Mở trình đơn chính

Trần Lý (chữ Hán: 陳李; 1151 - 1210[1]), hay Trần Nguyên Tổ (陳元祖), là ông của Trần Thái Tông, người sáng lập ra triều đại nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông chính là người khởi đầu sự nghiệp cai trị Đại Việt gần 200 năm của nhà Trần.

Trần Nguyên Tổ
陳元祖
Hoàng đế Đại Việt (chi tiết...)
Hoàng đế nhà Trần
Trị vìtruy tôn
Thông tin chung
Thê thiếpTô Phong
Tên húy
Trần Lý (陳李)
Thụy hiệu
Chiêu Hoàng Đế (昭皇帝)
Miếu hiệu
Nguyên Tổ (元祖)
Hoàng tộcnhà Trần
Thân phụTrần Hấp (陈翕)
Sinh1151, Hải Ấp, nay Canh Tân, Hưng Hà, Thái Bình
Mất1210
Đại Việt

Thân thếSửa đổi

陳京(越南语:Trần Kinh/陳京),是越南陳朝開國皇帝陳太宗陳煚的高祖父。陳京原是中国(宋朝)闽人,一說桂林人。陳京移居越南即墨乡(今越南南定省美禄县),開始世代从事渔业。其孫陈李的女兒嫁給李惠宗,陈氏成为外戚之家。陈李之子陈嗣庆、陈承先后掌握李朝朝政。1226年1月11日,陈承次子陈煚登基,建立陳朝,准尊陈京諡號懿王;到陳英宗時,於興隆二十年(1312年)加庙号穆祖,改稱穆祖皇帝.Trần Kinh (Việt Nam Ngữ: Trần Kinh/Trần Kinh) ,Thị Việt Nam Trần Triều Khai Quốc Hoàng Đế Trần Thái Tông Trần Cảnh Đích Cao Tổ Phụ.Trần Kinh Nguyên Thị Trung Quốc (Tống Triều) Mân Nhân, Nhất Thuyết Quế Lâm Nhân.Trần Kinh Di Cư Việt Nam Tức Mặc Hương (Kim Việt Nam Nam Định Tỉnh Mỹ Lộc Huyện) ,Khai Thủy Thế Đại Tòng Sự Ngư Nghiệp.Kì Tôn Trần Lý Đích Nữ Nhi Giá Cấp Lý Huệ Tông , Trần Thị Thành Vi Ngoại Thích Chi Gia. Trần Lý Chi Tử Trần Tự Khánh, Trần Thừa Tiên Hậu Chưởng Ác Lý Triều Triều Chính. 1226 Niên 1 Nguyệt 11 Nhật, Trần Thừa Thứ Tử Trần Cảnh Đăng Cơ, Kiến Lập Trần Triều, Chuẩn Tôn Trần Kinh Thụy Hiệu Ý Vương; Đáo Trần Anh Tông Thời, Vu Hưng Long Nhị Thập Niên(1312 Niên) Gia Miếu Hiệu Mục Tổ, Cải Xưng Mục Tổ Hoàng Đế. 陳翕(越南语:Trần Hấp/陳翕),是越南陳朝開國皇帝陳太宗陳煚的曾祖父。

陳翕之父陈京原是中国(宋朝)闽人,一說桂林人。陳京移居越南即墨乡(今越南南定省美禄县),開始世代从事渔业。陳翕之子陈李的女兒嫁給李惠宗,陈氏成为外戚之家。陈李之子陈嗣庆、陈承先后掌握李朝朝政。1226年1月11日,陈承次子陈煚登基,建立陳朝,准尊陈翕諡號恭王;到陳英宗時,於興隆二十年(1312年)加庙号寧祖,改稱寧祖皇帝。Trần Hấp(Việt Nam Ngữ),Trần Hấp/Trần Hấp),Thị Việt Nam Trần Triều Khai Quốc Hoàng Đế Trần Thái Tông Trần Quýnh Đích Tăng Tổ Phụ.Trần Hấp Chi Phụ Nguyên Thị Trung Quốc (Tống Triều) Mân Nhân,Nhất Thuyết Quế Lâm Nhân.Trần Kinh Di Cư Việt Nam Tức Mặc Hương (Kim Việt Nam Định Tỉnh Mỹ Lộc Huyện) , Khai Thủy Thế Đại Tòng Sự Ngư Nghiệp. Trần Hấp Chi Tử Trần Lý Đích Nữ Nhi Giá Cấp Lý Huệ Tông, Trần Thị Thành Vi Ngoại Thích Chi Gia.Trần Lý Chi Tử Trần Tự Khánh, Trần Thừa Tiên Hậu Chưởng Ác Lý Triều Triều Chính. 1226 Niên Nguyệt 1 Nhật 11, Trần Thừa Thứ Tử Trần Quýnh Đăng Cơ, Kiến Lập Trần Triều, Chuẩn Tôn Trần Hấp Thụy Hiệu Cung Vương; Đáo Trần Anh Tông Thời,Ư Hưng Long Nhị Thập Niên (1312 Niên) Gia Miếu Hiệu Ninh Tổ, Cải Xưng Ninh Tổ Hoàng Đế.(越南语:Trần Quả/陳果)就是陈宁祖陳翕的弟弟。(Việt Nam Ngữ; Trần Quả/ Trần Quả) Tựu Thị Trần Ninh Tổ Trần Hấp Đích Đệ Đệ

Sự nghiệpSửa đổi

Trần Lý lấy vợ là Tô Phong, là chị của đại thần Tô Trung Từ nhà Lý, người làng Lưu Gia. Có ý kiến lý giải rằng, vùng Tức Mặc quê ông và Lưu Gia quê vợ ông lúc đó đều là ven biển nên đều được gọi là Hải Ấp[2]. Ông bà sinh được hai người con trai là Trần ThừaTrần Tự Khánh, một con gái là Trần Nhị Nương.

Năm 1209, loạn Quách Bốc nổ ra do Lý Cao Tông giết oan đại thần Phạm Bỉnh Di. Bộ tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc đánh vào kinh thành, lập con nhỏ của Lý Cao TôngLý Thẩm làm Hoàng đế. Lý Cao Tông chạy lên Quy Hóa, còn Hoàng thái tử Lý Sảm cùng An Toàn hoàng hậu và 2 em gái chạy về Hải Ấp nương nhờ Trần Lý. Một thủ hạ của Thái tử là Lưu Thiệu đi theo Trần Lý.

Nghe theo lời khuyên của Phạm Ngu, Trần Lý và Tô Trung Từ bèn đón thái tử Sam về Lỵ Nhân lập làm Hoàng đế, giáng Lý Thầm làm Vương. Thấy con gái của Trần Lý là Trần Nhị Nương có nhan sắc, Thái tử bèn lấy làm Phi và phong Trần Lý làm Minh Tự, Phạm Ngu làm Thượng phẩm phụng ngự, Tô Trung Từ làm Điện tiền chỉ huy sứ.

Trần Lý và Tô Trung Từ bèn mang quân đánh về kinh thành dẹp Quách Bốc để lập công với nhà Lý. Cuối năm 1209, loạn Quách Bốc bị dẹp. Sử sách chép rất sơ lược về việc dẹp loạn Quách Bốc, chỉ ghi nhận chiến thắng của phe Trần Lý. Theo ghi nhận của Đại Việt sử ký toàn thư:

Anh em họ Trần họp hương binh để dẹp loạn, rước vua về kinh, khôi phục chính thống. Trừng trị bọn Quách Bốc làm loạn, xử tội theo mức độ khác nhau[3].

Có ý kiến đánh giá rất cao lực lượng của Trần Lý qua việc dẹp loạn Quách Bốc. Khi nhiều sứ quân đương thời không làm gì được Quách Bốc mà Trần Lý và Tô Trung Từ có thể đánh bại lực lượng này chứng tỏ thực lực của Trần Lý không nhỏ[4].

Kết cụcSửa đổi

Quách Bốc bị dẹp, đầu năm 1210, Lý Cao Tông trở về Thăng Long. Trần Lý không kịp nhận phong thưởng của Cao Tông thì bị một lực lượng nổi dậy khác giết hại mà sử không rõ là lực lượng nào[3]. Vì vậy người con thứ của ông là Trần Tự Khánh thay ông cầm quân.

Cuối năm đó Cao Tông hoàng đế băng hà, con trưởng là Hoàng thái tử Sảm lên nối ngôi, tức là Lý Huệ Tông.

Truy tônSửa đổi

Sau này cháu nội ông là Trần Cảnh lên ngôi, lập ra nhà Trần, truy tôn Trần Lý miếu hiệu Nguyên Tổ (元祖), thụy hiệu Chiêu vương (昭王). Đến đời Trần Anh Tông, ông mới được truy tôn thụy hiệu là Chiêu Hoàng đế (昭皇帝). Phu nhân của ông là Tô Phong (蘇蜂), được truy tôn làm Thánh Từ hoàng hậu (聖慈皇后).

Năm 1232, nhà Trần ban bố các chữ quốc húy và miếu húy. Lợi dụng việc kiêng tên húy của Trần Lý, mới đổi triều Lý làm triều Nguyễn, đồng thời cũng để dứt bỏ lòng mong nhớ của dân chúng đối với nhà Lý[5]

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 16
  2. ^ Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 18
  3. ^ a ă Đại Việt sử ký toàn thư, bản kỷ quyển 4
  4. ^ Trần Xuân Sinh, sách đã dẫn, tr 17
  5. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, bản kỷ quyển 5