Công quốc Parma


Công quốc Parma, tên gọi chính thức là Công quốc Parma và Piacenza (tiếng Ý: Ducato di Parma e Piacenza; tiếng Latinh: Ducatus Parmae et Placentiae) là một công quốc lịch sử trên Bán đảo Ý, được thành lập vào năm 1545, toạ lạc ở miền Bắc nước Ý, trong khu vực thuộc vùng Emilia-Romagna hiện nay.[1]

Công quốc Parma và Piacenza
1545–1802 (1808)
1814–1859

Tiêu ngữDirige me Domine!
"Lead me, oh Lord!"
Công quốc Parma và Piacenza (màu xanh)
Công quốc Parma và Piacenza (màu xanh)
Bắc Ý năm 1815.
Bắc Ý năm 1815.
Tổng quan
Vị thếCông quốc
Thủ đôParma
Piacenza
Ngôn ngữ thông dụngEmilian
Italian
Latin
Tôn giáo chính
Công giáo La Mã
Chính trị
Chính phủQuân chủ chuyên chế (Công quốc)
Công tước 
• 1545–1547
Pier Luigi Farnese (đầu tiên)
• 1854–1859
Robert I (cuối cùng)
Lịch sử
Lịch sử 
• Tạo và phong tước hiệu công tước cho Pier Luigi Farnese bởi Giáo hoàng Phaolô III
16 tháng 9 1545
24 tháng 4 năm 1748
1 tháng 11 năm 1802
• Pháp thôn tính
1808
• Restored
11 tháng 4 năm 1814
3 tháng 12 1859
Địa lý
Dân số 
• Ước lượng
501,000 trong thế kỷ XIX
Kinh tế
Đơn vị tiền tệLira Parma
Tiền thân
Kế tục
Lãnh địa Giáo hoàng
Taro (department)
Công quốc Guastalla
Vương quốc Etruria
Taro (department)
Vương quốc Etruria
Liên hiệp các tỉnh Trung Ý

Ban đầu là một công quốc nằm dưới quyền cai trị của Nhà Farnese sau khi Giáo hoàng Phaolô III biến nó thành công quốc cha truyền con nối cho chính con trai của ông, Pier Luigi Farnese, nó được cai trị bởi triều đại Farnese cho đến năm 1731, khi công tước cuối cùng của nó là Antonio Farnese, qua đời mà không có người thừa kế trực tiếp.[1][2]

Công quốc bị xâm lược bởi Napoléon Bonaparte và sáp nhập toàn bộ lãnh thổ vào Pháp, chủ quyền của nó được khôi phục vào năm 1814 sau thất bại của Napoléon. Vợ thứ hai của Napoléon là Marie Louise (Maria Luigia), sau đó đã cai trị với tư cách là nữ công tước của nó cho đến khi bà qua đời. Nhà Bourbon được khôi phục lại quyền cai trị Parma vào năm 1847, và vào năm 1859, công quốc chính thức bị bãi bỏ khi nó được Nhà Savoy hợp nhất vào lãnh thổ của mình và sau này là một phần của Vương quốc Ý thống nhất.[1]

Lịch sử ban đầuSửa đổi

Công quốc Parma được thành lập vào năm 1545 từ một phần của Công quốc Milan ở phía Nam sông Po, đã bị Lãnh địa Giáo hoàng chinh phục vào năm 1512. Trung tâm của những lãnh thổ này là thành phố Parma, được trao làm thái ấp cho con trai ngoài giả thú của Giáo hoàng Phaolô IIIPier Luigi Farnese.[2]

Năm 1556, Công tước thứ hai là Ottavio Farnese, được trao thêm thành phố Piacenza, do đó cũng trở thành Công tước của Piacenza, và do đó, nhà nước này sau đó được biết đến với tên gọi chính thức là Công quốc Parma và Piacenza (tiếng Ý: Ducato di Parma e Piacenza). Gia tộc Farnese tiếp tục cai trị cho đến năm 1731, khi Công tước Antonio Farnese qua đời mà không có người thừa kế.[1]

Nhà Bourbon (1731 - 1738)Sửa đổi

Công quốc cuối cùng đã được thừa kế bởi Hoàng tử Carlos, con trai nhỏ của Vua Felipe V của Tây Ban Nha, vì mẹ của Carlos (Elizabeth Farnese) là người thừa kế của Hoàng tộc Farnese. Sau cái chết của Công tước Antonio, Vua Tây Ban Nha, khẳng định các quyền mà vợ ông có đối với các công quốc chiếu theo thỏa thuận đã ký trong Hiệp ước Vienna 1725 và trong Hiệp ước Seville (1729), và ông đã tuyên bố cả hai cho Nhà Bourbon, đưa con trai của ông là Hoàng tử Carlos lên ngai vàng với tước hiệu là Carlos I.

Ông cai trị ở Parma và Plasencia cho đến khi Chiến tranh Kế vị Ba Lan kết thúc, chiếu theo Hiệp ước Vienna 1738, Tây Ban Nha đã chuyển giao cả hai công quốc cho Nhà Habsburg để đổi lấy Vương quốc Napoli.

Nhà HabsburgSửa đổi

Nhà Habsburg chỉ cai trị Công quốc Parma cho đến khi Hiệp ước Aix-la-Chapelle được ký kết vào năm 1748, khi đó Parma được nhượng lại cho Nhà Bourbon dưới danh nghĩa của Don Philip, em trai của Don Carlos, người cũng nhận được Công quốc Guastalla bé nhỏ.

Nhà Bourbon-Parma (1748 - 1801)Sửa đổi

Philip, Công tước của Parma trở thành người sáng lập ra Nhà Bourbon-Parma trị vì Công quốc Parma, Piacenza và Guastalla (tiếng Ý: Ducato di Parma, Piacenza, e Guastalla).

Năm 1796, công quốc bị quân đội Pháp dưới quyền Napoléon Bonaparte chiếm đóng, tình hình chính trị của nhà nước trở nên vô cùng rối ren. Công tước Ferdinand duy trì ngai vàng của mình dưới quyền kiểm soát của các thống đốc quân sự người Pháp cho đến Hiệp ước Aranjuez 1801, khi một thỏa thuận chung giữa Nhà Bourbon và Napoléon chính thức quyết định việc nhượng công quốc cho Pháp để đổi lấy Đại công quốc Toscana, đại công quốc này được đổi tên và nâng lên thành Vương quốc Etruria, nhưng Công tước Ferdinand vẫn ở lại Parma cho đến khi ông mất vào năm 1802.

Thời kỳ Napoleon (1796 - 1814)Sửa đổi

Napoléon Bonaparte vẫn chưa quyết định về tương lai của công quốc Parma, ông muốn lôi kéo tất cả những nhà cai trị Bourbon trong các cuộc chiến tranh châu Âu trở thành đồng minh của mình. Ngay cả khi luật pháp và quản lý của Pháp dần dần được áp dụng, việc sáp nhập chính thức vào Đệ nhất Đế chế Pháp chỉ được tuyên bố vào năm 1808 sau khi bùng nổ cuộc xung đột chống lại Tây Ban Nha. Công quốc đã được cải tổ thành một tỉnh của Pháp, với tên gọi là tỉnh Taro.

Thời kỳ hậu Napoléon (1814-1860)Sửa đổi

Kỷ nguyên hiện đạiSửa đổi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ a b c d “Duchy of Parma and Piacenza | historical duchy, Italy”. Encyclopedia Britannica (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2020.
  2. ^ a b “Parma e Piacenza, ducato di nell'Enciclopedia Treccani”. www.treccani.it (bằng tiếng Ý). Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2021.

Liên kết ngoàiSửa đổi