Linh hồn

thực thể siêu nhiên (theo quan niệm tín ngưỡng, tôn giáo)

Linh hồn là dạng thực thể siêu nhiên không thể hoặc hiếm khi nhìn thấy theo dạng thông thường như ma, tiên nữ hay thiên sứ.[1][2] Trong tư tưởng tín ngưỡngtriết học, trong niềm tin của nhân loại là bản chất tự nhận thức bản thân đặc trưng cho một sinh vật nào đó. Theo những tư tưởng này, linh hồn sáp nhập bản chất bên trong của mỗi sinh vật, là cơ sở thật sự cho trí tuệ. Nhiều nền văn hóa, tôn giáo, tâm linh tin rằng, linh hồn là sự thống nhất của ý thức về đặc tính của một cá thể.

Từ nguyênSửa đổi

Trong tiếng Việt, từ linh hồn bắt nguồn từ chữ Hán '靈魂'.

Khái niệm về linh hồn có những liên hệ chặt chẽ với những ý niệm về cuộc sống sau khi chết, nhưng có nhiều ý kiến rất khác nhau, thậm chí của cùng một tôn giáo nào đó, về những gì sẽ xảy đến với linh hồn sau khi cơ thể chết đi. Nhiều người theo những tôn giáo, triết lý nhất định cho linh hồn là phi vật chất, trong khi có người khác lại cho rằng linh hồn có thể có một thành phần vật chất nào đó, và một vài người thậm chí đã cố tìm khối lượng (trọng lượng) của linh hồn. Linh hồn thường (nhưng không luôn luôn, như được giải thích ở dưới đây) được cho là bất tử.

Những người hoài nghi về linh hồn viện dẫn những hiện tượng như suy giảm hoặc mất khả năng nói, viết và hiểu ngôn ngữ ở dạng nói hay viết do thương tổn, bệnh tật ở các trung tâm não; và bệnh Alzheimer là những bằng chứng chứng tỏ đặc tính của một cá thể là vật chất, và hơn nữa được cấu tạo từ những thành phần đơn lẻ, trái với triết lý cho rằng linh hồn là bất tử, và thống nhất.

Theo khoa họcSửa đổi

Khoa học thực nghiệm không đồng tình có linh hồn, mặc dù chưa có bằng chứng cụ thể nào để minh chứng. Theo khoa học: bộ não là hoạt động của tâm lý. Do vậy, đa số nhà khoa học tuy chưa khẳng định dứt khoát nhưng họ ủng hộ quan điểm: "bộ não là linh hồn". Mặc dù vậy, họ vẫn chưa có chứng minh được bộ não là linh hồn. Câu hỏi: linh hồn là gì vẫn còn dành cho nhiều nhà khoa học. Vô số hiện tượng tâm lý xảy ra mà chưa có lời giải thích thỏa đáng.Việc đưa ra bằng chứng khoa học là một vấn đề phức tạp hơn. Cho tới nay, giới khoa học vẫn chưa đưa ra được định nghĩa thống nhất về "linh hồn".[3]

Theo các nhà khoa học, con người tiếp tục tin về linh hồn, ma quỷ một phần vì kinh nghiệm cá nhân, chẳng hạn được nuôi nấng trong gia đình mà quan niệm về linh hồn được công nhận hiển nhiên, hay ký ức rùng rợn về chuyến phiêu lưu trong các địa danh "ma ám".[4]

Học thuyết của Albert Einstein và mối liên hệ về linh hồnSửa đổi

Nhiều người ủng hộ sự tồn tại của linh hồn còn viện dẫn Định luật bảo toàn năng lượng của Einstein, theo đó năng lượng không tự sinh ra hay mất đi mà chỉ chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác, hay truyền từ vật này sang vật khác.Theo giả thuyết này, sau khi một người chết đi, năng lượng cơ thể đi vào môi trường dưới dạng nhiệt lượng, còn xác thịt chuyển hóa thành năng lượng trong cơ thể động vật ăn thịt hoặc vi sinh vật.[5][6]

Theo Phật giáoSửa đổi

Theo như giải thích của một số bộ phái Phật giáo, đặc biệt là môn học Vi diệu pháp thì không có một linh hồn nào trong con người. Con người gồm 2 phần Sắc Uẩn (các bộ phận cơ thể) và Danh Uẩn (các trạng thái tâm lý). Vi diệu pháp quan niệm đời sống con người là tiến trình phối hợp giữa các trạng thái vật lý (của Sắc Uẩn) và trạng thái tâm lý (của Danh Uẩn) biến đổi theo nhân duyên (tùy thuộc điều kiện). Danh Uẩn gồm Thọ Uẩn (các trạng thái cảm giác), Tưởng Uẩn (các trạng thái tưởng tượng), Hành Uẩn (các trạng thái tâm hoạt động), Thức Uẩn (ý thức chủ) cùng sinh, cùng diệt tùy theo điều kiện phát sinh trong cuộc sống. Đa số những lầm tưởng về một cái linh hồn, cái ngã mà con người tưởng tượng ra là do Tưởng Uẩn hoạt động. Có 2 vấn đề chi phối đời sống tâm lý con người là Nghiệp và "Sự tùy thuộc phát sanh của Thức" (xem Thập nhị nhân duyên).

Theo như Vi diệu pháp, Thức không tồn tại thường hằng mà biến đổi, sinh và diệt rất nhanh. Trong một sát na (nhỏ hơn một giây rất nhiều lần) thì Thức sinh và diệt tiếp nối nhau. Ví dụ: sở dĩ chúng ta thấy được hình ảnh là do Nhãn thức (thức thấy) sinh và diệt liên tục tiếp nối nhau tạo ra "sự thấy". Nhãn thức 1 sinh rồi diệt, nhãn thức 2 sinh rồi diệt, nhãn thức thứ n sinh và diệt tạo nên cái thấy. Chúng ta tưởng rằng "cái thấy" do thức là trường tồn, chứ thật ra chúng sinh và diệt nối tiếp nhau. Tương tự cho: nhĩ thức (thức nghe), tỉ thức (thức ngửi mùi), thiệt thức (thức của vị), thân thức (thức của thân). Riêng Ý thức sanh lên cùng lúc với nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân. Tức là không có một cái ngã nào hay linh hồn nào mà trường cửu dù trong một giây đồng hồ. Vi diệu pháp tuyên bố rằng Danh Uẩn sinh diệt còn lẹ hơn là Sắc Uẩn gấp 17 lần. Điều này, chúng ta thấy rất gần với sự biến đổi (sinh diệt) của các hạt sơ cấp trong vật lý là không thể nắm bắt được vị trí của hạt đó.

Lúc sắp chết, Thức Cuối Cùng (Tâm Tử) sinh lên và diệt, Thức Tái Sinh cho một kiếp sống mới được tạo ra do Nghiệp quy định. Do vậy, theo như Vi Diệu Pháp của Phật giáo nguyên thủy thì không có một linh hồn nào mà cái "linh hồn" chẳng qua là sự hoạt động của Danh Uẩn dưới tác động của Nghiệp và Do duyên sinh (do cuộc sống chi phối).

Cũng đồng quan điểm không có "linh hồn" theo thuyết "vô ngã" nhưng các bộ phái đại thừa lại thường cho rằng thức sau khi rời khỏi thân tứ đại còn 1 khoảng thời gian mới chuyển kiếp - gọi là "trung ấm thân" - đây là do sự khác biệt về quan điểm: "sinh - dị - diệt" hay "sinh - trụ - dị - diệt" trong các bộ phái.

Duy thức học còn phân tách tiếp, ngoài thức ra con người còn có mạt na thứca lại da thức. A lại da là kho chứa tất cả mọi kí ức của con người, chứ nghiệp quả, chủng tử thiện ác,... Bởi nó tiềm tàng trong cơ thể, bởi nó cất chứa chủng tử của tất cả các pháp, cho nên chúng sinh lầm tưởng nó là tự ngã, là cái tôi hằng hữu của mình. Như vậy, bản chất của "linh hồn" theo duy thức học là "thức" chấp "a lại da" làm tự ngã. (không khác quan điểm của Vi diệu pháp). Mặc dù loại thức tiềm tàng này không phải là một loại tự ngã hay linh hồn, nhưng với những chúng sinh còn trầm luân trong biển sinh tử, nó được xem như là tự thể (sva-bhāva) - chỗ y cứ cho sự tồn tại của mỗi cá thể - và trở thành đối tượng sâu kín mà từ đó các quan niệm sai lầm về một cái "Tôi" khởi lên. Ngoài ra, a-lại-da thức được xem là cái thức tái sinh (pratisaṃdhi-vijñāna), nó mang theo tất cả mọi hạt giống nghiệp và tạo nên mối liên kết giữa đời sống này với đời sống kế tiếp. Nó chính là thức trong chuỗi nhân duyên "hành duyên thức, thức duyên danh sắc" của lý Duyên khởi

Tham khảoSửa đổi

  1. ^ François 2009, p.187-197.
  2. ^ OED "spirit 2.a.: The soul of a person, as commended to God, or passing out of the body, in the moment of death."
  3. ^ “Linh hồn dưới góc nhìn các nhà khoa học”. vusta.vn. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2022.
  4. ^ VnExpress. “Linh hồn dưới góc nhìn khoa học”. vnexpress.net. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2022.
  5. ^ www.eoht.info http://www.eoht.info/page/Einstein%20on%20the%20soul#:~:text=In%20circa%201930,%20Einstein%20said,most%20difficult%20in%20the%20world.&text=Spinoza%20is%20the%20greatest%20of,not%20as%20two%20separate%20things.%E2%80%9D. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2022. |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  6. ^ danviet.vn. “Bí ẩn mối liên hệ giữa học thuyết của Albert Einstein với ma quỷ”. danviet.vn. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2022.

Liên kết ngoàiSửa đổi