Tiếng Shina (ݜݨیاٗ = ݜݨیاٗ = Šiṇyaá) là một ngôn ngữ của tiểu nhóm Dard, ngữ chi Ấn-Arya được nói bởi người Shina, và một số lượng lớn người dân ở Ladakh, Ấn Độ (Dah Hanu, Dras), cũng như ở Jammu và Kashmir, Ấn Độ, chẳng hạn như ở Gurez..[5][6]

Tiếng Shina
Shina written in the Shina language Perso-Arabic script.png
Sử dụng tạiPakistan, Ấn Độ
Khu vựcLadakh (Dras, Dah Hanu), Gilgit-Baltistan, Chitral, Gurais
Tổng số người nói610.000 ở Pakistan
Tổng cộng các nước: 644.200.
Shina Kohistan: 401.000[1]
Phân loạiẤn-Âu
Hệ chữ viếtchữ Ả Rập (Nastaʿlīq)[2]
ISO 639-3cả hai:
scl – Shina
plk – Shina Kohistan
Glottologshin1264  Shina[3]
kohi1248  Kohistani Shina[4]
Shina language.png

Phương ngữSửa đổi

Ở Ấn Độ, các phương ngữ tiếng Shina gìn giữ cả cụm phụ âm đầu và cuối thừa hưởng từ ngôn ngữ Ấn-Arya cổ (Old Indo-Arya, OIA), trong khi các phương ngữ Shina nói ở Pakistan thì không.[7]

Các phương ngữ của tiếng Shina gồm: Gilgiti (phương ngữ uy tín), Astori, Chilasi Kohaha, Drasi, Gurezi, Jalkoti, Kolai và Palasi. Các ngôn ngữ liên quan được sử dụng bởi người dân tộc Shina là Brokskat (Shina ở Baltistan và Dras), Shina Kohistan, Palula, SaviUshojo.[6]

Chữ viếtSửa đổi

Tiếng Shina là một trong số ít các ngôn ngữ Dard có chữ viết truyền thống.[8] Tuy nhiên, nó là một ngôn ngữ nói cho đến vài thập kỷ trước,[9] và vẫn chưa có một phép chính tả chuẩn.[10] Vì những nỗ lực đầu tiên thể hiện chính xác âm vị học tiếng Shina vào những năm 1960, đã có một số chữ viết được đề xuất cho các phương ngữ khác nhau, với các cuộc tranh luận tập trung vào việc nên trình bày độ dài nguyên âm hay thanh điệu.[11] Đối với phương ngôn Drasi được nói ở bang Jammu và Kashmir của Ấn Độ, đã có hai đề án được đề xuất, một là chữ Ba Tư-Ả Rập và hai là chữ Devanagari.[12]

Như vậy, tiếng Shina được viết với một biến thể của bảng chữ cái Urdu. Các chữ cái bổ sung để viết tiếng Shina là: [cần dẫn nguồn]

  • ݜ cho /ʂ/ /ݜَہ/
  • ڙ cho /ʐ/ /ڙاڙ/
  • څ cho /ts/ /څک/
  • ڇ cho /ʈʂ/ /ڇکےٚ/
  • ݨ cho /ɳ/ /ہݨےٗ/
  • ڱ cho /ŋ/ /کھڱَر/
  • ن٘ cho /◌̃/ /نآ/

beyaak 2018

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ “ethnologue”.
  2. ^ “Ethnologue report for Shina”. Ethnologue.
  3. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Shina”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  4. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Kohistani Shina”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  5. ^ “Mosaic Of Jammu and Kashmir”.
  6. ^ a ă Crane, Robert I. (1956). Area Handbook on Jammu and Kashmir State (bằng tiếng Anh). University of Chicago for the Human Relations Area Files. tr. 179. Shina is the most eastern of these languages and in some of its dialects such as the Brokpa of Dah and Hanu and the dialect of Dras, it impinges upon the area of the Sino-Tibetan language family and has been affected by Tibetan with an overlay of words and idioms.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  7. ^ Itagi, N. H. (1994). Spatial aspects of language (bằng tiếng Anh). Central Institute of Indian Languages. tr. 73. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2017. The Shina dialects of India have retained both initial and final OIA consonant clusters. The Shina dialects of Pakistan have lost this distinction.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  8. ^ Bashir 2003, tr. 823. "Of the languages discussed here, Shina (Pakistan) and Khowar have developed a written tradition, and a significant body of written material exists."
  9. ^ Schmidt & 2003/2004, tr. 61.
  10. ^ Schmidt & Kohistani 2008, tr. 14.
  11. ^ Bashir 2016, tr. 806.
  12. ^ Bashir 2003.

Tài liệuSửa đổi

Bashir, Elena L. (2003). “Dardic”. The Indo-Aryan languages. Routledge language family series. Y. London: Routledge. tr. 818–94. ISBN 978-0-7007-1130-7. Đã bỏ qua tham số không rõ |editors= (gợi ý |editor=) (trợ giúp)Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Bashir, Elena L. (2016). “Perso-Arabic adaptions for South Asian languages”. Trong Hock, Hans Henrich; Bashir, Elena L. (biên tập). The languages and linguistics of South Asia: a comprehensive guide. World of Linguistics. Berlin: De Gruyter Mouton. tr. 803–9. ISBN 978-3-11-042715-8.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Rajapurohit, B. B. (1975). “The problems involved in the preparation of language teaching material in a spoken language with special reference to Shina”. Teaching of Indian languages: seminar papers. University publication / Department of Linguistics, University of Kerala. V. I. Subramoniam, Nunnagoppula Sivarama Murty (eds.). Trivandrum: Dept. of Linguistics, University of Kerala.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Rajapurohit, B. B. (1983). Shina phonetic reader. CIIL Phonetic Reader Series. Mysore: Central Institute of Indian Languages.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Rajapurohit, B. B. (2012). Grammar of Shina Language and Vocabulary: (Based on the dialect spoken around Dras) (PDF).Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Schmidt, Ruth Laila (2003–2004). “The oral history of the Daṛmá lineage of Indus Kohistan” (PDF). European Bulletin of Himalayan Research (25/26): 61–79. ISSN 0943-8254.

Schmidt, Ruth Laila; Kohistani, Razwal (2008). A grammar of the Shina language of Indus Kohistan. Beiträge zur Kenntnis südasiatischer Sprachen und Literaturen. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 978-3-447-05676-2.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)

Đọc thêmSửa đổi

  • Buddruss, Georg (1983). “Neue Schriftsprachen im Norden Pakistans. Einige Beobachtungen”. Trong Assmann, Aleida; Assmann, Jan; Hardmeier, Christof (biên tập). Schrift und Gedächtnis: Beiträge zur Archäologie der literarischen Kommunikation. W. Fink. tr. 231–44. ISBN 978-3-7705-2132-6.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết) Lịch sử phát triển của văn bản ở Shina
  • Degener, Almuth; Zia, Mohammad Amin (2008). Shina-Texte aus Gilgit (Nord-Pakistan): Sprichwörter und Materialien zum Volksglauben, gesammelt von Mohammad Amin Zia. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-05648-9.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết) Chứa một ngữ pháp Shina, từ điển Đức-Shina và Shina-Đức, và hơn 700 câu tục ngữ và văn bản ngắn của Shina.
  • Radloff, Carla F. (1992). Backstrom, Peter C.; Radloff, Carla F. (biên tập). Languages of northern areas. Sociolinguistic survey of Northern Pakistan. 2. Islamabad, Pakistan: National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • Rensch, Calvin R.; Decker, Sandra J.; Hallberg, Daniel G. (1992). Languages of Kohistan. Sociolinguistic survey of Northern Pakistan. Islamabad, Pakistan: National Institute of Pakistan Studies Quaid-i- Azam University.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết)
  • Zia, Mohammad Amin (1986). Ṣinā qāida aur grāimar (bằng tiếng Urdu). Gilgit: Zia Publishers.Quản lý CS1: ref=harv (liên kết) Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  • Zia, Mohammad Amin. Shina Lughat (Shina Dictionary).Quản lý CS1: ref=harv (liên kết) Zia, Mohammad Amin. Shina Lughat (Shina Dictionary).Quản lý CS1: ref=harv (liên kết) Chứa 15000 từ cộng với tài liệu về ngữ âm của Shina.

Liên kết ngoàiSửa đổi