa thị chính, Chợ Bogyoke và Bệnh việc đa khoa đang được đưa vào kế hoạch gia cố nâng cấp[5]. New Towns (မ္ရုိ့သစ္) và các khu ngoại ô khác như thị trấn Thaketa vẫn tiếp tục nghèo khổ.

Yangon là kết hợp của hai từ: Yan (những kẻ thù) và koun (chạy thoát). Yangon là một thành viên của Hệ thống các thành phố lớn châu Á 21.

Lịch sửSửa đổi

 
Central Yangon

Hành chínhSửa đổi

 
Tòa nhà thành phố Yangon

Các đơn vị hành chínhSửa đổi

Thành phố Yangon được chia làm 32 thị trấn. Thị trấn vệ tinh không được tính vào các đơn vị hành chính loại này.

Quận phía Tây (Trung tâm)

  • Thị trấn Ahlone
  • Thị trấn Bahan
  • Thị trấn Dagon
  • Thị trấn Kyauktada
  • Thị trấn Kyeemyintdine
  • Thị trấn Lanmadaw
  • Thị trấn Latha
  • Thị trấn Pabedan
  • Thị trấn Sanchaung
  • Thị trấn Seikkan

Quận phía Đông

  • Thị trấn Dagon Seikkan
  • Thị trấn Đông Dagon
  • Thị trấn Bắc Dagon
  • Thị trấn Bắc Okkalapa
  • Thị trấn Nam Dagon
  • Thị trấn Nam Okkalapa
  • Thị trấn Thingangyun
  • Thị trấn Botahtaung

Quận phía Bắc

  • Thị trấn Hlaing
  • Thị trấn Hlaingthaya
  • Thị trấn Insein
  • Thị trấn Kamayut
  • Thị trấn Mayangone
  • Thị trấn Mingaladone
  • Thị trấn Pazundaung
  • Thị trấn Shwepyitha

Quận phía Nam

  • Thị trấn Dala
  • Thị trấn Dawbon
  • Thị trấn Mingalataungnyunt
  • Thị trấn Thaketa
  • Thị trấn Tamwe
  • Thị trấn Yankin
  • Thị trấn Seikkyi Kanaungto

Khí hậuSửa đổi

Yangon có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Theo hệ thống phân loại khí hậu Köppen.

Dữ liệu khí hậu của Yangon (1961—1990)
Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm
Cao kỉ lục °C (°F) 37.8 38.3 39.4 41.1 40.6 36.7 33.9 33.9 34.4 35.0 35.0 35.6 41,1
Trung bình cao °C (°F) 32.2 34.5 36.0 37.0 33.4 30.2 29.7 29.6 30.4 31.5 32.0 31.5 32,3
Trung bình ngày, °C (°F) 25.1 26.9 28.8 30.7 29.2 27.4 26.9 26.9 27.3 27.9 27.2 25.3 27,5
Trung bình thấp, °C (°F) 17.9 19.3 21.6 24.3 25.0 24.5 24.1 24.1 24.2 24.2 22.4 19.0 22,6
Thấp kỉ lục, °C (°F) 12.8 13.3 16.1 20.0 20.6 21.7 21.1 20.0 22.2 21.7 16.1 12.8 12,8
Lượng mưa, mm (inch) 5
(0.2)
2
(0.08)
7
(0.28)
15
(0.59)
303
(11.93)
547
(21.54)
559
(22.01)
602
(23.7)
368
(14.49)
206
(8.11)
60
(2.36)
7
(0.28)
2.681
(105,55)
độ ẩm 62 66 69 66 73 85 86 87 85 78 71 65 74
Số ngày mưa TB 0.2 0.2 0.4 1.6 12.6 25.3 26.2 26.1 19.5 12.2 4.8 0.2 129,3
Số giờ nắng trung bình hàng tháng 300 272 290 292 181 80 77 92 97 203 280 288 2.452
Nguồn #1: Tổ chức Khí tượng Thế giới[6], Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (extremes)[7]
Nguồn #2: Danish Meteorological Institute (sun and relative humidity)[8]

Nhân khẩuSửa đổi

Lịch sử dân số
NămSố dân±%
182410.000—    
185646.000+360.0%
1872100.000+117.4%
1881165.000+65.0%
1891181.000+9.7%
1901248.000+37.0%
1911295.000+19.0%
1921340.000+15.3%
1931400.000+17.6%
1941500.000+25.0%
19501.302.000+160.4%
19601.592.000+22.3%
19701.946.000+22.2%
19802.378.000+22.2%
19902.907.000+22.2%
20003.553.000+22.2%
20105.348.000+50.5%
20225.514.000+3.1%
Sources: 1846,[9] 1872–1941,[10] 1950–2025[11]

Yangon là thành phố đông dân nhất cho đến nay ở Myanmar. Theo điều tra dân số năm 2014, thành phố có dân số 5,16 triệu.[12] Dân số của thành phố tăng mạnh sau năm 1948 khi nhiều người (chủ yếu là người Miến Điện bản địa) từ các vùng khác của đất nước chuyển đến các đô thị vệ tinh mới được xây dựng là Bắc Okkalapa, Nam Okkalapa và Thaketa trong những năm 1950 và Đông Dagon, Bắc Dagon và Nam Dagon vào những năm 1990. Những người nhập cư đã thành lập các hiệp hội khu vực của họ (chẳng hạn như Hiệp hội Mandalay, Hiệp hội Mawlamyaing, v.v.) ở Yangon cho các mục đích kết nối. Quyết định của chính phủ chuyển thủ đô hành chính của quốc gia đến Naypyidaw đã khiến một số lượng lớn công chức rời khỏi Yangon.

Yangon là thành phố đa sắc tộc nhất trong cả nước. Trong khi Người Ấn Độ chiếm đa số nhỏ trước Thế chiến thứ hai,[10] ngày nay, phần lớn dân số là người gốc Người Bamar (Miến Điện) bản địa. Các cộng đồng lớn gồm người Ấn Độ hay Miến Điện gốc Nam Á và Người Hoa tồn tại, đặc biệt là ở các khu phố truyền thống ở trung tâm thành phố. Một số lượng lớn RakhineKaren cũng sống trong thành phố.

Tiếng Miến Điện là ngôn ngữ chính của thành phố. Tiếng Anh cho đến nay vẫn là ngôn ngữ thứ hai ưa thích của tầng lớp giáo dục. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, triển vọng về các cơ hội việc làm ở nước ngoài đã lôi kéo một số người theo học các ngôn ngữ khác: Tiếng Quan Thoại phổ biến nhất, tiếp theo là tiếng Nhật và tiếng Pháp.[13]

Tôn giáoSửa đổi

Tôn giáo ở Yangon[không khớp với nguồn]
Tôn giáo Tỷ lệ
Phật giáo
  
91.00%
Hồi giáo
  
4.70%
Cơ Đốc giáo
  
3.20%
Ấn Độ giáo
  
1.00%
Khác
  
0.10%

Các tôn giáo chính được thực hành ở Yangon là Phật giáo, Cơ đốc giáo, Ấn Độ giáoHồi giáo. Chùa Shwedagon là một địa danh tôn giáo nổi tiếng trong thành phố.

Truyền thôngSửa đổi

Yangon là trung tâm của đất nước cho các ngành công nghiệp điện ảnh, âm nhạc, quảng cáo, báo chí và xuất bản sách, và là trung tâm văn hóa của đất nước. Tất cả các phương tiện truyền thông đều được quản lý chặt chẽ bởi chính phủ quân sự. Phát sóng truyền hình là không giới hạn đối với khu vực tư nhân. Tất cả nội dung truyền thông trước tiên phải được phê duyệt bởi hội đồng kiểm duyệt truyền thông của chính phủ, Bộ phận Giám sát Báo chí và Đăng ký.[14]

Hầu hết các kênh truyền hình trong nước được phát sóng từ Yangon. MRTVMyawaddy TV là hai kênh chính, cung cấp các chương trình giải trí và tin tức bằng tiếng Miến Điện. Các kênh quan tâm đặc biệt khác là MWD-1 và MWD-2, MITV, kênh tiếng Anh nhắm mục tiêu đến khán giả nước ngoài qua vệ tinh và qua internet, MRTV-4 và Kênh 7 (Yangon) tập trung vào các chương trình và phim giáo dục không chính quy, và Movie 5, một kênh truyền hình trả tiền chuyên phát sóng các bộ phim nước ngoài.[15]

Yangon có ba đài phát thanh. Đài phát thanh Myanmar là dịch vụ phát thanh quốc gia và các chương trình phát thanh chủ yếu bằng tiếng Miến Điện và tiếng Anh trong những thời gian cụ thể. Các đài phát thanh theo định hướng văn hóa đại chúng Yangon City FMMandalay City FM chuyên về nhạc pop tiếng Miến Điện và tiếng Anh, các chương trình giải trí, phỏng vấn người nổi tiếng trực tiếp, v.v. Các kênh radio mới như Shwe FM và Pyinsawaddy FM cũng có thể được điều chỉnh với khu vực thành phố.

Văn hóaSửa đổi

Ngôn ngữ chính thức là tiếng Myanmar. Tiếng Anh cũng được những người lớn tuổi hoặc có học sử dụng rộng rãi ở nội ô. Yangon có trường đại học lâu đời nhất Myanma (thành lập năm 1920). Hai trong bốn học viên y khoa đặt ở thành phố này.

Các địa điểm văn hóaSửa đổi

Kinh tếSửa đổi

Yangon là trung tâm kinh tế của Myanmar. Phần lớn xuất nhập khẩu đến từ Yangon. Năm 2004, chính phủ đã cho phép Công ty phát triển khu chế xuất Shanghai Jingqiao (Thượng Hải Kim Kiều) triển khai kế hoạch lập Đặc khu kinh tế lớn nhất Myanmar ở Thanlying Township gần cảng Thilawa. Quy hoạch đã được hoàn thành năm 2006 nhưng vẫn chưa được phê duyệt[16].

Giao thôngSửa đổi

Sân bay quốc tế Yangon cách trung tâm thành phố 19 km. Xe bus luôn chật cứng khách. Hệ thống đường sắt tỏa lên các tỉnh phía bắc Myanmar. Chính phủ thường xuyên hạn chế nhập khẩu xe hơi. Do đó, thị trường chợ đen cung cấp xe mới và xe đã qua sử dụng từ Thái LanTrung Quốc. Xăng dầu cũng được phân phối theo tiêu chuẩn và cũng có chợ đen cấp xăng dầu. Việc đi xe máy trong thành phố là bất hợp pháp.

Hình ảnhSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  • The Popular Encyclopedia or Conversation Lexicon. Blackie & Son, 1890.

Ghi chúSửa đổi

  1. ^ “Yangon, Myanmar Metro Area Population 1950-2022”.
  2. ^ Thích Nhật Từ; Nguyễn Kha (2013). Pháp nạn Phật giáo 1963: Nguyên nhân, bản chất và tiến trình. Tủ sách Đạo Phật Ngày Nay. tr. 490.
  3. ^ “Burma's new capital stages parade”. BBC News. ngày 27 tháng 3 năm 2006. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2006.
  4. ^ Martin, Steve (ngày 30 tháng 3 năm 2004). “Burma maintains bygone buildings”. BBC News. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2006.
  5. ^ “Special Report”. Myanmar Times. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2006.
  6. ^ “World Weather Information Service – Yangon” (bằng tiếng Anh). World Meteorological Organization. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2012.
  7. ^ “Burma (Myanmar) - Rangun” (bằng tiếng Anh). Centro de Investigaciones Fitosociológicas. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2013.
  8. ^ Cappelen, John; Jensen, Jens. “Myanmar - Rangoon” (PDF). Climate Data for Selected Stations (1931-1960) (bằng tiếng Đan Mạch). Danish Meteorological Institute. tr. 189. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 27 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2013. Chú thích có tham số trống không rõ: |12= (trợ giúp)Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  9. ^ Kyaw Kyaw (2006). Frauke Krass; Hartmut Gaese; Mi Mi Kyi (biên tập). Megacity yangon: transformation processes and modern developments. Berlin: Lit Verlag. tr. 333–334. ISBN 978-3-8258-0042-0.
  10. ^ a b Tin Maung Maung Than (1993). Indian Communities in south-east Asia – Some Aspects of Indians in Rangoon. Institute of south-east Asian Studies. tr. 585–587. ISBN 9789812304186.
  11. ^ “United Nations World Urbanization Prospects, 2007 revision”. United Nations. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2010.
  12. ^ Census Report. The 2014 Myanmar Population and Housing Census. 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population. tháng 5 năm 2015. tr. 18.
  13. ^ Kyaw Soe Linn & Phyo Wai Kyaw (14 tháng 5 năm 2007). “Language training centres open doors to new worlds”. The Myanmar Times. Bản gốc lưu trữ 20 tháng Bảy năm 2008. Truy cập 1 Tháng Một năm 2009.
  14. ^ Yeni (1 tháng 3 năm 2008). “Burma: The Censored Land”. The Irrawaddy. Bản gốc lưu trữ 11 Tháng Ba năm 2008. Truy cập 20 Tháng Ba năm 2008.
  15. ^ Kyaw Hsu Mon (3 tháng 8 năm 2008). “Digital television take-up slower than expected”. The Myanmar Times. Bản gốc lưu trữ 30 Tháng tư năm 2011. Truy cập 3 Tháng tám năm 2008.
  16. ^ Parker, Clive (tháng 5 năm 2006). “Rangoon Bets on Business”. The Irrawaddy. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2006.

Liên kết ngoàiSửa đổi